Dragon fruit farming: ડ્રેગન ફ્રૂટ, જેને કમલમ અથવા પિતાયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ખેડૂતો માટે એક આકર્ષક અને નફાકારક પાક બની રહ્યો છે. આ બારમાસી કેક્ટસ પ્રકારનું ફળ ઓછા પાણી અને ઓછા ઇનપુટ ખર્ચમાં ઉગાડી શકાય છે, જ્યારે તેની માંગ વધતી જતી હોવાથી સારા ભાવ મળે છે. ભારતમાં આ પાકની ખેતી ઝડપથી વિસ્તરી રહી છે અને તે પરંપરાગત પાકો કરતાં વધુ આવક આપી શકે છે.
ઉપજ અને આવકની સંભાવના
ઉપજ: ત્રીજા વર્ષથી પરિપક્વ છોડ પર પ્રતિ એકર 8 થી 12 ટન (કેટલાક કિસ્સામાં 10-15 ટન) ઉપજ મળી શકે છે.
એક છોડ 3-4 વખત ફળ આપે છે અને 50-120 ફળો (300-800 ગ્રામ વજનના) ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
બજાર કિંમત: તાજા ડ્રેગન ફ્રૂટની કિંમત ₹80 થી ₹200 પ્રતિ કિલો સુધી હોય છે (ગુણવત્તા અને સીઝન અનુસાર).
આવક: પ્રતિ એકર ₹8 લાખથી ₹24 લાખ સુધીની ગ્રોસ આવક થઈ શકે છે. ઘણા ખેડૂતો ત્રીજા વર્ષથી ₹8-10 લાખ અથવા તેથી વધુ નેટ પ્રોફિટ કમાય છે. પ્લાન્ટ 15-20 વર્ષ સુધી ફળ આપી શકે છે.
ખર્ચ અને નફો
પ્રારંભિક રોકાણ: પ્રતિ એકર ₹3 લાખથી ₹6 લાખ (પોલ, છોડ, ડ્રિપ ઇરિગેશન વગેરે સહિત).
વાર્ષિક જાળવણી ખર્ચ: ₹30,000 થી ₹1 લાખ.
મુખ્ય ફાયદા: ઓછા રોગ અને જીવાતો, ઓછા રાસાયણિક ખાતરોની જરૂર અને પરિવાર દ્વારા સરળતાથી સંભાળી શકાય છે. પ્રારંભિક 1-2 વર્ષમાં ઉપજ ઓછી હોય છે, પરંતુ ત્રીજા વર્ષથી સારો નફો શરૂ થાય છે.
ભારતમાં ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતીનું વિસ્તરણ
ભારતમાં હાલમાં 3,000 હેક્ટરથી વધુ વિસ્તારમાં આ પાક ઉગાડવામાં આવે છે. મુખ્ય રાજ્યોમાં કર્ણાટક, કેરળ, મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, આંધ્રપ્રદેશ, તમિલનાડુ, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યો સામેલ છે. મોટાભાગનું ફળ હજુ આયાત કરવું પડે છે, તેથી સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવાની મોટી તક છે.
સરકારી સહાય અને તાલીમ
સરકાર મિશન ફોર ઇન્ટિગ્રેટેડ ડેવલપમેન્ટ ઓફ હોર્ટિકલ્ચર (MIDH) અને રાજ્ય સ્તરે સબસિડી, તાલીમ અને વાવેતર સામગ્રી પૂરી પાડી રહી છે. કેટલાક રાજ્યોમાં 40-80% સુધીની સહાય મળે છે. સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ કૃષિ અને ટેકનોલોજી યુનિવર્સિટી (SVPUAT), મેરઠમાં વાઇસ ચાન્સેલર ડૉ. કે.કે. સિંહના માર્ગદર્શન હેઠળ ડ્રેગન ફ્રૂટનું પ્રદર્શન સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે. પ્રોફેસર ડૉ. અરવિંદ રાણા જેવા વિદ્વાનો ખેડૂતોને તાલીમ આપી રહ્યા છે, જેથી પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના ખેડૂતો ઘઉં-ચોખા-શેરડી જેવા પાકોની સાથે આ નવા પાક તરફ વળી શકે.
અન્ય મહત્વના ફાયદા
સ્વાસ્થ્ય લાભ: વિટામિન સી, એન્ટીઓક્સિડન્ટ્સ અને ફાઈબરથી ભરપૂર, તે "21મી સદીનું ચમત્કાર ફળ" તરીકે ઓળખાય છે.
વ્યાપારી તક: તાજા ફળ, જ્યુસ, જેલી વગેરે ઉત્પાદનોમાં માંગ વધી રહી છે.
પર્યાવરણીય લાભ: ઓછા પાણીમાં ઉગે છે અને જમીનનું સંરક્ષણ કરે છે.
જો તમે ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી શરૂ કરવા માંગો છો, તો સ્થાનિક કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર અથવા હોર્ટિકલ્ચર વિભાગનો સંપર્ક કરો. તાલીમ લઈને અને સરકારી સહાયનો લાભ લઈને આ પાક તમારી આવકને નવી ઊંચાઈએ પહોંચાડી શકે છે!
