હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ટ્રમ્પનો યુ-ટર્ન? : 20% ટોલ રદ કરી ગલ્ફ દેશો સાથે વેપાર કરારની જાહેરાત

વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગોમાંના એક એવા હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે માત્ર 24 કલાકમાં પોતાનો નિર્ણય બદલી નાખ્યો છે. એક દિવસ પહેલાં જ હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા કાર્ગો જહાજો પર 20 ટકા ટોલ વસૂલવાની જાહેરાત કરનાર ટ્રમ્પે હવે આ પ્રસ્તાવ પાછો ખેંચી લીધો છે. તેના બદલે ગલ્ફ દેશો અમેરિકા સાથે મોટા વેપાર અને રોકાણ કરારો કરશે તેવી જાહેરાત કરવામાં આવી છે. મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે ટ્રમ્પના આ નિર્ણયને મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી ફેરફાર તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.

ટ્રમ્પે 24 કલાકમાં બદલ્યો નિર્ણય, હવે નહીં વસૂલાય હોર્મુઝ ટોલ

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા તમામ કાર્ગો જહાજો પર 20 ટકા "યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ રીઇમ્બર્સમેન્ટ ફી" વસૂલવાનો પ્રસ્તાવ જાહેર કર્યા બાદ માત્ર એક જ દિવસમાં તેમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'ટ્રુથ સોશિયલ' પર પોસ્ટ કરીને જણાવ્યું કે હવે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી કોઈપણ પ્રકારની ટોલ ફી લેવામાં આવશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે આ નિર્ણય મધ્ય પૂર્વના ગલ્ફ દેશોના નેતાઓ સાથે થયેલી સકારાત્મક ચર્ચાઓ બાદ લેવામાં આવ્યો છે.

ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ હવે ટોલ વસૂલવાના બદલે ગલ્ફ દેશો અમેરિકા સાથે મોટા પાયે વેપાર અને રોકાણ કરારો કરશે. તેમના મતે આ મોડેલ બંને પક્ષો માટે વધુ લાભદાયી રહેશે અને પ્રદેશમાં આર્થિક સહયોગને પણ મજબૂત બનાવશે. ટ્રમ્પે એવો પણ દાવો કર્યો કે ગલ્ફ દેશો અમેરિકા સાથે મહત્વપૂર્ણ ટ્રેડ ડીલ માટે તૈયાર થયા છે, જેના કારણે અગાઉ જાહેર કરાયેલ ટોલ યોજના અમલમાં મૂકવાની જરૂર રહી નથી.

હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને અમેરિકાનો નવો અભિગમ

ટ્રમ્પે પોતાના નિવેદનમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ વૈશ્વિક શિપિંગ માટે સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો રહેશે. જોકે તેમણે કહ્યું કે ઈરાનના જહાજોને આ માર્ગનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે અમેરિકી સેનાની જવાબદારી આ મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાની છે અને વૈશ્વિક વેપારને કોઈ અડચણ ન આવે તે માટે અમેરિકા સતત સતર્ક છે.

બીજી તરફ ઈરાને અગાઉ હોર્મુઝ જળમાર્ગ બંધ કરવાની ચેતવણી આપી હતી, જેના કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં ચિંતા વધી હતી. હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના કુલ દરિયાઈ તેલ પરિવહનનો મોટો હિસ્સો વહન કરતો હોવાથી અહીં કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને શિપિંગ ઉદ્યોગ પર સીધી અસર કરી શકે છે.

ગલ્ફ દેશો સાથેની ચર્ચા બાદ બદલાયો નિર્ણય

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે મધ્ય પૂર્વના નેતાઓ સાથે થયેલી "ખૂબ જ અર્થપૂર્ણ ચર્ચાઓ" બાદ ટોલ વસૂલવાના નિર્ણયને બદલીને વેપાર અને રોકાણ આધારિત સહયોગને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ વિવિધ ગલ્ફ દેશો અમેરિકા સાથે મોટા રોકાણ અને વેપાર કરારો કરશે, જે બંને પક્ષો માટે લાંબા ગાળે વધુ ફાયદાકારક સાબિત થશે.

ટ્રમ્પે ભારપૂર્વક કહ્યું કે આર્થિક ભાગીદારી દ્વારા અમેરિકા અને ગલ્ફ દેશો વચ્ચેના સંબંધો વધુ મજબૂત બનશે અને પ્રદેશમાં સ્થિરતા લાવવામાં પણ મદદ મળશે. આ નિર્ણયને રાજદ્વારી સમાધાન તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યો છે, કારણ કે ટોલનો નિર્ણય અમલમાં આવે તો અનેક દેશો માટે વેપાર ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શક્યો હોત.

ઈરાને ઉડાવી હતી ટ્રમ્પના પ્રસ્તાવની મજાક

ટ્રમ્પે એક દિવસ પહેલાં જાહેરાત કરી હતી કે અમેરિકા હોર્મુઝ જળમાર્ગનું સંરક્ષણ કરશે અને ત્યાંથી પસાર થતા તમામ કાર્ગો જહાજો પાસેથી 20 ટકા ફી વસૂલશે. આ નિવેદન બાદ ઈરાને તેની કટાક્ષભરી પ્રતિક્રિયા આપી હતી. ઈરાનના વિદેશમંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ કહ્યું હતું કે 20 ટકા ફી તો ખૂબ વધારે છે અને જો ફી નક્કી કરવાની હોય તો "યોગ્ય દર" રાખવામાં આવશે. ઈરાનના આ નિવેદનને અમેરિકાના પ્રસ્તાવ પર વ્યંગાત્મક પ્રતિક્રિયા તરીકે જોવામાં આવ્યું હતું.