તમિલનાડુની રાજનીતિમાં ફરી એકવાર મોટો રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો છે. કોંગ્રેસ દ્વારા અભિનેતા વિજય અને તેમની પાર્ટી TVKને વધુ સમર્થન મળતું હોવાના સંકેતો વચ્ચે DMKએ કોંગ્રેસ સામે ખુલ્લો વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે. આ વિવાદ પછી હવે એક મોટો સવાલ ચર્ચામાં છે, શું ભારતમાં રાજકીય ગઠબંધન તોડવા માટે કોઈ કાયદાકીય નિયમો છે? અને શું એક પાર્ટી બીજી પાર્ટી સામે સત્તાવાર ફરિયાદ કરી શકે?
તમિલનાડુમાં સત્તારૂઢ રાજકીય સમીકરણો વચ્ચે નવા તણાવની સ્થિતિ ઊભી થઈ છે. ઇન્ડિયન નેશનલ કોંગ્રેસ તરફથી અભિનેતા અને રાજકારણી Vijay તથા તેમની પાર્ટી TVK પ્રત્યે વધતા રાજકીય સમર્થનના સંકેતો બાદ M. K. Stalin ની આગેવાનીવાળી Dravida Munnetra Kazhagam એ તીખી પ્રતિક્રિયા આપી છે. DMKએ કોંગ્રેસ પર “વિશ્વાસઘાત”નો આરોપ લગાવતા ગઠબંધન અસરકારક રીતે સમાપ્ત થવાની વાત કરી છે. આ સમગ્ર ઘટનાએ હવે માત્ર રાજકીય નહીં પરંતુ બંધારણીય અને કાનૂની ચર્ચાઓને પણ વેગ આપ્યો છે.
સવાલ એ છે કે ભારતમાં રાજકીય ગઠબંધન તોડવા માટે કોઈ કાયદો છે કે નહીં? અને જો કોઈ પક્ષ ગઠબંધન છોડે તો શું બીજી પાર્ટી તેની સામે કોર્ટમાં જઈ શકે?
ભારતમાં રાજકીય ગઠબંધન માટે અલગ કાયદો નથી
ભારતમાં રાજકીય ગઠબંધનો માટે કોઈ ખાસ બંધારણીય જોગવાઈ અથવા અલગ કાયદો નથી.
ચૂંટણી પહેલા કે પછી થતા ગઠબંધનો મોટાભાગે:
રાજકીય સમજૂતી
વિચારધારા
ચૂંટણી વ્યૂહરચના
મતગણિત પર આધારિત હોય છે.
કાનૂની કરાર અથવા બિઝનેસ એગ્રીમેન્ટની જેમ રાજકીય ગઠબંધનને કોર્ટ દ્વારા અમલમાં મુકાવી શકાય તેવી ફરજિયાત વ્યવસ્થા માનવામાં આવતી નથી.
એટલે રાજકીય પક્ષો પોતાની રાજકીય જરૂરિયાત મુજબ:
ગઠબંધન બનાવી શકે
ગઠબંધનમાં ફેરફાર કરી શકે
અથવા ગઠબંધન તોડી પણ શકે
ગઠબંધન તોડવા માટે કોઈ મંજૂરી લેવી પડે?
ભારતમાં કોઈપણ રાજકીય પક્ષને ગઠબંધન છોડવા માટે:
Election Commission of India
કોર્ટ
સંસદ
અથવા અન્ય કોઈ બંધારણીય સંસ્થા પાસેથી મંજૂરી લેવાની જરૂર પડતી નથી.
ચૂંટણી પહેલા હોય કે પછી, પાર્ટીઓ પોતાનો રાજકીય નિર્ણય સ્વતંત્ર રીતે લઈ શકે છે. આ કારણે જ ભારતમાં ઘણીવાર ચૂંટણી પહેલા બનેલા ગઠબંધનો ચૂંટણી પછી તૂટી જતા જોવા મળે છે.
દળબદલ વિરોધી કાયદો અહીં કેમ લાગુ પડતો નથી?
ઘણા લોકો ગઠબંધન તૂટવાની ઘટનાને દળબદલ વિરોધી કાયદા સાથે જોડીને જુએ છે, પરંતુ બંને બાબતો સંપૂર્ણપણે અલગ છે.
ભારતમાં દળબદલ વિરોધી કાયદો વ્યક્તિગત ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ પર લાગુ પડે છે.
એટલે કે:
MLA
MP
અથવા અન્ય ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિ
જો પોતાની પાર્ટી છોડીને બીજી પાર્ટીમાં જાય તો તેમના વિરુદ્ધ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. પરંતુ આ કાયદો આખા રાજકીય પક્ષ પર લાગુ પડતો નથી.
જો કોઈ પાર્ટી ગઠબંધન તોડે તો તેને “દળબદલ” ગણવામાં આવતું નથી.
શું DMK કોંગ્રેસ સામે ફરિયાદ કરી શકે?
કાનૂની રીતે તેનો સીધો જવાબ “ના” છે. Dravida Munnetra Kazhagam માત્ર એટલા માટે Indian National Congress સામે કેસ દાખલ કરી શકતી નથી કે કોંગ્રેસે કોઈ અન્ય રાજકીય પક્ષને સમર્થન આપવાનો નિર્ણય લીધો. કારણ કે રાજકીય ગઠબંધન કાનૂની રીતે બાંધકામરૂપ કરાર માનવામાં આવતું નથી. તે માત્ર રાજકીય સમજણ અને વ્યૂહરચનાનો ભાગ હોય છે.
આથી ગઠબંધન તોડવું:
બંધારણીય ભંગ ગણાતું નથી
ચૂંટણી કાયદાનો ભંગ માનવામાં આવતું નથી
અથવા કોઈ દંડનીય ગુનો પણ નથી
તમિલનાડુની રાજનીતિમાં કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ વિવાદ?
તમિલનાડુમાં Vijay ની રાજકીય એન્ટ્રી પહેલેથી જ ચર્ચાનો વિષય બની રહી છે. તેમની પાર્ટી TVK આગામી ચૂંટણીમાં મહત્વપૂર્ણ પ્રભાવ પાડી શકે તેવી ચર્ચા ચાલી રહી છે. આવા સમયમાં કોંગ્રેસ તરફથી વધતું રાજકીય સમર્થન DMK માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે, કારણ કે:
મતવિભાગમાં ફેરફાર થઈ શકે
ગઠબંધનનું સંતુલન બગડી શકે
વિરોધ પક્ષને ફાયદો થઈ શકે
ભારતમાં ગઠબંધન રાજકારણ કેટલું સામાન્ય?
ભારતીય રાજકારણમાં ગઠબંધન રાજકારણ ખૂબ સામાન્ય છે.
ખાસ કરીને:
રાજ્ય સ્તરની ચૂંટણી
લોકસભા ચૂંટણી
પ્રાદેશિક પક્ષોનું વધતું પ્રભાવને કારણે ગઠબંધનો વારંવાર બનતા અને તૂટતા રહે છે.
ઘણીવાર વિચારધારાથી વધુ ચૂંટણી ગણિત અને રાજકીય લાભને આધારે ગઠબંધન બને છે. આથી રાજકીય પરિસ્થિતિ બદલાતા પક્ષો પોતાના નિર્ણયો પણ બદલી દેતા હોય છે.
