ભારત જ્યારે તેની આઝાદીના 100 વર્ષ પૂર્ણ કરશે, ત્યારે વર્ષ 2047 સુધીમાં દેશને એક 'વિકસિત રાષ્ટ્ર' બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. આ વિઝનના ચાર મુખ્ય સ્તંભો છે: યુવા, ગરીબ, ખેડૂત અને નારી શક્તિ. જોકે, વર્તમાન સમયમાં 'મહિલા નેતૃત્વ હેઠળનો વિકાસ' (Women-led Development) એ સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહેતો અને દેશના અર્થતંત્રને નવી દિશા આપનારો વિષય બન્યો છે.
મહિલાઓ હવે માત્ર સહભાગી નહીં, સંચાલક છે
સરકારનો અભિગમ હવે 'મહિલાઓના વિકાસ' થી બદલીને 'મહિલાઓ દ્વારા વિકાસ' પર કેન્દ્રિત થયો છે. આનો અર્થ એ છે કે મહિલાઓ હવે માત્ર યોજનાઓના લાભાર્થી નથી, પરંતુ દેશના આર્થિક અને સામાજિક બદલાવના મુખ્ય સંચાલક છે.
ભારતની પ્રગતિમાં મહિલાઓના વધતા ફાળાને આ આંકડાઓ દ્વારા સમજી શકાય છે:
Workforce Participation: મહિલા શ્રમ બળ ભાગીદારી દર (LFPR) જે વર્ષ 2017-18 માં 23.3% હતો, તે વધીને 2023-24 માં 41.7% થયો છે. સરકારનું લક્ષ્ય 2047 સુધીમાં આ દરને 70% સુધી લઈ જવાનું છે.
Mudra Loans: 'પીએમ મુદ્રા યોજના' હેઠળ અપાયેલી કુલ લોનમાંથી લગભગ 68% લોન મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકોને મળી છે.
Startups: ભારતમાં દર બીજા DPIIT રજિસ્ટર્ડ સ્ટાર્ટઅપમાં ઓછામાં ઓછી એક મહિલા ડાયરેક્ટર છે. કુલ સ્ટાર્ટઅપ્સમાંથી લગભગ 50% માં મહિલાઓ નેતૃત્વ કરી રહી છે.
Lakhpati Didi: સ્વ-સહાય જૂથો (SHGs) દ્વારા અત્યાર સુધીમાં 2 કરોડથી વધુ મહિલાઓ 'લખપતિ દીદી' બની છે, જે ગ્રામીણ અર્થતંત્રનો ચહેરો બદલી રહી છે.
STEM Education: વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને ગણિત (STEM) ક્ષેત્રે સ્નાતક થનારી મહિલાઓની સંખ્યામાં ભારત વિશ્વના અગ્રણી દેશોમાં સામેલ છે.
વિકસિત ભારત માટેના મુખ્ય પગલાં
મહિલાઓને આર્થિક રીતે સશક્ત બનાવવા માટે સરકાર અનેક યોજનાઓ પર કામ કરી રહી છે:
ડ્રોન દીદી (Drone Didi): ખેતીમાં આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવા માટે ગ્રામીણ મહિલાઓને ડ્રોન ચલાવવાની તાલીમ આપવામાં આવી રહી છે.
શિક્ષણ અને કૌશલ્ય: નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) હેઠળ વ્યાવસાયિક શિક્ષણ અને કૌશલ્ય વિકાસ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે જેથી મહિલાઓ ગ્લોબલ જોબ માર્કેટ માટે તૈયાર થઈ શકે.
સલામતી અને સુવિધા: કાર્યસ્થળ પર મહિલાઓની સલામતી માટે કડક કાયદા અને કામ કરતી માતાઓ માટે ક્રેચ (બાળઘર) જેવી સુવિધાઓ ફરજિયાત બનાવવામાં આવી છે.
વિકસિત ભારત 2047 નું સપનું ત્યારે જ સાકાર થશે જ્યારે દેશની અડધી વસ્તી એટલે કે મહિલાઓ અર્થતંત્રમાં સમાન હિસ્સેદાર બનશે. આજે મહિલાઓ અંતરિક્ષથી લઈને સંરક્ષણ સુધીના તમામ ક્ષેત્રોમાં નેતૃત્વ કરી રહી છે, જે સાબિત કરે છે કે આવનારું ભારત 'નારી શક્તિ' ના દમ પર વિશ્વગુરુ બનશે.
