દેશમાં જાતિગત વસ્તી ગણતરીની તારીખો નક્કી : આ રાજ્યોમાં આવતા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં થશે શરૂ, બે તબક્કામાં પૂર્ણ થશે

દેશમાં જાતિગત વસ્તી ગણતરી ક્યારે હાથ ધરવામાં આવશે તેની તારીખ હવે જાહેર થઈ ગઈ છે. ભારતમાં જાતિગત વસ્તી ગણતરી બે તબક્કામાં કરવામાં આવશે. તેનો પહેલો તબક્કો ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ થી શરૂ થશે જ્યારે બીજો તબક્કો ૧ માર્ચ ૨૦૨૭ થી શરૂ થશે. પહેલા તબક્કામાં ચાર રાજ્યોમાં જાતિગત વસ્તી ગણતરી હાથ ધરવામાં આવશે. આ રાજ્યોમાં ઉત્તરાખંડ હિમાચલ લદ્દાખ અને જમ્મુ અને કાશ્મીરનો સમાવેશ થાય છે.

સ્વતંત્ર ભારતમાં પહેલીવાર જાતિઓની ગણતરી કરવામાં આવશે. વસ્તી ગણતરી સાથે જાતિઓની ગણતરી પણ કરવામાં આવશે. ગયા મહિને મોદી સરકારે જાતિગત વસ્તી ગણતરીને મંજૂરી આપી હતી. ૧૯૩૧ પછી ભારતમાં અત્યાર સુધી જાતિવાર વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવી નથી. તે જ સમયે દેશમાં દર ૧૦ વર્ષે વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવે છે. છેલ્લી વસ્તી ગણતરી ૨૦૧૧ માં કરવામાં આવી હતી. નિયમ મુજબ વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૧ માં થવાની હતી પરંતુ કોવિડને કારણે તે થઈ શકી નહીં.

સરકારની વસ્તી ગણતરી માટેની તૈયારી પૂર્ણ
કેન્દ્ર સરકારની જાતિગત વસ્તી ગણતરી માટેની તૈયારી લગભગ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. આ વખતે જાતિ ગણતરીમાં ડિજિટલ પદ્ધતિ પણ અપનાવવામાં આવશે. ડિજિટલ ઉપયોગથી સમય બચશે અને ચોકસાઈ પણ વધુ રહેશે. જાતિ ગણતરીની પ્રક્રિયા લગભગ 3 વર્ષમાં પૂર્ણ થશે. જોકે આ પ્રક્રિયામાં લગભગ 5 વર્ષ લાગતા હતા. ભારતની વસ્તી ગણતરી વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ 1948 અને વસ્તી ગણતરી નિયમો 1990 ની જોગવાઈઓ હેઠળ કરવામાં આવે છે. ભારતની છેલ્લી વસ્તી ગણતરી 2011 માં બે તબક્કામાં કરવામાં આવી હતી.

લાંબા સમયથી તેની માંગ કરવામાં આવી રહી હતી
દેશમાં જાતિ ગણતરીની માંગ લાંબા સમયથી હતી તેના પર અંતિમ મહોર લાગ્યા પછી હવે તેની તારીખ પણ બહાર આવી છે. સ્વતંત્રતા પછી 1951 થી 2011 સુધી સાત વખત અને ભારતમાં કુલ 15 વખત વસ્તી ગણતરી કરવામાં આવી છે. વસ્તી ગણતરીમાં લઘુમતી અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિની ગણતરી કરવામાં આવે છે પરંતુ અન્ય જાતિઓની ગણતરી કરવામાં આવતી નથી.

94 વર્ષ પછી જાતિ ગણતરીનો નિર્ણય
1931 પછી ભારતમાં અત્યાર સુધી કોઈ જાતિ ગણતરી કરવામાં આવી ન હતી. 94 વર્ષ પછી મોદી સરકારે જાતિ ગણતરી કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. વસ્તી ગણતરીમાં SC-ST ની વસ્તી માહિતી છે પરંતુ OBC ની નથી જેના કારણે અનામત નીતિ અસ્પષ્ટ રહી. પ્રભાવશાળી OBC જાતિઓ (જેમ કે યાદવ કુર્મી) ને વધુ લાભ મળ્યા. નબળી OBC જાતિઓ હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગઈ.

ઘણા રાજકીય પક્ષો માને છે અને સંસદમાં અને બહાર આ મુદ્દા પર ઘણી વખત ચર્ચા થઈ છે કે ઘણી OBC જાતિઓની સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિમાં એટલી બધી સુધારો થયો છે કે તેઓ અનામત યાદીમાંથી બહાર નીકળી શકે છે. ઉપરાંત 2017 માં રચાયેલા રોહિણી કમિશને સૂચવ્યું હતું કે OBC શ્રેણીમાં પેટા શ્રેણીઓ બનાવવી જોઈએ જેથી નબળી જાતિઓને વધુ લાભ મળી શકે પરંતુ અહેવાલ આજ સુધી જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી.

જાતિ વસ્તી ગણતરી સાથે શું બદલાશે
જાતિ વસ્તી ગણતરી પછી દેશનું રાજકીય માળખું બદલાઈ શકે છે. તેની સીધી અસર વિધાનસભા અને લોકસભા મતવિસ્તારોમાં પણ જોવા મળશે. આનાથી જાણવામાં મદદ મળશે કે કઈ વિધાનસભા અને કયા લોકસભા મતવિસ્તારમાં કઈ જાતિની વસ્તી કેટલી છે. જાતિ વસ્તી ગણતરીની રાજકારણ પર પણ અસર પડશે. જાતિ વસ્તી ગણતરીના ડેટા બહાર આવ્યા પછી સરકાર પર અનામતની મર્યાદા વધારવાનું દબાણ આવશે.