નવી દિલ્હી: પશ્ચિમ એશિયામાં છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી સમજૂતી બાદ હવે હોર્મુઝની ખાડીમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે યુરોપિયન દેશો સક્રિય બન્યા છે. વૈશ્વિક વેપાર માટે જીવનદોરી સમાન ગણાતા હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં જહાજોની અવરજવર સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રહે તે માટે ફ્રાન્સે પોતાના માઇન કાઉન્ટરમેઝર્સ (બારૂદી સુરંગ શોધી અને દૂર કરનારા) જહાજો, યુદ્ધજહાજો (ફ્રિગેટ્સ) અને દરિયાઈ પેટ્રોલિંગ વિમાનો તૈનાત કર્યા છે. આ અંગે ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'એક્સ' પર સત્તાવાર માહિતી આપી છે. આ પગલું એવા સમયે લેવામાં આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી સમજૂતી બાદ વિસ્તારમાં તણાવમાં ઘટાડાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. તેમ છતાં, દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા અંગે કોઈપણ પ્રકારનું જોખમ ન રહે તે માટે ફ્રાન્સ, બ્રિટન અને ઓમાને સંયુક્ત પ્રયાસો શરૂ કર્યા છે.
અમેરિકા-ઈરાન સમજૂતી બાદ બદલાયા પ્રાદેશિક સમીકરણો
ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોનના જણાવ્યા મુજબ, 17 જૂને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી સમજૂતી પશ્ચિમ એશિયામાં સ્થિરતા લાવવાના પ્રયાસોમાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર આ સમજૂતી બાદ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજોની અવરજવર વધુ સુરક્ષિત બની છે અને વેપારી જહાજો માટે વિશ્વાસનું વાતાવરણ ઊભું થયું છે. મેક્રોને ઓમાનના સુલતાન હૈથમ બિન તારિક અલ સઈદ સાથે થયેલી બેઠક બાદ જણાવ્યું હતું કે દરિયાઈ સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે ફ્રાન્સ પોતાની સૈન્ય વ્યૂહરચનામાં ફેરફાર કરી રહ્યું છે. જોકે, ફ્રાન્સનું વિમાનવાહક જહાજ 'શાર્લ દ ગૉલ' પોતાના હોમ પોર્ટ ટૂલોં પર પરત ફરી રહ્યું છે, પરંતુ વિસ્તારમાં તૈનાત માઇનહંટર જહાજો, ફ્રિગેટ્સ અને અન્ય સુરક્ષા સંસાધનો હાલ માટે ત્યાં જ રહેશે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ કેમ છે એટલો મહત્વનો?
હોર્મુઝની ખાડી વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગોમાંની એક છે. પર્શિયન ખાડીમાંથી નીકળતું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઓઈલ અને એલએનજી (લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ) આ જ માર્ગ દ્વારા વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં પહોંચે છે.
સાઉદી અરેબિયા, યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત, કુવૈત, કતાર, ઈરાક અને ઈરાન જેવા ઊર્જા સમૃદ્ધ દેશો માટે આ જળમાર્ગ જીવનરેખા સમાન છે. વિશ્વમાં સમુદ્રી માર્ગે થતો તેલ વેપારનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝમાંથી પસાર થાય છે. તેથી અહીં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય તણાવ કે સુરક્ષા સંકટ ઊભું થાય તો તેની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ, શિપિંગ ખર્ચ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે.
આ પણ વાંચો: આત્મઘાતી હુમલાથી ધ્રૂજ્યું પાકિસ્તાન : ગ્વાદરમાં BLAના આત્મઘાતી હુમલાથી 30થી વધુ સૈનિકના મોતનો દાવો
બ્રિટન અને ફ્રાન્સનું સંયુક્ત નિવેદન
ફ્રાન્સ ઉપરાંત બ્રિટને પણ આ મુદ્દે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવાની જાહેરાત કરી છે. બ્રિટનના વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મર અને ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોને સંયુક્ત નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ માત્ર પશ્ચિમ એશિયા માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા માટે અત્યંત મહત્વનો માર્ગ છે.
બંને દેશોએ જણાવ્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને જહાજોની અવરજવર કોઈપણ વિક્ષેપ વિના ચાલુ રહે તે માટે તેઓ ઓમાન સાથે મળીને કામ કરશે. સાથે જ તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનું પાલન, તમામ દેશોની સાર્વભૌમત્વનો આદર અને દરિયાઈ સુરક્ષા જાળવવા માટેની પોતાની પ્રતિબદ્ધતા પણ વ્યક્ત કરી છે.
ઓમાનની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા
હોર્મુઝ જળમાર્ગના પ્રવેશદ્વાર પર આવેલા ઓમાનની ભૂમિકા આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ઓમાન લાંબા સમયથી પશ્ચિમ દેશો અને મધ્યપૂર્વના દેશો વચ્ચે મધ્યસ્થી તરીકે કામ કરતું આવ્યું છે.
તાજેતરના સંવાદો બાદ ઓમાને બ્રિટન અને ફ્રાન્સ સાથે દરિયાઈ સુરક્ષા ક્ષેત્રે વધુ નજીકથી કામ કરવાની સંમતિ આપી છે. જો જરૂર પડશે તો સંયુક્ત પેટ્રોલિંગ, માઇન ક્લિયરન્સ અને બહુરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા મિશન પણ શરૂ કરવામાં આવી શકે છે.
દરિયાઈ સુરક્ષામાં માઇનહંટર જહાજોની ભૂમિકા
ફ્રાન્સ દ્વારા તૈનાત કરવામાં આવેલા માઇન કાઉન્ટરમેઝર્સ જહાજોનું મુખ્ય કાર્ય દરિયામાં પાથરવામાં આવેલી બારૂદી સુરંગોને શોધી કાઢીને સુરક્ષિત રીતે દૂર કરવાનું છે. આવા જહાજો આધુનિક સોનાર સિસ્ટમ, રિમોટ ઓપરેટેડ વાહનો અને વિશેષ સાધનોની મદદથી જહાજોની અવરજવર માટે દરિયાઈ માર્ગોને સુરક્ષિત બનાવે છે.
જો હોર્મુઝ જેવા વ્યસ્ત જળમાર્ગમાં માઇન્સ પાથરવામાં આવે તો તે વેપારી જહાજો તેમજ યુદ્ધજહાજો માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે. તેથી આ પ્રકારની સુરક્ષા વ્યવસ્થા વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો: ભારતનું E20 પેટ્રોલ ભૂટાને કેમ નકાર્યું? : વૈજ્ઞાનિક કારણો જાણીને ચોંકી જશો
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર રહેશે નજર
વિશ્વના ઊર્જા બજારો, શિપિંગ કંપનીઓ અને આયાતકાર દેશો હવે હોર્મુઝ વિસ્તારમાં સર્જાતી સ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે. અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે થયેલી સમજૂતી બાદ તણાવમાં ઘટાડાની આશા હોવા છતાં યુરોપિયન દેશો કોઈપણ જોખમ લેવા તૈયાર નથી. ફ્રાન્સ, બ્રિટન અને ઓમાન વચ્ચેનું આ સંયુક્ત સુરક્ષા અભિયાન માત્ર દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા પૂરતું જ મર્યાદિત નથી, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયામાં સ્થિરતા જાળવવા અને વૈશ્વિક વેપારને અવરોધ વિના ચાલુ રાખવાના વ્યાપક પ્રયાસોનો પણ મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવી રહ્યો છે. આગામી દિવસોમાં આ ક્ષેત્રની સુરક્ષા સ્થિતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી ગતિવિધિઓ પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
