ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ખર્ચથી પરેશાન સામાન્ય લોકો માટે ટૂંક સમયમાં સારા સમાચાર આવી શકે છે. વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે અને બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફરી 72થી 73 ડોલર પ્રતિ બેરલના સ્તરે પહોંચી ગયું છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલા તણાવ બાદ જે કિંમતોમાં ઉછાળો આવ્યો હતો તે હવે લગભગ સમાપ્ત થઈ ગયો છે. આ ઘટાડો ભારત જેવી મોટી તેલ આયાતકાર અર્થવ્યવસ્થા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે, કારણ કે તેનાથી આયાત ખર્ચ ઘટી શકે છે, મોંઘવારી પર નિયંત્રણ આવી શકે છે અને ભવિષ્યમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટાડાની શક્યતા પણ વધી શકે છે.
બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમત ઘટીને 72-73 ડોલર પ્રતિ બેરલ થઈ
ભારત આયાત કરતું કાચું તેલ 70.71 ડોલર પ્રતિ બેરલના સ્તરે પહોંચ્યું
આયાત બિલ અને મોંઘવારીમાં ઘટાડાની શક્યતા
પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટાડવા સરકાર અને ઓઇલ કંપનીઓ પર દબાણ વધી શકે
પશ્ચિમ એશિયામાં ભૂ-રાજકીય તણાવ વધતા વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં ભારે વધારો થયો હતો. અનેક નિષ્ણાતો તે સમયે તેલના ભાવ 100 ડોલરથી વધુ જવાની ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા હતા. જોકે તાજેતરમાં પરિસ્થિતિમાં સુધારો થતા બજારમાં સ્થિરતા જોવા મળી છે. વૈશ્વિક માનક બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ઘટીને લગભગ 72થી 73 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયો છે, જ્યારે અમેરિકન ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ 70 ડોલર પ્રતિ બેરલથી પણ નીચે આવી ગયો છે.
આ ઘટાડાનો સીધો લાભ ભારતને મળી શકે છે. ભારત પોતાની કુલ કાચા તેલની જરૂરિયાતમાંથી 88 ટકાથી વધુ તેલ વિદેશથી આયાત કરે છે. તેથી વૈશ્વિક બજારમાં થતા નાના ફેરફારો પણ ભારતીય અર્થતંત્ર અને સામાન્ય ગ્રાહકો પર અસર કરે છે. પેટ્રોલિયમ યોજના અને વિશ્લેષણ પ્રકોષ્ઠ (PPAC)ના આંકડા અનુસાર 24 જૂનના રોજ ભારત આયાત કરતું કાચું તેલ સરેરાશ 70.71 ડોલર પ્રતિ બેરલના સ્તરે હતું. સરખામણી કરીએ તો જૂન મહિનામાં સરેરાશ કિંમત 86.31 ડોલર પ્રતિ બેરલ રહી હતી, જ્યારે ફેબ્રુઆરી 2026માં આ સરેરાશ 72.47 ડોલર હતી.
તેલના ભાવમાં આ ઘટાડાનું એક મુખ્ય કારણ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ફરી સામાન્ય બનેલી અવરજવર છે. વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ પાંચમો ભાગ આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે. તણાવ દરમિયાન આ માર્ગમાં વિક્ષેપની ભીતિથી તેલના ભાવમાં વધારો થયો હતો. હવે અમેરિકન અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર છેલ્લા 24 કલાકમાં લગભગ 2 કરોડ બેરલ તેલ આ માર્ગથી પસાર થયું છે અને પુરવઠો યુદ્ધ પૂર્વના સ્તર નજીક પહોંચી ગયો છે.
જોકે કાચા તેલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે, છતાં ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના રિટેલ ભાવમાં હજુ સુધી કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. ઓઇલ માર્કેટના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો કાચા તેલના ભાવ લાંબા સમય સુધી હાલના સ્તરે જળવાઈ રહેશે તો ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ અને સરકાર પર ગ્રાહકોને તેનો લાભ આપવાનો દબાણ વધી શકે છે.
આર્થિક દૃષ્ટિએ પણ આ સ્થિતિ ભારત માટે ફાયદાકારક છે. કાચા તેલના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ 10 ડોલરનો ઘટાડો દેશના આયાત બિલમાં અબજો ડોલરની બચત કરાવી શકે છે. તેનાથી ચલણી ખાતાની ખાધ (Current Account Deficit) ઘટાડવામાં મદદ મળશે, વિદેશી ચલણ પરનો દબાણ ઓછો થશે અને રૂપિયાને પણ સ્થિરતા મળી શકે છે.
મોંઘવારીના મોરચે પણ આ ઘટાડો સકારાત્મક સાબિત થઈ શકે છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પરિવહન ખર્ચ સાથે સીધા જોડાયેલા હોય છે. જો ઇંધણ સસ્તુ થાય તો માલસામાનના પરિવહન ખર્ચમાં ઘટાડો થાય છે, જેનો લાભ ખાદ્યપદાર્થોથી લઈને અન્ય રોજિંદી વસ્તુઓના ભાવમાં પણ જોવા મળી શકે છે. તેથી કાચા તેલના ઘટતા ભાવોને માત્ર ઊર્જા ક્ષેત્ર પૂરતા મર્યાદિત ન ગણાતા, સમગ્ર અર્થતંત્ર માટે સારા સંકેત તરીકે જોવામાં આવે છે.
હાલમાં બજારની નજર એ બાબત પર છે કે આગામી અઠવાડિયામાં વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ કેવી રહે છે અને કાચા તેલના ભાવ આ જ સ્તરે રહે છે કે નહીં. જો ભાવ લાંબા સમય સુધી 70થી 75 ડોલર પ્રતિ બેરલ વચ્ચે જળવાઈ રહે તો ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ અંગે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવાઈ શકે છે. જોકે અંતિમ નિર્ણય સરકાર અને ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓના મૂલ્યાંકન પર નિર્ભર રહેશે.
