ખાદ્ય તેલના પેકેટ માટે સરકાર લાવી શકે છે નવા નિયમો : હવે નક્કી સાઇઝમાં જ મળશે ઓઈલ પેક?

ભારતમાં રોજબરોજ વપરાતા ખાદ્ય તેલના પેકેટ હવે મોટા બદલાવ તરફ વધી રહ્યા છે. અત્યાર સુધી માર્કેટમાં 650 ગ્રામ, 700 ગ્રામ, 810 ગ્રામ અથવા 850 ગ્રામ જેવા અલગ-અલગ વજનના પેકેટ ઉપલબ્ધ હોવાથી ગ્રાહકો માટે સાચી કિંમતની તુલના કરવી મુશ્કેલ બનતી હતી. હવે કેન્દ્ર સરકાર આ ગૂંચવણ દૂર કરવા માટે સ્ટાન્ડર્ડ પેક સાઇઝના નવા નિયમો લાવવાની તૈયારીમાં છે. જો આ નિયમ અમલમાં આવશે તો ગ્રાહકોને Oil Pack ખરીદતી વખતે વધુ પારદર્શિતા અને સરળતા મળશે.

ગ્રાહકોને કેમ થાય છે ગૂંચવણ?

હાલમાં બજારમાં મળતા ખાદ્ય તેલના પેકેટમાં વજન અને માત્રાનો કોઈ એકસરખો ધોરણ નથી. ઘણા બ્રાન્ડ 1 લિટર બદલે 850 ml અથવા 810 ml જેવા પેકેટ વેચે છે. કેટલીક કંપનીઓ 700 ગ્રામ અથવા 650 ગ્રામના પેકેટ પણ બજારમાં મૂકે છે.

આ સ્થિતિમાં સામાન્ય ગ્રાહક માટે કયા બ્રાન્ડનું તેલ સસ્તું છે અને કયું મોંઘું છે તેની સીધી સરખામણી કરવી મુશ્કેલ બની જાય છે. ખાસ કરીને મધ્યમવર્ગીય અને ગામડાના ગ્રાહકો માટે આ પ્રકારની પેકિંગ નીતિ ઘણીવાર ગેરસમજ ઉભી કરે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, બે અલગ બ્રાન્ડના પેકેટની કિંમત લગભગ સમાન દેખાય, પરંતુ વજનમાં તફાવત હોવાને કારણે ગ્રાહક વધુ કિંમત ચૂકવી શકે છે. ગ્રાહક સંસ્થાઓ લાંબા સમયથી આ મુદ્દે સ્પષ્ટ નિયમોની માંગ કરી રહી હતી.

સરકાર શું નવા નિયમો લાવી શકે છે?

ઉપભોક્તા મામલા વિભાગ અનુસાર હવે ખાદ્ય તેલના પેકેટ માટે સ્ટાન્ડર્ડ સાઇઝ નક્કી કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. આ પ્રક્રિયા Legal Metrology એટલે કે વૈધાનિક માપ-તોલ નિયમો હેઠળ કરવામાં આવશે.

પ્રસ્તાવિત નિયમો મુજબ ખાદ્ય તેલના પેકેટ હવે ચોક્કસ નક્કી કરાયેલા માપમાં જ વેચાઈ શકે છે. તેમાં 200 ml, 500 ml, 1 લિટરથી 5 લિટર, 15 લિટર અથવા 20 લિટર જેવા સ્ટાન્ડર્ડ માપનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

એનો સીધો અર્થ એ છે કે ભવિષ્યમાં 810 ml અથવા 850 ml જેવા અસામાન્ય પેકેટ ધીમે ધીમે બજારમાંથી ગાયબ થઈ શકે છે.

ઉદ્યોગ સંસ્થાઓએ પણ વ્યક્ત કરી ચિંતા

આ મુદ્દે તાજેતરમાં ઉપભોક્તા મામલાની સચિવ નિધિ ખરેની અધ્યક્ષતામાં એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાઈ હતી. તેમાં ખાદ્ય તેલ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા અનેક મોટા સંગઠનો સામેલ થયા હતા.

આ સંગઠનોએ પણ બજારમાં વધતા અલગ-અલગ પેક સાઇઝ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમનું માનવું છે કે એકસરખા સ્ટાન્ડર્ડ પેકેટ ગ્રાહકો માટે વધુ પારદર્શિતા લાવશે અને અલગ-અલગ બ્રાન્ડ વચ્ચે ભાવની સરખામણી સરળ બનાવશે.

ઉદ્યોગ જગતનું કહેવું છે કે હાલમાં ઘણી કંપનીઓ અનોખા વજનના પેકેટ બનાવીને માર્કેટિંગ કરે છે, જેના કારણે ગ્રાહક ઘણીવાર ગેરમાર્ગે દોરાય છે. જો સરકાર એકસરખા માપ નક્કી કરશે તો બજારમાં વધુ વિશ્વાસ ઉભો થઈ શકે છે.

નાના પેકેટ પર શું થશે અસર?

હાલ માટે 200 mlથી નાના પેકેટને આ નવા નિયમોમાંથી બહાર રાખવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. કારણ કે દેશના ઘણા વિસ્તારોમાં નાના અને ઓછી કિંમતના Oil Packની મોટી માંગ છે.

ખાસ કરીને રોજિંદી કમાણી પર આધારિત ગ્રાહકો ઘણીવાર 50 ml અથવા 100 ml જેવા નાના પાઉચ ખરીદે છે. જો આવા પેકેટ પર કડક નિયમ લાગુ થશે તો તેમની ઉપલબ્ધતા અને કિંમત બંને પર અસર પડી શકે છે.

આથી ઉદ્યોગ સંગઠનોએ સરકારને સૂચન કર્યું છે કે નાના પેકેટને હાલ માટે છૂટ આપવામાં આવે જેથી સામાન્ય ગ્રાહકો પર વધારાનો બોજ ન પડે.

નવા નિયમથી ગ્રાહકોને શું ફાયદો થશે?

જો સરકાર આ નિયમો અમલમાં મૂકે છે તો તેનો સૌથી મોટો ફાયદો ગ્રાહકોને થશે. ગ્રાહક સીધી રીતે 1 લિટર સામે 1 લિટરની સરખામણી કરી શકશે અને સાચી કિંમત સમજવામાં સરળતા રહેશે.

આ ઉપરાંત બજારમાં પારદર્શિતા વધશે અને બ્રાન્ડ વચ્ચે હેલ્ધી સ્પર્ધા ઉભી થઈ શકે છે. ગ્રાહકો માટે “છુપાયેલી કિંમતો” અથવા “કન્ફ્યૂઝિંગ પેકિંગ” જેવી સમસ્યાઓ ઓછી થશે.

વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે આ પ્રકારના સ્ટાન્ડર્ડ નિયમો FMCG સેક્ટરમાં ગ્રાહક સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. ખાદ્ય તેલ જેવી રોજિંદી જરૂરી વસ્તુઓમાં સ્પષ્ટ માપ અને પારદર્શિતા ગ્રાહક હિત માટે સકારાત્મક પગલું માનવામાં આવે છે.