હીટ સ્ટ્રોકથી લઈને મેન્ટલ હેલ્થ સુધી, ઉનાળાની સિઝન શરીર પર કરે છે ગંભીર અસરો
ઉનાળાની ઋતુમાં તાપમાન વધવાની સાથે જ લોકો ગરમીથી બચવા માટે એર-કંડિશનર (AC) અથવા ઠંડા પાણીનો સહારો લેવા મજબૂર બને છે. ઉનાળામાં સ્વસ્થ કેવી રીતે રહેવું તે જાણવાની સાથે એ સમજવું પણ ખૂબ જ જરૂરી છે કે આ કાળઝાળ ગરમી તમારા શરીર પર કેવી નકારાત્મક અસરો કરે છે. મેડિકલ રિપોર્ટ્સ અનુસાર, અતિશય ગરમી માત્ર શારીરિક જ નહીં પરંતુ માનસિક સ્વાસ્થ્યને પણ મોટું નુકસાન પહોંચાડે છે.
અહીં એવી 5 મુખ્ય રીતો જણાવવામાં આવી છે, જેનાથી ઉનાળો તમારા સ્વાસ્થ્યને પ્રભાવિત કરે છે:
1. હીટ એક્ઝોસ્ટેશન (Heat Exhaustion)
જ્યારે આપણું શરીર અતિશય ગરમીના સંપર્કમાં આવે છે, ત્યારે તે અંદરથી ઓવરહીટ (ખૂબ ગરમ) થઈ જાય છે, જેને 'હીટ એક્ઝોસ્ટેશન' કહે છે. આ સ્થિતિમાં દર્દીને અતિશય પરસેવો થવો, ડીહાઇડ્રેશન (પાણીની ઉણપ), માથાનો દુખાવો, ચક્કર આવવા, નબળાઈ અને ઉબકા આવવા જેવા લક્ષણો દેખાય છે. જો આવા લક્ષણો દેખાય તો તરત જ ઠંડી જગ્યાએ જવું જોઈએ અને પર્યાપ્ત પાણી પીવું જોઈએ.
2. હીટ સ્ટ્રોક એટલે કે લૂ (Heat Stroke)
જો હીટ એક્ઝોસ્ટેશન પર ધ્યાન આપવામાં ન આવે, તો તે 'હીટ સ્ટ્રોક' નું ગંભીર સ્વરૂપ લઈ લે છે. આ સ્થિતિ ત્યારે સર્જાય છે જ્યારે શરીરનું તાપમાન 103 Fahrenheit અથવા તેનાથી વધુ વધી જાય છે. હીટ સ્ટ્રોક જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. આ દરમિયાન હૃદયના ધબકારા ખૂબ ઝડપી બને છે, પરસેવો આવતો બંધ થઈ જાય છે અને વ્યક્તિ બેભાન પણ થઈ શકે છે. આવી કટોકટીમાં દર્દીને તાત્કાલિક તબીબી સારવાર આપવી જરૂરી છે.
3. માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર માઠી અસર (Deteriorates Mental Health)
અતિશય ગરમી માત્ર શરીરને જ નહીં, મગજને પણ થકવી નાખે છે. મેડિકલ જર્નલ 'JAMA Psychiatry' માં પ્રકાશિત થયેલા એક સંશોધન મુજબ, ઉનાળાની સિઝનમાં અતિશય ઊંચા તાપમાનને કારણે લોકોમાં માનસિક તણાવ, ચિંતા (Anxiety) અને ગુસ્સો વધે છે. ગરમીના દિવસોમાં મેન્ટલ હેલ્થની સમસ્યાઓથી પીડાતા દર્દીઓની હોસ્પિટલની મુલાકાતોમાં મોટો વધારો જોવા મળ્યો છે.
4. પ્રદૂષણ અને શ્વાસ લેવાની તકલીફ (Breathing Issues)
ઉનાળામાં સખત ગરમીની સાથે હવાની ગુણવત્તા (Air Quality) પણ બગડે છે. ગરમ અને પ્રદૂષિત દિવસોમાં ફેફસાના રોગો, અસ્થમા (Asthma), શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અને હૃદય રોગનું જોખમ બમણું થઈ જાય છે. રિપોર્ટ અનુસાર, વધુ ગરમીવાળા દિવસોમાં શ્વાસના દર્દીઓનો મૃત્યુદર પણ વધી જાય છે.
5. એલર્જી અને અસ્થમા બગડવો (Worse Allergies)
ગરમ હવામાનના કારણે વાતાવરણમાં પોલન ગ્રેન્સ (પરાગરજ) નું પ્રમાણ વધી જાય છે. આ ઉપરાંત, હવામાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું સ્તર વધવાને કારણે એલર્જી ધરાવતા લોકોને વારંવાર છીંક આવવી, નાક વહેવું અને આંખોમાં બળતરા જેવી સમસ્યાઓ થાય છે. આ વાતાવરણ અસ્થમાના દર્દીઓ માટે અત્યંત જોખમી બને છે અને તેનાથી અસ્થમા એટેકની શક્યતા વધી જાય છે.
બચાવના ઉપાય: ઉનાળાની ગરમીથી બચવા માટે શરીરને સતત હાઇડ્રેટ રાખો, પૂરતું પાણી અથવા લીંબુ પાણી પીવો, હળવા અને સુતરાઉ (Cotton) કપડાં પહેરો અને તડકામાં નીકળતી વખતે સનસ્ક્રીન, ચશ્મા (Sunglasses) અને ટોપીનો ઉપયોગ અવશ્ય કરો.
