શું કોઈ પિતા બેરોજગારીનું કારણ આપીને પોતાના બાળકોના ભરણપોષણથી બચી શકે? : બોમ્બે હાઈકોર્ટે આ મુદ્દે આપ્યો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો

Child Maintenance Case Bombay High Court Verdict: બાળકોના ભરણપોષણ અને તેમના મૂળભૂત અધિકારોને લઈને બોમ્બે હાઈકોર્ટની નાગપુર ખંડપીઠે એક મહત્વપૂર્ણ અને દૂરગામી અસર ધરાવતો ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, કોઈપણ પિતા માત્ર બેરોજગારી અથવા ઓછી આવકનું કારણ આપીને પોતાના બાળકોના ભરણપોષણની જવાબદારીમાંથી મુક્ત થઈ શકતા નથી. બાળકોના ઉછેર, શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્યની જવાબદારી માતા-પિતાની કાનૂની તેમજ નૈતિક ફરજ છે અને તેનાથી પીછેહઠ કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી. આ ચુકાદો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે દેશભરમાં પરિવાર સંબંધિત વિવાદો અને ભરણપોષણના કેસોમાં સતત વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે માતા-પિતાના વ્યક્તિગત મતભેદો, છૂટાછેડા અથવા આર્થિક મુશ્કેલીઓનો બોજ બાળકો પર નાખી શકાય નહીં. બાળકોનું ભવિષ્ય અને તેમની મૂળભૂત જરૂરિયાતો કોઈપણ સંજોગોમાં પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.

શું હતો સમગ્ર મામલો?

આ કેસ મહારાષ્ટ્રના બુલઢાણા જિલ્લાનો છે. અહીંની ફેમિલી કોર્ટે એક પિતાને પોતાના બે સંતાનોના ભરણપોષણ માટે દર મહિને 8 હજાર રૂપિયા ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે પુત્ર અને પુત્રી માટે અલગ-અલગ 4,000 રૂપિયાનું માસિક ભરણપોષણ નક્કી કર્યું હતું. જો કે, આ આદેશ સામે પિતાએ બોમ્બે હાઈકોર્ટનો દરવાજો ખટખટાવ્યો હતો. અરજીમાં તેણે દલીલ કરી હતી કે તે હાલમાં બેરોજગાર છે અને બાળકોને ભરણપોષણ આપવા માટે તેની પાસે પૂરતી આવક નથી.

આ પણ વાંચો: 2047 સુધી સ્પેસ સેક્ટરમાં ભારત ભરશે નવી ઉડાન: પોતાનું સ્પેસ સ્ટેશન, ચંદ્રના નમૂના અને $1.5 ટ્રિલિયનનું વિઝન

‘બેરોજગાર છું’ દલીલ કોર્ટે ફગાવી

સુનાવણી દરમિયાન અરજદારે દાવો કર્યો હતો કે, તે અગાઉ ઓટો-રિક્ષા ચલાવીને જીવનનિર્વાહ કરતો હતો, પરંતુ તાજેતરમાં પોતાની ઓટો-રિક્ષા વેચી દેતાં તેની આવકનું મુખ્ય સાધન બંધ થઈ ગયું છે. જેના કારણે તે ભરણપોષણની રકમ ચૂકવવામાં અસમર્થ છે. પરંતુ હાઈકોર્ટે આ દલીલોને સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. કોર્ટે જણાવ્યું કે કોઈ વ્યક્તિ પાસે હાલમાં આવક ન હોવી અથવા નોકરી ન હોવી એ બાળકો પ્રત્યેની જવાબદારીમાંથી છૂટકારો મેળવવાનું કારણ બની શકે નહીં.

બાળકોનું ભવિષ્ય સૌથી મહત્વપૂર્ણ

કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે આ કેસમાં બાળકોની ઉંમર માત્ર 10 અને 7 વર્ષ છે. આવી નાની ઉંમરમાં તેમના શિક્ષણ, આરોગ્ય અને રોજિંદી જરૂરિયાતોને અવગણી શકાય નહીં. ન્યાયમૂર્તિએ પોતાના અવલોકનમાં જણાવ્યું કે બાળકોના વિકાસ અને સુરક્ષિત ભવિષ્ય માટે ભરણપોષણ અનિવાર્ય છે. પિતા પોતાની વ્યક્તિગત પરિસ્થિતિઓનો હવાલો આપીને આ જવાબદારીથી દૂર રહી શકતા નથી.

આ પણ વાંચો: કેન્સરના દર્દીઓને મોટો ઝટકો!: આ 4 જરૂરી દવાઓના ભાવમાં 10%થી 50% સુધી વધારો શક્ય

અગાઉની રકમ પણ ચૂકવી નહોતી

સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે એ બાબતની પણ નોંધ લીધી હતી કે અરજદારે અગાઉ નક્કી કરવામાં આવેલી ભરણપોષણની રકમ પણ નિયમિત રીતે ચૂકવી નહોતી. જેના કારણે કોર્ટે તેના વલણ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.

કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે બાળકોના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલો આદેશ યોગ્ય છે અને તેમાં કોઈ હસ્તક્ષેપ કરવાની જરૂર નથી.

કાયદો શું કહે છે?

ભારતીય કાયદા અનુસાર 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના તમામ બાળકો ભરણપોષણ મેળવવાના હકદાર છે. માતા-પિતા વચ્ચે મતભેદ હોય કે છૂટાછેડા થયા હોય, તેમ છતાં બાળકોના ઉછેર અને જરૂરી ખર્ચની જવાબદારી બંને માતા-પિતા પર રહે છે. આ ઉપરાંત અવિવાહિત પુખ્ત વયની પુત્રી પણ લગ્ન ન થાય ત્યાં સુધી પિતા પાસેથી ભરણપોષણ મેળવવાનો કાનૂની હક ધરાવે છે.

આ પણ વાંચો: ન બાયોડેટા, ન ઈન્ટરવ્યૂ, ન કોઈ ડિગ્રી!: જાણો 12 પાસ આ યુવકે એવું તો શું કર્યું કે IIT કાનપુરે આપી સીધી નોકરી

મહત્વનો સંદેશ આપતો ચુકાદો

કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે બોમ્બે હાઈકોર્ટનો આ ચુકાદો માત્ર એક કેસ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં આવા અનેક કેસોમાં માર્ગદર્શક બની શકે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે બાળકોના અધિકારો અને ભરણપોષણના મુદ્દે કોઈ સમાધાન થઈ શકે નહીં. આ ચુકાદો એ પણ યાદ અપાવે છે કે, માતા-પિતાની વ્યક્તિગત મુશ્કેલીઓ ભલે ગમે તેવી હોય, પરંતુ બાળકોની મૂળભૂત જરૂરિયાતો અને તેમના ભવિષ્ય સાથે કોઈપણ પ્રકારની બાંધછોડ કરી શકાતી નથી. બાળકોનું ભરણપોષણ માત્ર કાનૂની ફરજ જ નહીં પરંતુ એક નૈતિક જવાબદારી પણ છે.