અવકાશ અને ખગોળવિજ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો માટે આજે રાત્રે એક અનોખી અને દુર્લભ ખગોળીય ઘટના જોવા મળવાની છે. 30 મે 2026ના રોજ આકાશમાં 'બ્લૂ મૂન' તરીકે ઓળખાતી વિશેષ ચંદ્ર ઘટના સર્જાશે, જેને નિહાળવા માટે વિશ્વભરના ખગોળપ્રેમીઓ આતુર છે. ભારતમાં પણ આ દૃશ્ય ખુલ્લા આકાશ હેઠળ સરળતાથી જોઈ શકાશે. 'બ્લૂ મૂન' નામ સાંભળતાં ઘણાં લોકોને લાગે છે કે ચંદ્રનો રંગ વાદળી દેખાશે, પરંતુ હકીકતમાં એવું નથી. આ ઘટનાનો ચંદ્રના રંગ સાથે કોઈ સીધો સંબંધ નથી. 'બ્લૂ મૂન' માત્ર પૂર્ણિમાની સમયસંબંધી વિશેષ ખગોળીય ઘટના છે.
શું છે બ્લૂ મૂન?
અમેરિકાની અવકાશ સંસ્થા NASA અનુસાર બ્લૂ મૂન મુખ્યત્વે બે પ્રકારના હોય છે. પ્રથમ 'મંથલી બ્લૂ મૂન' અને બીજું 'સીઝનલ બ્લૂ મૂન'. મંથલી બ્લૂ મૂન ત્યારે બને છે જ્યારે એક જ કેલેન્ડર મહિનામાં બે પૂર્ણિમા આવે. સામાન્ય રીતે ચંદ્રને પૃથ્વીની આસપાસ એક ચક્ર પૂર્ણ કરવામાં આશરે 29.5 દિવસ લાગે છે. પરંતુ કેટલાક મહિનાઓમાં 30 અથવા 31 દિવસ હોવાને કારણે ક્યારેક એક જ મહિનામાં બે વખત પૂર્ણિમા આવવાની શક્યતા બને છે. મે 2026માં પ્રથમ પૂર્ણિમા 1 મેના રોજ જોવા મળી હતી. હવે મહિનાના અંતે 30 અથવા 31 મે દરમિયાન બીજી પૂર્ણિમા સર્જાતા તેને 'બ્લૂ મૂન' તરીકે ઓળખવામાં આવી રહી છે.
આ પણ વાંચો: CIAના પૂર્વ અધિકારીના ઘરમાંથી ₹370 કરોડની સોનાની ઈંટો મળી : જાણો FBIની તપાસમાં શું થયા ખુલાસા
ચંદ્ર વાદળી નહીં દેખાય
'બ્લૂ મૂન' નામ હોવા છતાં ચંદ્રનો રંગ વાદળી બનતો નથી. ખગોળવિજ્ઞાનીઓના જણાવ્યા અનુસાર જ્યારે ચંદ્ર ક્ષિતિજ નજીક ઉગે છે ત્યારે તે ઘણી વખત નારંગી, લાલાશ પડતો કે સુવર્ણ રંગનો દેખાઈ શકે છે. આનું કારણ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં રહેલું પ્રકાશનું વિખેરણ છે. જ્યારે ચંદ્રપ્રકાશ વાતાવરણના વધુ જાડા સ્તરમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે નાની તરંગલંબાઈ ધરાવતા વાદળી કિરણો વધુ વિખેરાઈ જાય છે, જ્યારે લાંબી તરંગલંબાઈ ધરાવતા લાલ અને નારંગી રંગના કિરણો આપણા સુધી પહોંચે છે. પરિણામે ચંદ્ર સૂર્યાસ્ત જેવી આકર્ષક લાલાશ કે નારંગી છટા સાથે દેખાય છે.
ભારતમાં ક્યારે અને ક્યાં જોઈ શકાશે?
ભારતમાં બ્લૂ મૂનનું દર્શન રાત્રિના સમયે ખુલ્લા આકાશમાં કરી શકાશે. ચંદ્રોદયનો ચોક્કસ સમય શહેર પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે, પરંતુ સામાન્ય રીતે સૂર્યાસ્ત બાદ પૂર્વ દિશામાં પૂર્ણિમાનો ચંદ્ર સ્પષ્ટ દેખાવા લાગશે. ખગોળવિજ્ઞાનીઓ સલાહ આપે છે કે શહેરની તેજ લાઇટોથી દૂર, ખુલ્લા મેદાન, ટેકરી કે ગામડાના વિસ્તારમાંથી ચંદ્રનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવે તો વધુ સુંદર દૃશ્ય જોવા મળશે. આ ઘટના નિહાળવા માટે કોઈ ખાસ ટેલિસ્કોપ અથવા સાધનની જરૂર નથી. સામાન્ય આંખે પણ બ્લૂ મૂનનું નિરીક્ષણ કરી શકાય છે. જો કે, ટેલિસ્કોપ અથવા બાયનોક્યુલરનો ઉપયોગ કરવાથી ચંદ્રની સપાટી, ખાડાઓ અને અન્ય વિશેષતાઓ વધુ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે.
ખગોળપ્રેમીઓ માટે કેમ ખાસ છે આ ઘટના?
બ્લૂ મૂન દર વર્ષે જોવા મળતી ઘટના નથી. સરેરાશ દર બેથી ત્રણ વર્ષે એક વખત મંથલી બ્લૂ મૂન જોવા મળે છે. આ કારણે ખગોળવિજ્ઞાનમાં તેનો વિશેષ મહત્ત્વ માનવામાં આવે છે. વિશ્વભરમાં ખગોળવિજ્ઞાન ક્લબો, અવકાશ સંસ્થાઓ અને શોખીન ખગોળપ્રેમીઓ આ ઘટનાનું નિરીક્ષણ અને ફોટોગ્રાફી કરવા માટે ખાસ આયોજન કરે છે. સોશિયલ મીડિયા પર પણ બ્લૂ મૂનના ફોટા અને વિડિયો શેર કરવાની પરંપરા જોવા મળે છે.
આ પણ વાંચો: અમેરિકા-ઈરાન તણાવ વચ્ચે હોર્મુઝ સંકટ : ભારતના 13 જહાજો હજુ ફસાયેલા, સરકારની 'સિક્રેટ' રણનીતિથી બચાવ કામગીરી
ચોમાસા પહેલાં આકાશમાં અનોખું દૃશ્ય
ભારતમાં ચોમાસાની શરૂઆત પહેલાં આકાશમાં જોવા મળતી આ દુર્લભ ઘટના અવકાશપ્રેમીઓ માટે યાદગાર બની શકે છે. ખાસ કરીને યુવાનો, વિદ્યાર્થીઓ અને ખગોળવિજ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો માટે આ એક જીવંત શૈક્ષણિક અનુભવ સમાન છે.
ચંદ્રના વિવિધ તબક્કાઓ અને તેની ગતિને સમજવા માટે બ્લૂ મૂન જેવી ઘટનાઓ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ કારણોસર ખગોળવિજ્ઞાનીઓ લોકોને આકાશ નિહાળવા અને કુદરતના આ અદભૂત નજારાનો આનંદ માણવા અપીલ કરી રહ્યા છે.
