Bhojshala controversy: મધ્ય પ્રદેશના ધાર જિલ્લામાં આવેલી ઐતિહાસિક ભોજશાળા અંગે મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટે આપેલા મોટા ચુકાદા પછી દેશભરમાં રાજકીય અને ધાર્મિક ચર્ચાઓ તેજ બની ગઈ છે. હાઈકોર્ટે ભોજશાળાને દેવી વાગ્દેવી સરસ્વતીનું મંદિર ગણાવતાં મુસ્લિમોને નમાઝની મંજૂરી આપતો 2003નો ASI આદેશ રદ કર્યો છે. આ નિર્ણય બાદ AIMIM પ્રમુખ Asaduddin Owaisi એ આ ચુકાદાની તુલના બાબરી મસ્જિદ કેસ સાથે કરી કેન્દ્ર સરકાર અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા પર સવાલો ઊભા કર્યા છે.
શું છે મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટનો મોટો ચુકાદો?
મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટની ઈન્દોર બેન્ચે વર્ષોથી ચાલી રહેલા ભોજશાળા-કમાલ મૌલા મસ્જિદ વિવાદમાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે. કોર્ટએ પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું કે ધારની ભોજશાળા મૂળ દેવી વાગ્દેવી સરસ્વતીનું મંદિર અને સંસ્કૃત શિક્ષણનું ઐતિહાસિક કેન્દ્ર હતું.
કોર્ટએ પુરાતત્વીય પુરાવા, ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો અને સાહિત્યિક સંદર્ભોના આધારે આ નિષ્કર્ષ આપ્યો. સાથે જ ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) દ્વારા 2003માં કરવામાં આવેલી તે વ્યવસ્થા પણ રદ કરી દેવામાં આવી જેમાં મુસ્લિમ સમુદાયને ત્યાં નમાઝ અદા કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.
ચુકાદા બાદ ધાર જિલ્લામાં સુરક્ષા કડક કરવામાં આવી છે અને પ્રશાસનને કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા માટે એલર્ટ પર રાખવામાં આવ્યું છે.
ઓવૈસીની પ્રતિક્રિયા કેમ બની ચર્ચાનો વિષય?
AIMIM પ્રમુખ અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ આ ચુકાદા પર કડક પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું કે દેશ ફરીથી બાબરી મસ્જિદ જેવા વિવાદ તરફ ધકેલાઈ રહ્યો છે. તેમણે આરોપ મૂક્યો કે ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક સ્થળોને લઈને એકતરફી વલણ અપનાવવામાં આવી રહ્યું છે.
ઓવૈસીએ કહ્યું કે બાબરી મસ્જિદ કેસમાં પણ મુસ્લિમ પક્ષને અંતે ન્યાય મળ્યો નહોતો અને હવે ભોજશાળા મામલામાં પણ તે જ સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે. તેમના નિવેદન બાદ સોશિયલ મીડિયા પર રાજકીય ચર્ચાઓ તેજ બની ગઈ છે.
જોકે હાઈકોર્ટના ચુકાદામાં કોર્ટએ સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું છે કે પુરાવાઓના આધારે સ્થળની ધાર્મિક ઓળખ નક્કી કરવામાં આવી છે.
ભોજશાળા વિવાદનો ઇતિહાસ શું કહે છે?
ધારની ભોજશાળા ઐતિહાસિક રીતે રાજા ભોજ સાથે જોડાયેલી માનવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે 11મી સદીમાં અહીં સંસ્કૃત શિક્ષણનું વિશાળ કેન્દ્ર કાર્યરત હતું અને દેવી સરસ્વતીની પૂજા થતી હતી.
હિંદુ પક્ષનો દાવો રહ્યો છે કે બાદમાં આ સ્થળના ભાગ પર કમાલ મૌલા મસ્જિદનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું. બીજી તરફ મુસ્લિમ પક્ષનું કહેવું રહ્યું છે કે મસ્જિદ અને મંદિર બંનેની ઓળખ અલગ છે અને લાંબા સમયથી અહીં નમાઝ અદા થતી આવી છે.
વર્ષો દરમિયાન આ મુદ્દે અનેક વખત તણાવ પણ સર્જાયો હતો. ખાસ કરીને બસંત પંચમી અને શુક્રવાર એક જ દિવસે આવતાં સમયે પૂજા અને નમાઝને લઈને સુરક્ષા વ્યવસ્થા પડકારરૂપ બની હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ બંને સમુદાયોને અલગ સમય અને વ્યવસ્થા હેઠળ ધાર્મિક ક્રિયાઓ કરવાની મંજૂરી આપી હતી.
ASI સર્વે અને પુરાવાઓ પર શું કહેવામાં આવ્યું?
2024માં ASI દ્વારા ભોજશાળાનું વૈજ્ઞાનિક સર્વેક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં મળેલા કેટલાક શિલાલેખો, પ્રાચીન અવશેષો અને સંસ્કૃત સંદર્ભોને હિંદુ પક્ષે મંદિરના પુરાવા તરીકે રજૂ કર્યા હતા.
ASIની જૂની રિપોર્ટોમાં પણ સંસ્કૃત લખાણો અને હિંદુ ચિહ્નોની નોંધ લેવાઈ હતી. આ મુદ્દો લાંબા સમયથી કોર્ટમાં ચર્ચાનો કેન્દ્ર રહ્યો હતો.
હાઈકોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં કહ્યું કે ઉપલબ્ધ પુરાવાઓ સ્થળની મૂળ ધાર્મિક ઓળખને મંદિર તરીકે મજબૂત બનાવે છે.
ભોજશાળા કેસમાં મોટો વળાંક!: હાઈકોર્ટે આપ્યો ઐતિહાસિક ચુકાદો, જાણો સંપૂર્ણ વિગતો
હવે આગળ શું થઈ શકે?
કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મુસ્લિમ પક્ષ હવે આ ચુકાદાને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર આપી શકે છે. કારણ કે મામલો ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક બંને દ્રષ્ટિએ સંવેદનશીલ છે, તેથી આવનારા સમયમાં આ મુદ્દો રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં પણ મહત્વનો બની શકે છે.
આ ચુકાદા બાદ ફરી એકવાર દેશમાં ઐતિહાસિક ધાર્મિક સ્થળોની માલિકી અને ઓળખ અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે. કાશી અને મથુરા જેવા મુદ્દાઓ સાથે તેની સરખામણી પણ સોશિયલ મીડિયા પર થઈ રહી છે.
