Bank of Baroda : આજના ડિજિટલ યુગમાં બેંકિંગ સેવાઓ મોટા ભાગે ઓનલાઈન અને મોબાઇલ એપ્લિકેશન્સ મારફતે ઉપલબ્ધ હોવાથી સાયબર સુરક્ષા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. આવી સ્થિતિમાં દેશની અગ્રણી જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોમાંની એક એવી Bank of Baroda (BoB)ને લઈને એક ગંભીર સાયબર સુરક્ષા સંબંધિત દાવો સામે આવ્યો છે. કેટલાક મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, એક હેકરે બેંકનો અંદાજે 1TB જેટલો સંવેદનશીલ ડેટા ડાર્ક વેબ પર જાહેર કર્યો હોવાનો દાવો કર્યો છે. દાવા મુજબ આ ડેટામાં ગ્રાહકોની વ્યક્તિગત માહિતી, બેંકિંગ રેકોર્ડ્સ, લોન સંબંધિત દસ્તાવેજો, નેટબેંકિંગ સાથે જોડાયેલી વિગતો તેમજ બેંકના આંતરિક ઓડિટ અને અનુપાલન (Compliance) સંબંધિત દસ્તાવેજોનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, આ સમાચાર લખાય છે ત્યાં સુધી Bank of Baroda, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) અથવા ભારતીય કમ્પ્યુટર ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ ટીમ (CERT-In) તરફથી આ દાવાની કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. તેથી હાલ ઉપલબ્ધ માહિતી માત્ર મીડિયા અહેવાલો અને હેકરના દાવા પર આધારિત છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, હેકરે દાવો કર્યો છે કે તેણે Bank of Barodaના સર્વરમાંથી લગભગ 1TB ડેટા ચોરી કરીને તેને ડાર્ક વેબ પર મફતમાં ઉપલબ્ધ કરાવ્યો છે. જો આ દાવો સાચો સાબિત થાય, તો તે ભારતના બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર ડેટા લીકની ઘટનામાં ગણાશે. સાયબર સુરક્ષા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, આવા ડેટા ડમ્પમાં રહેલી માહિતીનો ઉપયોગ ફિશિંગ, સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ, ઓળખની ચોરી (Identity Theft) અને અન્ય પ્રકારની નાણાકીય છેતરપિંડી માટે થઈ શકે છે. જોકે, કોઈપણ ડેટા ડમ્પની વિશ્વસનીયતા અને તેની પ્રામાણિકતા સત્તાવાર તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : લોકસભામાં પેપર લીક બિલ પર હોબાળો યથાવત : સ્પીકરે સાંજે 5 વાગ્યા સુધી સહમતિ માટે આપ્યો સમય
કથિત રીતે કઈ માહિતી લીક થઈ હોવાનો દાવો?
ડાર્ક વેબ પર શેર કરવામાં આવેલી વિગતો અનુસાર, કથિત ડેટામાં નીચે મુજબની સંવેદનશીલ માહિતી સામેલ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે:
ગ્રાહકોના નામ, મોબાઇલ નંબર અને આધાર નંબર જેવી વ્યક્તિગત ઓળખ સંબંધિત વિગતો.
સેવિંગ્સ અને કરન્ટ એકાઉન્ટ સાથે જોડાયેલી માહિતી તેમજ નેટબેંકિંગ યુઝર્સ સંબંધિત વિગતો.
લોન દસ્તાવેજો, NRI બેંકિંગ રેકોર્ડ્સ અને કોર્પોરેટ બેંકિંગ સંબંધિત ફાઇલો.
બેંકના આંતરિક ઓડિટ, બ્રાંચ વિજિલન્સ તપાસ અને વિવિધ ડિજિટલ સિસ્ટમ્સના ઓડિટ દસ્તાવેજો.
જો આ માહિતી ખરેખર અધિકૃત અને તાજી હોવાનું સાબિત થાય, તો ગ્રાહકો માટે સાયબર જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધી શકે છે.
સત્તાવાર સ્થિતિ શું કહે છે?
હાલ સુધી Bank of Baroda તરફથી કોઈ જાહેર નિવેદન બહાર પાડવામાં આવ્યું નથી કે જેમાં આ કથિત ડેટા લીકની પુષ્ટિ અથવા નકાર કરવામાં આવ્યો હોય. તેવી જ રીતે RBI અને CERT-In તરફથી પણ આ મામલે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન જાહેર થયું નથી. સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતો વારંવાર સૂચવે છે કે ડાર્ક વેબ પર થતા દરેક દાવા સાચા હોય જ એવું જરૂરી નથી. કેટલીકવાર જૂનો ડેટા ફરીથી શેર કરવામાં આવે છે અથવા વધારીને રજૂ કરવામાં આવે છે. તેથી સત્તાવાર તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી આ દાવાઓને અંતિમ સત્ય તરીકે સ્વીકારવા યોગ્ય નથી.
ગ્રાહકો માટે શું હોઈ શકે જોખમ?
જો આ ડેટા ખરેખર અસલી હોવાનું સાબિત થાય, તો ગ્રાહકોને અનેક પ્રકારના જોખમોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
સૌથી મોટું જોખમ ફિશિંગ હુમલાનું છે, જેમાં હેકર્સ બેંક અધિકારી બનીને ફોન, SMS અથવા ઈ-મેઇલ દ્વારા OTP, PIN અથવા પાસવર્ડ મેળવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
આધાર નંબર અને અન્ય વ્યક્તિગત માહિતીનો ઉપયોગ કરીને ઓળખની ચોરી (Identity Theft) પણ થઈ શકે છે. આ પ્રકારની માહિતીનો ઉપયોગ ખોટી ઓળખ ઉભી કરવા અથવા અન્ય નાણાકીય સેવાઓનો દુરુપયોગ કરવા માટે થઈ શકે છે.
તે ઉપરાંત ગ્રાહકોને નકલી KYC અપડેટ, લોન મંજૂરી, રિફંડ અથવા રિવોર્ડ પોઇન્ટના નામે છેતરવાનો પ્રયાસ પણ થઈ શકે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : કર્ણાટક, પંજાબ અને ઝારખંડ...ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન પછી હવે કોનો વારો? : હવે રાજ્યોના શિક્ષણ મંત્રીઓ સામે વિરોધ પ્રદર્શન
ગ્રાહકોએ તાત્કાલિક શું કરવું જોઈએ?
આ પ્રકારની સ્થિતિમાં ગભરાવા કરતાં સાવચેતી રાખવી વધુ જરૂરી છે.
સૌપ્રથમ તમારા ઇન્ટરનેટ બેંકિંગ અને મોબાઇલ બેંકિંગનો પાસવર્ડ તરત બદલો. શક્ય હોય ત્યાં મજબૂત અને અનન્ય પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરો.
જો આધાર નંબર લીક થયો હોવાની આશંકા હોય, તો UIDAIની અધિકૃત વેબસાઇટ અથવા mAadhaar એપ દ્વારા તમારા આધાર બાયોમેટ્રિક્સ લોક કરી દો.
કોઈપણ અજાણ્યા ફોન કોલ, SMS અથવા ઈ-મેઇલ પર વિશ્વાસ ન કરો. બેંક ક્યારેય પણ ફોન પર OTP, ATM PIN, CVV અથવા પાસવર્ડ માંગતી નથી.
તમારા બેંક ખાતાનું સ્ટેટમેન્ટ નિયમિત રીતે તપાસો અને કોઈપણ શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શન જોવા મળે તો તરત બેંકને જાણ કરો.
જો છેતરપિંડીનો ભોગ બન્યાની શંકા થાય, તો તાત્કાલિક 1930 હેલ્પલાઇન પર સંપર્ક કરો અથવા cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવો.
લાંબા ગાળાની સાયબર સુરક્ષા માટે જરૂરી સાવચેતીઓ
ડિજિટલ બેંકિંગનો ઉપયોગ કરતી વખતે હંમેશા ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (2FA) સક્રિય રાખવું જોઈએ. જાહેર Wi-Fi પરથી બેંકિંગ ટ્રાન્ઝેક્શન કરવાનું ટાળવું જોઈએ અને મોબાઇલ તથા કોમ્પ્યુટરમાં નિયમિત સિક્યોરિટી અપડેટ્સ ઇન્સ્ટોલ કરવા જોઈએ. સાથે જ દરેક મહત્વપૂર્ણ ઓનલાઇન એકાઉન્ટ માટે અલગ પાસવર્ડ રાખવો અને સમયાંતરે તેને બદલવો પણ સારી સાયબર સુરક્ષા પ્રથા ગણાય છે. હાલમાં Bank of Barodaના કથિત 1TB ડેટા લીક અંગે અનેક દાવાઓ સામે આવ્યા છે, પરંતુ તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ હજુ સુધી થઈ નથી. તેથી ગ્રાહકોએ અફવાઓથી દૂર રહી માત્ર અધિકૃત માહિતી પર વિશ્વાસ રાખવો જોઈએ. તેમ છતાં, સાયબર સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને પાસવર્ડ બદલવા, આધાર બાયોમેટ્રિક્સ લોક કરવા અને શંકાસ્પદ સંદેશાઓથી સાવચેત રહેવા જેવા પગલાં તાત્કાલિક લેવા યોગ્ય રહેશે. ડિજિટલ યુગમાં વ્યક્તિગત સતર્કતા જ સૌથી અસરકારક સુરક્ષા છે.
