બાંગ્લાદેશ અત્યારે માત્ર રાજકીય અસ્થિરતા કે હિંસાનો સામનો નથી કરી રહ્યું, પરંતુ દેશમાં એક એવું સંકટ ઊભું થયું છે જે લાખો લોકોના સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે. પરિવાર નિયોજન માટે અત્યંત મહત્વના ગણાતા ગર્ભનિરોધક સાધનો અચાનક બજાર અને સરકારી કેન્દ્રોમાંથી ગાયબ થઈ રહ્યા છે. નિષ્ણાતોના મતે જો આ સ્થિતિ લાંબો સમય ચાલશે તો દેશમાં વસ્તી વિસ્ફોટ અને સ્વાસ્થ્ય સંબંધી ગંભીર સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે.
દેશવ્યાપી અછત પાછળનું સત્ય
બાંગ્લાદેશમાં આગામી કેટલાક દિવસોમાં કોન્ડોમનો સ્ટોક સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ શકે તેવી સ્થિતિ છે. એવી આશંકા સેવાઈ રહી છે કે નવા વર્ષની શરૂઆતમાં અંદાજે એક મહિના સુધી તેનું વેચાણ સાવ બંધ થઈ શકે છે. તેની સીધી અસર દેશના પરિવાર નિયોજન કાર્યક્રમ પર પડશે, જેણે છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં માતૃ સ્વાસ્થ્ય અને જનસંખ્યા નિયંત્રણમાં મહત્વની સફળતા મેળવી હતી. આ અછતને કારણે અનિચ્છનીય ગર્ભધારણ અને જાતીય રોગોના કેસમાં વધારો થવાનું જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે.
આયાત પર નિર્ભરતા અને સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધ
બાંગ્લાદેશ પોતાની જરૂરિયાતના મોટાભાગના કોન્ડોમ વિદેશથી મંગાવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધ, પેમેન્ટની સમસ્યાઓ અને દેશમાં ચાલી રહેલી હિંસાને કારણે લોજિસ્ટિક્સ સેવાઓ ખોરવાઈ ગઈ છે. જેના કારણે નવો સ્ટોક સમયસર પહોંચી રહ્યો નથી અને જે સ્ટોક ઉપલબ્ધ હતો તે ઝડપથી ખાલી થઈ રહ્યો છે.
DGFP ની કથળતી વ્યવસ્થા
બાંગ્લાદેશનું પરિવાર નિયોજન નિદેશાલય એટલે કે DGFP પાંચ પ્રકારના ગર્ભનિરોધક સાધનો મફત પૂરા પાડે છે. જેમાં કોન્ડોમ, ઓરલ પિલ્સ, IUD, ઈન્જેક્ટેબલ અને ઈમ્પ્લાન્ટનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, ફંડની અછત અને સ્ટાફની અછતને કારણે આ સરકારી સંસ્થા પાસે હવે ન્યૂનતમ સ્ટોક જાળવવો પણ મુશ્કેલ બન્યો છે.
ચોંકાવનારા આંકડા અને ઘટતો સ્ટોક
નેશનલ કોન્ટ્રાસેપ્ટિવ સમરી રિપોર્ટ મુજબ, છેલ્લા 6 વર્ષમાં કોન્ડોમની સપ્લાયમાં 57% નો ઘટાડો થયો છે. આ ઉપરાંત અન્ય સાધનોની ઉપલબ્ધતામાં પણ 37% થી 64% જેટલો જંગી ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. 11 December 2025 સુધીના ડેટા મુજબ, DGFP પાસે માત્ર 39 દિવસ ચાલે તેટલો જ કોન્ડોમનો સ્ટોક બચ્યો છે, જે ખરેખર ચિંતાનો વિષય છે.
કાનૂની ગૂંચવણો અને ખરીદી પર બ્રેક
DGFP ના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, ગર્ભનિરોધક સાધનોની ખરીદી પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલો એક કાયદાકીય કેસ અત્યારે કોર્ટમાં ચાલી રહ્યો છે. આ કાનૂની વિવાદને કારણે નવી ખરીદી અટકી પડી છે. જ્યાં સુધી આ વિવાદ ઉકેલાશે નહીં ત્યાં સુધી નવો સ્ટોક આવવો મુશ્કેલ છે, જેના કારણે બજારમાં અછત વધુ ઘેરી બની શકે છે.
ફિલ્ડ વર્કર્સની અછત અને કાળાબજાર
નવી ભરતીઓ ન થવાને કારણે ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર કામ કરતા પરિવાર નિયોજન કાર્યકર્તાઓની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો થયો છે. આનાથી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જાગૃતિ અને સાધનોની વહેંચણી અટકી ગઈ છે. બીજી તરફ, અછતનો ફાયદો ઉઠાવીને ઘણા મેડિકલ સ્ટોર્સ કોન્ડોમની સંગ્રહખોરી કરી રહ્યા છે. જે બ્રાન્ડ અગાઉ 15 થી 25 ટકામાં મળતી હતી, તેના ભાવ અત્યારે 30 થી 50 ટકા સુધી વધી ગયા છે. પ્રીમિયમ બ્રાન્ડ્સના ભાવ તો 700 ટકા સુધી પહોંચી ગયા છે, જે મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગની પહોંચની બહાર છે.
