ભારતની સાંસ્કૃતિક ધરોહરને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક નિર્ણય સામે આવ્યો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી હાલમાં ઓસ્ટ્રેલિયાના પ્રવાસે છે અને આ દરમિયાન ઓસ્ટ્રેલિયાએ ભારતને તેની ત્રણ અમૂલ્ય પ્રાચીન કલાકૃતિઓ પરત આપવાની જાહેરાત કરી છે. આ નિર્ણય બંને દેશો વચ્ચેના સાંસ્કૃતિક સહયોગ અને ઐતિહાસિક વારસાના સંરક્ષણને વધુ મજબૂત બનાવે છે. પરત આપવામાં આવનારી આ કલાકૃતિઓમાં દેવી ભદ્રકાળીની પ્રતિમા ધરાવતો વિધિમાં ઉપયોગ થતો ત્રિશૂલ, ભગવાન શિવના વાહન નંદીની પથ્થરની મૂર્તિ અને છ મુખ ધરાવતા ભગવાન કાર્તિકેયની 11મી સદીની પથ્થરની મૂર્તિનો સમાવેશ થાય છે.
ઓસ્ટ્રેલિયાએ શું જાહેરાત કરી?
ઓસ્ટ્રેલિયાના વડાપ્રધાન એન્થોની અલ્બાનીઝે જાહેરાત કરતાં જણાવ્યું કે મિત્રતા અને સાંસ્કૃતિક સહયોગની ભાવનાથી ઓસ્ટ્રેલિયા ભારતને ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવતી અનેક કલાકૃતિઓ સ્વૈચ્છિક રીતે પરત કરશે. આ કલાકૃતિઓ અત્યાર સુધી National Gallery of Australia અને Art Gallery of New South Walesના સંગ્રહમાં રાખવામાં આવી હતી. આ જાહેરાત વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ત્રણ દિવસીય ઓસ્ટ્રેલિયા પ્રવાસ દરમિયાન કરવામાં આવી છે. પ્રવાસ દરમિયાન ભારતીય સમુદાયે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો સાથે તેમનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું હતું.
ભદ્રકાળીનો ત્રિશૂલ શા માટે ખાસ છે?
ભારતને પરત મળનારી સૌથી મહત્વપૂર્ણ વસ્તુઓમાં દેવી ભદ્રકાળીની પ્રતિમા ધરાવતો ધાતુનો વિધિપૂર્વક ઉપયોગ થતો ત્રિશૂલ સામેલ છે. શૈવ અને શક્તિ પરંપરામાં ત્રિશૂલને દૈવી શક્તિ, રક્ષણ અને દુષ્ટતાના નાશનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. આ ત્રિશૂલ તમિલનાડુના કોલ્લુમંગુડી સ્થિત શ્રી કાશીવિશ્વનાથસ્વામી મંદિર સાથે જોડાયેલો હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તેનો સમયગાળો અંદાજે 13મીથી 16મી સદી વચ્ચેનો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
11મી સદીની કાર્તિકેયની મૂર્તિનું ઐતિહાસિક મહત્વ
ભારતને પરત મળનારી બીજી મહત્વપૂર્ણ કલાકૃતિ ભગવાન કાર્તિકેયની છ મુખ ધરાવતી પથ્થરની મૂર્તિ છે. ભગવાન કાર્તિકેયને દક્ષિણ ભારતમાં મુરુગન અથવા ષણ્મુખ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. છ મુખ જ્ઞાન, શૌર્ય અને દૈવી સુરક્ષાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. આ મૂર્તિ ચોળ સામ્રાજ્યના સમયની હોવાનું માનવામાં આવે છે અને તે તમિલનાડુના તંજાવુર જિલ્લાના મનમબાડી સ્થિત નાગનાથસ્વામી મંદિર સાથે સંબંધિત છે. આ મંદિરનું નિર્માણ રાજેન્દ્ર ચોળ પ્રથમના શાસનકાળ દરમિયાન 11મી સદીની શરૂઆતમાં કરવામાં આવ્યું હતું, જેના કારણે આ મૂર્તિ ઐતિહાસિક અને પુરાતત્વીય દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
નંદીની મૂર્તિ પણ વતન પરત આવશે
ત્રીજી કલાકૃતિ ભગવાન શિવના પવિત્ર વાહન નંદીની પથ્થરની મૂર્તિ છે. હિન્દુ પરંપરામાં નંદીને ભક્તિ, શક્તિ અને ધર્મનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. મોટાભાગના શિવ મંદિરોમાં નંદીની પ્રતિમા ગર્ભગૃહ તરફ મુખ રાખીને સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. આ મૂર્તિ પણ તમિલનાડુના કોલ્લુમંગુડી સ્થિત શ્રી કાશીવિશ્વનાથસ્વામી મંદિરની હોવાનું જણાવાયું છે અને તેનો સમયગાળો 13મીથી 16મી સદી વચ્ચેનો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
સાંસ્કૃતિક વારસાના સંરક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ પગલું
તાજેતરના વર્ષોમાં ભારત વિશ્વભરના વિવિધ દેશોમાંથી ચોરાઈ ગયેલી અથવા ગેરકાયદેસર રીતે બહાર લઈ જવામાં આવેલી અનેક પ્રાચીન મૂર્તિઓ અને કલાકૃતિઓ પરત લાવવામાં સફળ રહ્યું છે. ભારત સરકાર લાંબા સમયથી પોતાના સાંસ્કૃતિક વારસાને પરત લાવવા માટે રાજદ્વારી અને કાનૂની સ્તરે સતત પ્રયાસ કરી રહી છે. ઓસ્ટ્રેલિયાનો આ નિર્ણય પણ તે જ પ્રયાસોની મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
ઓસ્ટ્રેલિયાના મૂળનિવાસી સમુદાયના અવશેષ ભારત પરત કરશે
આ જાહેરાત દરમિયાન એન્થોની અલ્બાનીઝે વધુ એક મહત્વપૂર્ણ માહિતી આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે ચેન્નાઈના સરકારી સંગ્રહાલયમાં રાખવામાં આવેલા ઓસ્ટ્રેલિયાના First Nations સમુદાયના એક પૂર્વજના માનવ અવશેષો તેમના પરંપરાગત સંરક્ષકોને પરત સોંપવામાં આવશે. તેમણે આ નિર્ણયને ન્યાય, સમાધાન અને ઐતિહાસિક ઘાવોને ભરવા તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણાવ્યું. અલ્બાનીઝે આ માટે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની પ્રશંસા પણ કરી અને કહ્યું કે બંને દેશો વચ્ચેનો વિશ્વાસ અને સાંસ્કૃતિક સંબંધો સતત મજબૂત બની રહ્યા છે.
ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયા વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વ્યૂહાત્મક, આર્થિક અને સાંસ્કૃતિક સંબંધોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. પ્રાચીન કલાકૃતિઓની પરતફેર માત્ર ઐતિહાસિક વારસાને પુનઃસ્થાપિત કરતી નથી, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચેના પરસ્પર વિશ્વાસ અને સાંસ્કૃતિક સન્માનને પણ વધુ મજબૂત બનાવે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આવી પહેલ ભવિષ્યમાં અન્ય દેશોમાં રહેલી ભારતીય ઐતિહાસિક કલાકૃતિઓને પણ વતન પરત લાવવાના પ્રયાસોને નવી ગતિ આપી શકે છે.
