anjeer farming: ખેડૂતો હવે માત્ર પરંપરાગત પાક પર નિર્ભર રહેતા નથી. વધતા ખર્ચ અને અનિશ્ચિત હવામાન વચ્ચે ઘણા ખેડૂતો હવે એવી બાગાયતી ખેતી તરફ વળી રહ્યા છે, જે ઓછી જગ્યામાં વધુ આવક આપે. એવી જ એક નફાકારક ખેતી છે અંજીરની ખેતી. બજારમાં અંજીરની સતત વધતી માંગ અને સારા ભાવને કારણે ખેડૂતો વર્ષનું લાખો રૂપિયાનું આવક મોડલ ઉભું કરી રહ્યા છે. યોગ્ય સંભાળ અને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવે તો અંજીરની ખેતી ખેડૂતો માટે લાંબા ગાળાની મજબૂત કમાણીનો વિકલ્પ બની શકે છે.
અંજીરની ખેતી કેમ બની રહી છે ખેડૂતોની પહેલી પસંદ?
અંજીર એક ઔષધીય અને પૌષ્ટિક ફળ તરીકે ઓળખાય છે. તેમાં ફાઇબર, વિટામિન, કેલ્શિયમ, આયર્ન અને મેગ્નેશિયમ જેવા પોષક તત્વો ભરપૂર પ્રમાણમાં હોય છે. આરોગ્ય પ્રત્યે વધતી જાગૃતિને કારણે શહેરોમાં તેમજ ઓનલાઈન માર્કેટમાં અંજીરની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે. તાજા અને સુકાયેલા બંને પ્રકારના અંજીરને સારો બજાર મળતો હોવાથી ખેડૂતોને વધુ ભાવ મળી શકે છે.
ભારતમાં મહારાષ્ટ્ર અંજીરની ખેતી માટે સૌથી મોટું કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે, પરંતુ ગુજરાત, કર્ણાટક, તમિલનાડુ અને ઉત્તર પ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં પણ હવે ખેડૂતો અંજીરની વ્યાવસાયિક ખેતી કરી રહ્યા છે. ગુજરાતના સૂકા અને ગરમ હવામાનવાળા વિસ્તારોમાં પણ આ પાક માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ જોવા મળે છે.
અંજીરની ખેતી માટે કેવી જમીન અને હવામાન જરૂરી?
અંજીરની ખેતી માટે ગરમ અને શુષ્ક હવામાન સૌથી યોગ્ય માનવામાં આવે છે. 25 થી 35 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન પાકના સારા વિકાસ માટે અનુકૂળ રહે છે. પાણી ભરાઈ રહેતી જમીનમાં અંજીરના છોડને નુકસાન થઈ શકે છે, તેથી સારી ડ્રેનેજવાળી જમીન જરૂરી ગણાય છે. મધ્યમ કાળી જમીન અથવા રેતાળ દોળિયાળી જમીન અંજીરની ખેતી માટે વધુ યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
ખેતરની તૈયારી દરમિયાન જમીનને સારી રીતે ભુક્કો બનાવવી જોઈએ. ત્યારબાદ અંદાજે 5 મીટરના અંતરે ખાડા તૈયાર કરીને તેમાં સડી ગયેલ ગોબર ખાતર અને ઉપજાઉ માટી ભરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ છોડના ઝડપી વિકાસમાં મદદરૂપ બને છે.
કઈ જાતો ખેડૂતોને આપે છે વધુ ઉત્પાદન?
અંજીરની અનેક સુધારેલી જાતો ઉપલબ્ધ છે. તેમાં પુણે અંજીર, પુનેરી અંજીર, માર્શલીઝ અને પંજાબ અંજીર જેવી જાતો ખેડૂતોમાં લોકપ્રિય છે. યોગ્ય જાતની પસંદગી વિસ્તારમાંના હવામાન અને બજારની માંગને ધ્યાનમાં રાખીને કરવી જોઈએ. સારી ગુણવત્તાવાળા છોડ વાવવા ખેડૂતોને લાંબા ગાળે વધુ ઉત્પાદન અને નફો અપાવી શકે છે.
સિંચાઈ અને સંભાળમાં ખાસ ધ્યાન જરૂરી
અંજીરની ખેતીમાં સિંચાઈનું યોગ્ય મેનેજમેન્ટ ખૂબ મહત્વનું છે. વરસાદી સિઝનમાં સામાન્ય રીતે વધારાની સિંચાઈની જરૂર રહેતી નથી, પરંતુ ઉનાળામાં અઠવાડિયામાં બે વખત પાણી આપવું જરૂરી બની શકે છે. શિયાળામાં 14 થી 20 દિવસના અંતરે સિંચાઈ કરવાથી છોડ સારા રહે છે.
છોડની નિયમિત કાપછાંટ પણ ખૂબ જરૂરી ગણાય છે. નિષ્ણાતોના મતે યોગ્ય પ્રુનિંગથી નવી ડાળીઓનું વિકાસ વધે છે અને ફળનું ઉત્પાદન પણ વધારે મળે છે. ઉપરાંત ખેતરમાં ઉગતા નિંદામણને સમયસર દૂર કરવાથી પાક વધુ સ્વસ્થ રહે છે.
ખેડૂતોને કેટલો મળી શકે નફો?
અંજીરની ખેતીનું સૌથી મોટું આકર્ષણ તેનું ઊંચું બજારમૂલ્ય છે. બજારમાં ગુણવત્તા પ્રમાણે અંજીરનો ભાવ 500 થી 800 રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી મળી શકે છે. એક એકરમાં અંદાજે 250 જેટલા છોડ વાવવામાં આવે છે અને દરેક છોડમાંથી સરેરાશ 20 કિલો સુધી ઉત્પાદન મળી શકે છે.
કૃષિ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર યોગ્ય વ્યવસ્થાપન અને સારા બજાર સાથે ખેડૂતો વર્ષનું 10 લાખથી 25 લાખ રૂપિયા સુધીની આવક મેળવી શકે છે. જોકે આવક વિસ્તાર, જાત, બજારભાવ અને ઉત્પાદન પર આધારિત રહે છે.
સરકારની સહાય યોજનાઓ પણ બની રહી છે મદદરૂપ
અંજીરની ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા કેટલાક રાજ્યોમાં સહાય યોજનાઓ પણ શરૂ કરવામાં આવી છે. બિહાર સરકારે “અંજીર ફળ વિકાસ યોજના” હેઠળ ખેડૂતોને સહાય આપવાની જાહેરાત કરી હતી, જેમાં પ્રથમ વર્ષમાં 30,000 રૂપિયાની સહાય આપવામાં આવે છે. આવી યોજનાઓ ખેડૂતોને બાગાયતી ખેતી તરફ પ્રોત્સાહિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી છે.
કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ ખેતી?
હવામાન પરિવર્તન અને પરંપરાગત પાકમાં ઘટતા નફાને કારણે ખેડૂતો હવે હાઇ વેલ્યુ ફાર્મિંગ તરફ વળી રહ્યા છે. અંજીરની ખેતીમાં એક વખત યોગ્ય રોકાણ કર્યા પછી લાંબા ગાળે સારો વળતર મળી શકે છે. સાથે જ પ્રોસેસિંગ અને એક્સપોર્ટ માર્કેટમાં પણ અંજીરની માંગ વધતી હોવાથી ભવિષ્યમાં આ પાક ખેડૂતો માટે વધુ લાભદાયક બની શકે છે.
