Artificial Intelligence હવે માત્ર Chatbot, Image Generation અથવા Automation સુધી મર્યાદિત રહી નથી. હવે AI આરોગ્ય વિજ્ઞાનના એવા ક્ષેત્રમાં પ્રવેશી ગયું છે જ્યાં તે ભવિષ્યની મહામારીઓ સામે લડવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. બ્રિટનની Cambridge Universityના વૈજ્ઞાનિકોએ દુનિયાની પ્રથમ એવી Vaccine વિકસાવી છે, જેના મુખ્ય ઘટકને સંપૂર્ણપણે Artificial Intelligenceની મદદથી ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે.
આ નવી Vaccineને હાલમાં Corona Virusના વિવિધ Variant સામે રક્ષણ આપવા માટે વિકસાવવામાં આવી છે, પરંતુ સંશોધકોનો દાવો છે કે ભવિષ્યમાં Flu, Ebola અને હજુ સુધી અજાણ્યા રહેલા વાયરસ સામે પણ આવી ટેક્નોલોજી ઉપયોગી બની શકે છે. જો આગામી તબક્કાના પરીક્ષણો સફળ રહે તો આ શોધ વૈશ્વિક આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ સમાન સાબિત થઈ શકે છે.
શું છે દુનિયાની પ્રથમ AI Super Vaccine?
સામાન્ય રીતે કોઈપણ Vaccine વિકસાવવા માટે વૈજ્ઞાનિકો વાયરસના વર્તમાન સ્વરૂપનો અભ્યાસ કરીને તેના આધારે એન્ટિજેન તૈયાર કરે છે. પરંતુ વાયરસ સતત બદલાતા રહે છે, જેના કારણે ઘણા વખત જૂની Vaccine ઓછી અસરકારક બની જાય છે. COVID-19 મહામારી દરમિયાન પણ અનેક વખત નવા Variant સામે Vaccineને અપડેટ કરવાની જરૂર પડી હતી. Flu Vaccine સાથે પણ દર વર્ષે આવું જ થાય છે. Cambridge Universityના સંશોધકોએ આ સમસ્યાનો ઉકેલ શોધવા માટે Artificial Intelligenceનો સહારો લીધો. AIએ વિવિધ Coronavirusના Genetic Dataનું વિશ્લેષણ કરીને એવું વિશેષ Antigen તૈયાર કરવામાં મદદ કરી જે માત્ર વર્તમાન વાયરસ જ નહીં પરંતુ ભવિષ્યમાં થઈ શકનારા પરિવર્તનો સામે પણ શરીરને તૈયાર કરી શકે. આ કારણે તેને "Super Vaccine" તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
AIએ કેવી રીતે તૈયાર કર્યું Vaccineનું ડિઝાઇન?
સંશોધકો દ્વારા વિશ્વભરના Surveillance Programમાંથી એકત્ર કરાયેલા વિવિધ Coronavirusના Genetic Codesનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
ત્યારબાદ Artificial Intelligenceની મદદથી લાખો જિનેટિક પેટર્નનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું. AIએ એવા સામાન્ય અને સ્થિર ભાગોની ઓળખ કરી જે વાયરસમાં ફેરફાર થયા પછી પણ મોટા ભાગે બદલાતા નથી. આ માહિતીના આધારે એક વિશેષ "Super Antigen" તૈયાર કરવામાં આવ્યું. Antigen Vaccineનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ હોય છે કારણ કે શરીરની Immune System તેને ઓળખીને ભવિષ્યમાં વાયરસ સામે લડવા માટે તૈયાર થાય છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ અભિગમ ભવિષ્યમાં Vaccine Developmentની સમગ્ર પ્રક્રિયાને બદલી શકે છે.
39 લોકો પર થયું માનવ પરીક્ષણ
આ AI આધારિત Vaccineનું પ્રારંભિક Human Trial પણ કરવામાં આવ્યું છે.
સંશોધન મુજબ કુલ 39 સ્વયંસેવકો પર Vaccineનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. Journal of Infectionમાં પ્રકાશિત થયેલા અભ્યાસ અનુસાર Immune Response હાલમાં "Moderate" અથવા "મર્યાદિત પરંતુ આશાસ્પદ" જોવા મળ્યો છે.
ભલે શરૂઆતના પરિણામો હજુ સંપૂર્ણપણે નિષ્કર્ષાત્મક ન હોય, પરંતુ વૈજ્ઞાનિકો તેને અત્યંત ઉત્સાહજનક ગણાવી રહ્યા છે. કારણ કે આ પહેલી વખત છે જ્યારે AI દ્વારા ડિઝાઇન કરાયેલા Antigenનું સીધું માનવ પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. હવે આગામી તબક્કામાં લગભગ 200 લોકો પર વધુ વ્યાપક અભ્યાસ હાથ ધરવામાં આવશે. આ પરીક્ષણો બાદ વધુ સ્પષ્ટ થશે કે Vaccine શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને કેટલા અસરકારક રીતે તાલીમ આપી શકે છે.
Corona પછી Flu અને Ebola સામે પણ થઈ શકે ઉપયોગ
સંશોધકોનું કહેવું છે કે આ ટેક્નોલોજી માત્ર Coronavirus પૂરતી મર્યાદિત રહેશે નહીં. હાલમાં ટીમ Flu અને Ebola જેવા ગંભીર વાયરસ માટે પણ AI આધારિત Vaccine પર કામ કરી રહી છે. જો આ અભિગમ સફળ સાબિત થાય તો ભવિષ્યમાં એવી Vaccines વિકસાવી શકાય જે અનેક Variant અને અનેક પ્રકારના વાયરસ સામે લાંબા ગાળાનું રક્ષણ આપી શકે. વિશ્વ આરોગ્ય નિષ્ણાતો વર્ષોથી Universal Vaccineની સંભાવનાઓ પર કામ કરી રહ્યા છે. AI Super Vaccine એ દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહી છે.
વૈજ્ઞાનિકોએ કેમ ગણાવી 'Game Changer' ટેક્નોલોજી?
Oxford Vaccine Groupના ડિરેક્ટર Professor Andy Pollardએ AIને Vaccine Research માટે "Game Changer" ગણાવ્યું છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ Artificial Intelligence લાખો Biological Data Pointsનું વિશ્લેષણ કરીને અનુમાન લગાવી શકે છે કે માનવ શરીરની Immune System કોઈ Vaccine પર કેવી પ્રતિક્રિયા આપશે. આના કારણે Vaccine Developmentમાં લાગતો સમય નોંધપાત્ર રીતે ઘટી શકે છે. જ્યાં પહેલાં નવી Vaccine વિકસાવવામાં વર્ષો લાગી જતા હતા ત્યાં AIની મદદથી આ પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બની શકે છે. ખાસ કરીને Pandemic જેવી કટોકટી દરમિયાન આ ટેક્નોલોજી લાખો લોકોના જીવ બચાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
ભવિષ્યની મહામારીઓ સામે કેટલું મહત્વપૂર્ણ છે આ સંશોધન?
COVID-19એ સમગ્ર વિશ્વને શીખવ્યું કે નવી મહામારી સામે તૈયારી કેટલી જરૂરી છે. ઘણી વખત વાયરસ વિશે માહિતી એકત્રિત કરવામાં અને Vaccine વિકસાવવામાં લાંબો સમય લાગી જાય છે.
AI આધારિત Vaccine મોડેલ આ પડકારને ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરે છે. વૈજ્ઞાનિકો એવી Vaccines વિકસાવવા માંગે છે જે માત્ર આજના વાયરસ સામે જ નહીં પરંતુ ભવિષ્યમાં ઊભા થઈ શકનારા નવા ખતરાઓ સામે પણ શરીરને અગાઉથી તૈયાર કરી શકે. જો આ અભિગમ સફળ સાબિત થાય તો ભવિષ્યમાં Pandemic Preparednessનું આખું મોડેલ બદલાઈ શકે છે.
