ચોમાસું નજીક હોવા છતાં જૂનના પ્રથમ સપ્તાહમાં પણ ગરમીથી કોઈ રાહત નહીં, માત્ર 3 દિવસ જ તાપમાન 40°C થી નીચે રહ્યું
ગુજરાતનું આર્થિક પાટનગર ગણાતું અમદાવાદ શહેર હાલમાં અભૂતપૂર્વ અને રેકોર્ડબ્રેક ગરમીનો સામનો કરી રહ્યું છે. જૂન મહિનાના પ્રથમ સપ્તાહમાં સામાન્ય રીતે ચોમાસાના આગમનની આશા હોય છે, પરંતુ અમદાવાદમાં હજુ પણ સૂર્યદેવનો પ્રકોપ યથાવત છે. હવામાન વિભાગ (IMD) ના સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, ચાલુ વર્ષે ઉનાળાના છેલ્લા 56 દિવસોમાંથી 53 દિવસ એવા રહ્યા છે જેમાં શહેરનું મહત્તમ તાપમાન 40°C કે તેનાથી વધુ નોંધાયું હોય. આ આંકડો દર્શાવે છે કે અમદાવાદીઓએ આ વર્ષે અસહ્ય અને લાંબો સમય ચાલનારો ઉનાળો સહન કર્યો છે.
શહેરમાં શુક્રવારે પણ મહત્તમ તાપમાન 41.3°C નોંધાયું હતું, જે સાબિત કરે છે કે ગરમીનો પારો નીચો આવવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો. આખા સીઝન દરમિયાન માત્ર 3 દિવસ જ એવા રહ્યા છે જ્યારે તાપમાન 40°C ની નીચે નોંધાયું હોય.
છેલ્લા 35 વર્ષમાં અતિશય ગરમીના દિવસોમાં થયો મોટો વધારો
ઓપનસિટી પોર્ટલ (1991-2023) અને હવામાન વિભાગના બુલેટિન (2024-2026) ના તાપમાનના આંકડાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો એક ચિંતાજનક ટ્રેન્ડ સામે આવ્યો છે. અમદાવાદમાં દર વર્ષે 15 માર્ચથી 15 જૂન વચ્ચે પડતી કાળઝાળ ગરમીના દિવસો સતત વધી રહ્યા છે:
1991 થી 2000: આ દાયકામાં વર્ષ દરમિયાન સરેરાશ 35.1 દિવસ તાપમાન 40°C કે તેથી વધુ રહેતું હતું.
2001 થી 2010: આ ગાળામાં સરેરાશ 34.5 દિવસો નોંધાયા હતા.
2011 થી 2020: ગરમીના દિવસો વધીને સરેરાશ 39.9 થઈ ગયા.
2021 થી 2025: આ પાંચ વર્ષમાં સરેરાશ સીધી વધીને 53.3 દિવસ પર પહોંચી ગઈ છે.
એકંદરે જોવામાં આવે તો છેલ્લા 35 વર્ષમાં અમદાવાદ શહેરમાં 40°C થી વધુ તાપમાન ધરાવતા દિવસોની સંખ્યામાં 18 દિવસનો વધારો થયો છે. તાજેતરના વર્ષોની વાત કરીએ તો, વર્ષ 2023 માં 36 દિવસ, 2024 માં 57 દિવસ અને વર્ષ 2025 માં 60 દિવસ પારો 40°C કે તેથી વધુ રહ્યો હતો.
રાત્રે પણ શહેર ઠંડુ ન પડવું એ મુખ્ય કારણ
હવામાન વિભાગના ગુજરાત પ્રમુખ અશોક કુમાર દાસે જણાવ્યું હતું કે, દાયકાઓથી અમદાવાદ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં તાપમાનનો ગ્રાફ સતત ઉપર જઈ રહ્યો છે. આ પાછળ ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને ક્લાઈમેટ ચેન્જ ઉપરાંત ઝડપી શહેરીકરણ અને 'અર્બન હીટ આઈલેન્ડ' (UHI) ઇફેક્ટ જવાબદાર છે.
પબ્લિક હેલ્થ નિષ્ણાતોના મતે, આ સમસ્યાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે સૂર્યાસ્ત પછી પણ રાત્રિના સમયે શહેર ઠંડુ નથી થઈ રહ્યું. જ્યારે રાત્રિનું લઘુત્તમ તાપમાન પણ 28°C થી 30°C ની આસપાસ રહે છે, ત્યારે ગરમીનું ચક્ર સતત ચાલતું રહે છે. શહેરમાં આવેલી મોટી ઇમારતો અને પાકા રોડ-રસ્તાઓ દિવસ દરમિયાન ગરમી શોષી લે છે અને રાત્રે તેને મુક્ત કરે છે. આના કારણે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઠંડુ થાય તે પહેલાં જ બીજા દિવસનું નવું હીટ સાયકલ શરૂ થઈ જાય છે, જે નાગરિકોના સ્વાસ્થ્ય માટે હીટ સ્ટ્રેસ, હાર્ડ એટેક અને સ્નાયુઓના દુખાવા જેવી ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ વધારે છે.
