Watermelon Farming in Gujarat: શિયાળાની ઠંડી હવે ધીરે-ધીરે વિદાય લઈ રહી છે અને ગરમીનો પારો વધી રહ્યો છે. ગરમીની શરૂઆત થતાં જ બજારમાં જે ફળની સૌથી વધુ માંગ રહે છે, તે છે તરબૂચ. શરીરમાં પાણીની ઉણપ દૂર કરવા અને હાઈડ્રેટ રાખવા માટે ડોક્ટરો પણ તરબૂચ ખાવાની સલાહ આપે છે. વધતી માંગને જોતા ખેડૂતો માટે તરબૂચની ખેતી અત્યંત નફાકારક સાબિત થઈ રહી છે. જો પરંપરાગત ખેતીને બદલે આધુનિક ટેકનોલોજી, ડ્રિપ સિંચાઈ અને મલ્ચિંગ જેવી વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ અપનાવવામાં આવે, તો ખેડૂતો માત્ર 3 મહિનામાં લાખોની કમાણી કરી શકે છે. માર્ચ મહિનાનો અંત તરબૂચની વાવણી માટે સુવર્ણ સમય માનવામાં આવે છે.
કેવી જમીન અને આબોહવા છે અનુકૂળ?
તરબૂચ એ ગરમ હવામાનનો પાક છે. તેની ખેતી માટે ખાસ કરીને નદી કિનારાની રેતીલી દોમટ જમીન અથવા જેમાં પાણીનો નિકાલ સારી રીતે થતો હોય તેવી હળવી જમીન સર્વોત્તમ છે. ખેતર તૈયાર કરતી વખતે 2 થી 3 વાર ઊંડી ખેડ કરવી જોઈએ જેથી જમીન પોચી અને ભુરભુરી બને. જમીનની ફળદ્રુપતા વધારવા માટે પ્રતિ એકર 8-10 ટન સારું સડી ગયેલું છાણિયું ખાતર નાખવું હિતાવહ છે.
વધુ ઉત્પાદન માટે પસંદ કરો આ સુધારેલી જાતો
બજારમાં તરબૂચની ગુણવત્તા અને મીઠાશના આધારે ભાવ મળતા હોય છે. ખેડૂતોએ વધુ નફો મેળવવા માટે પ્રમાણિત અને સુધારેલી જાતોની પસંદગી કરવી જોઈએ:
શુગર બેબી: જે તેની મીઠાશ માટે જાણીતી છે.
અર્કા જ્યોતિ: વધુ ઉત્પાદન આપતી જાત.
દુર્ગાપુર કેસર: સ્થાનિક સ્તરે લોકપ્રિય સંકર જાત.
આ ઉપરાંત બજારમાં ઉપલબ્ધ સારી ક્વોલિટીના હાઈબ્રિડ બીજ પણ વાવી શકાય છે.
વાવણીની વૈજ્ઞાનિક રીત અને અંતર
તરબૂચના વેલા ફેલાતા હોવાથી બે લાઈન વચ્ચે 2 થી 2.5 મીટરનું અંતર રાખવું જોઈએ. બીજને જમીનમાં 2-3 સે.મી.ની ઊંડાઈએ વાવવા. વાવેતર સમયે જો ટપક સિંચાઈ (Drip Irrigation) પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવે, તો પાણીની બચત સાથે છોડના મૂળ સુધી સીધું ખાતર પહોંચાડી શકાય છે (Fertigation), જે છોડના વિકાસમાં ઝડપ લાવે છે.
મલ્ચિંગ અને ડ્રિપ પદ્ધતિ: ગુણવત્તા વધારવાનો માસ્ટર પ્લાન
આધુનિક ખેતીમાં પ્લાસ્ટિક મલ્ચિંગનો ઉપયોગ ક્રાંતિકારી સાબિત થયો છે. મલ્ચિંગ કરવાથી નીચે મુજબના ફાયદા થાય છે:
જમીનમાં ભેજ જળવાઈ રહે છે અને નીંદણ ઓછું થાય છે.
ફળ સીધા જમીનના સંપર્કમાં આવતા નથી, જેથી ડાઘ પડતા નથી અને ફળની ગુણવત્તા પ્રીમિયમ રહે છે.
આવી ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા તરબૂચની માંગ અન્ય રાજ્યોના બજારોમાં પણ વધુ રહે છે, જેનાથી ખેડૂતને ઊંચા ભાવ મળે છે.
રોગ-જીવાત નિયંત્રણ અને સાવચેતી
તરબૂચમાં મુખ્યત્વે ફળ માખી અને પાઉડરી મિલ્ડ્યુ જેવા રોગો આવતા હોય છે. તેના નિયંત્રણ માટે ખેતરમાં પીળા અને વાદળી સ્ટીકી ટ્રેપ લગાવવા જોઈએ. જરૂર પડે તો કૃષિ નિષ્ણાતોની સલાહ મુજબ જૈવિક કીટનાશકોનો ઉપયોગ કરવો. નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફરસ અને પોટાશનો સંતુલિત ઉપયોગ પાકને મજબૂત બનાવે છે.
ક્યારે કરવી લણણી?
વાવણીના 75 થી 90 દિવસમાં તરબૂચનો પાક તૈયાર થઈ જાય છે. ફળ પાકી ગયું છે તે ઓળખવા માટે તેની સપાટીની ચમક જોવી અને ફળને થપથપાવતા જો 'ભારે અવાજ' આવે, તો સમજવું કે તરબૂચ તૈયાર છે.
