અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા રશિયા સાથેના સંબંધોને કારણે ભારત પર 50 ટકા ટેરિફ લાદવામાં આવ્યા બાદ, વૈશ્વિક રાજદ્વારીમાં મોટા પરિવર્તનના સંકેતો છે. ચીન, ભારત અને રશિયા હવે અમેરિકાની એકપક્ષીય નીતિઓનો એકસાથે જવાબ આપવા તરફ આગળ વધી શકે છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ટૂંક સમયમાં ચીનના તિયાનજિનમાં યોજાનારી શાંઘાઈ સહકાર સંગઠન (SCO) સમિટમાં હાજરી આપવા જઈ રહ્યા છે, જ્યારે રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન આ વર્ષના અંતમાં ભારતની મુલાકાત લેશે. અમેરિકા દ્વારા વેપાર પ્રતિબંધો અને ટીકા વચ્ચે, ભારત, ચીન અને રશિયાએ પરોક્ષ રીતે અમેરિકા વિરોધી વલણ અપનાવવાનું શરૂ કર્યું છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ ત્રિકોણીય જોડાણમાંથી એક નવો ભૂ-રાજકીય ધ્રુવ ઉભરી શકે છે.
ભારત-ચીન સંબંધોમાં નરમાઈ
2020 ના સરહદ વિવાદ પછી મોદી પહેલી વાર ચીનની મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. અગાઉ સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે પણ જૂનમાં ચીનની મુલાકાત લીધી હતી અને ચીની સમકક્ષ એડમિરલ ડોંગ જુનને મળ્યા હતા. છેલ્લા 11 વર્ષમાં ભારતીય સંરક્ષણ પ્રધાનની ચીનની આ પહેલી મુલાકાત હતી. તે જ સમયે 18 ઓગસ્ટના રોજ ચીનના વિદેશ મંત્રી વાંગ યી ભારતની મુલાકાત લેશે અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલને મળશે. બંને સરહદ વિવાદો, કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા અને અન્ય વ્યૂહાત્મક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરશે.
ભારત-રશિયા સંબંધોમાં સુધર્યા
રાષ્ટ્રપતિ પુતિન જુલાઈ 2024માં 22મા ભારત-રશિયા વાર્ષિક શિખર સંમેલન દરમિયાન વડા પ્રધાન મોદીને મળ્યા હતા. હવે તેઓ ફરીથી ભારતની મુલાકાત લેવા જઈ રહ્યા છે. અમેરિકાની નારાજગી છતાં, ભારતે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખ્યું છે અને રાષ્ટ્રીય હિતમાં તેને વાજબી ઠેરવ્યું છે. ભારત અને રશિયા વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વેપાર 2023-24માં $65.7 બિલિયન સુધી પહોંચ્યો છે, જે પાછલા વર્ષ કરતાં 33% વધુ છે. બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગ પણ મજબૂત છે. બંને દેશો S-400, T-90 ટેન્ક, Su-30MKI, બ્રહ્મોસ મિસાઇલ અને AK-203 રાઇફલ્સનું ઉત્પાદન કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે.
RIC ગ્રુપનું ફરી સક્રિય
1990ના દાયકામાં શરૂ થયેલા રશિયા-ભારત-ચીન (RIC) ગ્રુપ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી નિષ્ક્રિય હતું. પરંતુ હવે ત્રણેય દેશોમાંથી કોઈ પણ અમેરિકા સાથે સહજ નથી અને RICને ફરીથી સક્રિય કરવા માટે ચર્ચાઓ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે. ચીની થિંક ટેન્ક ફુદાન યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર શી ચાઓએ કહ્યું, "ત્રણેય દેશો બહુધ્રુવીય વિશ્વ વ્યવસ્થાના પક્ષમાં છે. હવે સમય આવી ગયો છે કે તેઓ સહયોગ વધારશે અને અમેરિકાની એકપક્ષીય નીતિઓનો સંતુલિત પ્રતિભાવ આપશે."
