World No Tobacco Day: 31 મેના વિશ્વ તમાકુ નિષેધ દિવસના અવસરે ગુજરાત સરકારે તમાકુ વિરોધી અભિયાનમાં નોંધપાત્ર સફળતાઓ હાંસલ કરી હોવાનો અહેવાલ જાહેર કર્યો છે. રાજ્યમાં વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ‘ટોબેકો સિસેશન સેન્ટર્સ’ મારફતે 2 લાખથી વધુ તમાકુ સેવન કરનારા લોકોનું કાઉન્સેલિંગ કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે 12,490 શાળાઓને તમાકુ-મુક્ત બનાવવામાં સફળતા મળી છે. રાજ્ય સરકારના સઘન પ્રયાસો અને સમાજના વિવિધ વર્ગોના સહકારથી ‘ટોબેકો ફ્રી ગુજરાત’નું સ્વપ્ન સાકાર કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ નોંધાઈ રહી છે.
‘ટોબેકો ફ્રી ગુજરાત’ માટે રાજ્ય સરકારના સઘન પ્રયાસો
મુખ્યમંત્રી Bhupendra Patel અને આરોગ્ય મંત્રી Rushikesh Patelના માર્ગદર્શન હેઠળ ગુજરાતમાં તમાકુ વિરોધી અભિયાનને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવ્યું છે. આરોગ્ય વિભાગે Cigarettes and Other Tobacco Products Act (COTPA)-2003ના અસરકારક અમલ માટે રાજ્યભરમાં અનેક પગલાં લીધા છે.
વિભાગીય અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2025-26 દરમિયાન રાજ્યના વિવિધ વિસ્તારોમાં કાર્યરત ટોબેકો સિસેશન સેન્ટર્સ દ્વારા 2 લાખથી વધુ નાગરિકોને કાઉન્સેલિંગ આપવામાં આવ્યું છે. આ કેન્દ્રોમાં તમાકુ છોડવા ઇચ્છતા લોકોને આરોગ્ય સંબંધિત માર્ગદર્શન, મનોવૈજ્ઞાનિક સહાય અને વ્યવહારુ સલાહ આપવામાં આવે છે.
10 હજારથી વધુ સરપ્રાઈઝ વિઝિટથી શાળાઓમાં તમાકુ સેવનમાં ઘટાડો
ગુજરાતમાં વિદ્યાર્થીઓને તમાકુના વ્યસનથી દૂર રાખવા માટે આરોગ્ય વિભાગની એન્ફોર્સમેન્ટ સ્કવોડ દ્વારા રાજ્યભરમાં 10,441થી વધુ સરપ્રાઈઝ વિઝિટ કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યવાહીના પરિણામે શાળાઓમાં તમાકુ સેવનના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે.
આ અભિયાનના પરિણામે રાજ્યની 12,490 શાળાઓને તમાકુ-મુક્ત જાહેર કરવામાં આવી છે. શાળા પરિસર અને તેની આસપાસ તમાકુજન્ય પદાર્થોના વેચાણ અને ઉપયોગ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે બાળપણ અને કિશોરાવસ્થામાં તમાકુથી દૂર રાખવામાં સફળતા મળે તો ભવિષ્યમાં વ્યસનના પ્રમાણમાં મોટો ઘટાડો શક્ય બને છે.
હેલ્થ એન્ડ વેલનેસ સેન્ટર્સમાં 3A મોડલનો અમલ
ગુજરાત સરકારે હવે રાજ્યના હેલ્થ એન્ડ વેલનેસ સેન્ટર્સમાં દરેક દર્દી માટે 3A (Ask, Advise, Assess) મોડલ આધારિત સ્ક્રીનિંગ પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે.
આ મોડલ હેઠળ:
Ask: દર્દી તમાકુનું સેવન કરે છે કે નહીં તેની માહિતી મેળવવામાં આવે છે.
Advise: તમાકુ છોડવા માટે આરોગ્ય નિષ્ણાતો દ્વારા સલાહ આપવામાં આવે છે.
Assess: દર્દી વ્યસન છોડવા માટે કેટલો તૈયાર છે તેનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.
આ પહેલનો હેતુ પ્રાથમિક આરોગ્ય સેવાઓ સાથે જ વ્યસનમુક્તિની પ્રક્રિયાને જોડવાનો છે, જેથી વધુમાં વધુ લોકો સુધી માર્ગદર્શન પહોંચી શકે.
અમરેલીના ગામડાં બન્યા ટોબેકો ફ્રી વિલેજના મોડલ
રાજ્યના અમરેલી જિલ્લાના અનેક ગામડાઓએ તમાકુમુક્તિ ક્ષેત્રે અનોખું ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે. અહીંના ગ્રામજનો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓના સહયોગથી કેટલાક ગામોને ‘ટોબેકો ફ્રી વિલેજ’ તરીકે વિકસાવવામાં આવ્યા છે.
બીજી તરફ અમદાવાદમાં પિયર કાઉન્સેલિંગ (Peer Counselling)ના પ્રયોગોએ પણ સકારાત્મક પરિણામો આપ્યા છે. આ મોડલમાં યુવાનો અને સમુદાયના સભ્યો પોતાના અનુભવના આધારે અન્ય લોકોને વ્યસન છોડવા માટે પ્રેરણા આપે છે.
પાટણના નરેશ પટેલ બન્યા વ્યસનમુક્તિ અભિયાનના હીરો
15 વર્ષથી નિઃશુલ્ક સેવા, 1,000થી વધુ લોકોને વ્યસનમુક્ત બનાવ્યા
પાટણ જિલ્લાના હારીજ તાલુકાના અડિચા ગામ ખાતે પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રમાં જુનિયર ફાર્માસિસ્ટ તરીકે ફરજ બજાવતા નરેશ પટેલે વ્યસનમુક્તિ ક્ષેત્રે અનોખી સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. તેમણે વર્ષ 2010થી શરૂ કરેલા અભિયાન દ્વારા અત્યાર સુધીમાં 1,000થી વધુ લોકોને વ્યસનમુક્ત બનાવવામાં મદદ કરી છે.
નરેશ પુસ્તકો, ઓડિયો-વિડિયો સામગ્રી અને સોશિયલ મીડિયા જેવા વિવિધ માધ્યમો દ્વારા લોકોને વ્યસનના નુકસાન વિશે જાગૃત કરે છે. તેમની આ સામાજિક સેવાઓને માન્યતા આપતા મુખ્યમંત્રી અને જિલ્લા કલેક્ટર દ્વારા પણ તેમને સન્માનિત કરવામાં આવ્યા છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે વ્યસનમુક્તિ અભિયાનનો વિચાર તેમને ત્યારે આવ્યો જ્યારે એક ગામના સરપંચને તેમણે તમાકુ અને અન્ય વ્યસનોના શારીરિક તેમજ આર્થિક નુકસાન અંગે સમજાવ્યું હતું. ત્યારબાદ તે સરપંચે વ્યસન છોડી દીધું અને પોતાની સફળતા ઉજવવા માટે સમગ્ર હોસ્પિટલ સ્ટાફનું મોઢું મીઠું કરાવ્યું હતું. આ ઘટના તેમના માટે પ્રેરણાનું કારણ બની.
આ પણ વાંચો: પાણીપુરીથી લઈ પનીર સુધી... 28 ખાદ્ય નમૂના ફેલ : અમદાવાદમાં ફૂડ વિભાગનો મોટો સપાટો
નરેશ પટેલના વ્યસન છોડવાના સરળ પરંતુ અસરકારક ઉપાયો
નરેશ પટેલ હાલમાં આરોગ્ય કેન્દ્રમાં આવતા દરેક દર્દીને આશરે 10 મિનિટ ફાળવીને સંકલ્પપત્ર ભરાવે છે અને વ્યસન છોડવા માટે વ્યવહારુ માર્ગદર્શન આપે છે. તેમના સૂચનોમાં નીચેના ઉપાયો સામેલ છે:
વ્યસની મિત્રો અને સંગતથી દૂર રહેવું
પાન-પાર્લર તરફ જતો રોજનો રસ્તો બદલવો
તમાકુની તલપ લાગે ત્યારે વધુ પ્રમાણમાં પાણી પીવું
મસાલા અથવા તમાકુની ઈચ્છા થાય ત્યારે લીંબુ અને સિંધાલૂણ સાથે તૈયાર કરેલા આદુના ટુકડાને મમળાવવો
પરિવાર અને મિત્રોની મદદ લેવી
તમાકુ છોડવાના લક્ષ્યને જાહેર રીતે સ્વીકારવું
અનેક ગંભીર બીમારીઓ પાછળ તમાકુ મહત્વનું કારણ
ભારતમાં દર વર્ષે લાખો લોકો તમાકુ સંબંધિત બીમારીઓના કારણે ગંભીર આરોગ્ય સમસ્યાઓનો સામનો કરે છે. કેન્સર, હૃદયરોગ, ફેફસાંના રોગો અને અન્ય અનેક ગંભીર બીમારીઓ પાછળ તમાકુ મહત્વનું કારણ માનવામાં આવે છે. આવા સમયમાં ગુજરાતમાં કાઉન્સેલિંગ, શાળા આધારિત જાગૃતિ, કડક અમલીકરણ અને સામાજિક સહભાગિતાના માધ્યમથી થયેલી પ્રગતિ જાહેર આરોગ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે.
વિશ્વ તમાકુ નિષેધ દિવસ માત્ર જાગૃતિનો દિવસ નથી, પરંતુ વ્યસનમુક્ત અને સ્વસ્થ સમાજ તરફ આગળ વધવા માટેનો સંકલ્પ દિવસ પણ છે.
