લોકસભામાં મહિલા આરક્ષણ સાથે જોડાયેલ મહત્વપૂર્ણ સંવિધાન સુધાર બિલ પસાર ન થતા દેશની રાજનીતિમાં ફરી એકવાર ભારે ઉથલપાથલ મચી છે. એક તરફ સરકાર માટે આ મોટો રાજકીય ઝટકો ગણાઈ રહ્યો છે, તો બીજી તરફ વિરોધ પક્ષ તેને લોકશાહી માટેની જીત તરીકે રજૂ કરી રહ્યો છે. ખાસ કરીને કોંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધીના નિવેદને આ સમગ્ર મુદ્દાને વધુ ચર્ચામાં મૂકી દીધો છે.
લોકસભામાં શું થયું?
લોકસભામાં 131મા સંવિધાન સુધાર (મહિલા આરક્ષણ) બિલ પર મતદાન દરમિયાન કુલ 532 મત પડ્યા. જેમાંથી 298 સભ્યોએ બિલના સમર્થનમાં મત આપ્યો, જ્યારે 230 સભ્યોએ તેનો વિરોધ કર્યો. જોકે, સંવિધાન સુધાર માટે જરૂરી બે તૃતીયાંશ બહુમત ન મળતાં બિલ પસાર થઈ શક્યું નહીં અને અંતે તે ખારિજ થયું. આ ઘટનાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે સંસદમાં આ મુદ્દે વ્યાપક સહમતીનો અભાવ છે. બિલ નિષ્ફળ જતા હવે મહિલા આરક્ષણનો મુદ્દો ફરીથી રાજકીય ચર્ચાનો કેન્દ્ર બની ગયો છે.
પ્રિયંકા ગાંધીનો તીખો પ્રતિસાદ
કોંગ્રેસ નેતા Priyanka Gandhi એ આ મુદ્દે કડક પ્રતિક્રિયા આપતાં જણાવ્યું કે તેમની પાર્ટી મહિલાઓને આરક્ષણ આપવાના વિરુદ્ધ નથી. પરંતુ તેમણે આ બિલના અમલ માટે રાખવામાં આવેલી શરતો પર ગંભીર સવાલ ઉઠાવ્યા. પ્રિયંકા ગાંધીએ જણાવ્યું કે 2011ની જૂની જનગણના અને તેના આધાર પર ડિલિમિટેશન સાથે મહિલા આરક્ષણને જોડવું યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને જ્યારે આ પ્રસ્તાવમાં OBC વર્ગને યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ આપવામાં આવ્યું નથી. તેમણે આ ઘટનાને “લોકશાહી અને દેશની એકતાની જીત” ગણાવી અને કહ્યું કે આ બિલ બંધારણ પર હુમલો હતો, જેને વિરોધ પક્ષે રોકી દીધો.
“મસીહા બનવાનો ખોખલો પ્રયાસ” – પ્રિયંકા ગાંધી
પ્રિયંકા ગાંધીએ સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને પ્રધાનમંત્રી Narendra Modi પર સીધો પ્રહાર કર્યો. તેમણે લખ્યું કે સંસદ અને વિધાનસભામાં મહિલા આરક્ષણ દેશની મહિલાઓનો હક છે અને એક દિવસ તે જરૂર હકીકત બનશે. પરંતુ તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે સરકાર દ્વારા આ મુદ્દાને જૂની જનગણના અને ડિલિમિટેશન સાથે જોડીને રાજકીય લાભ મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમના શબ્દોમાં, “મોદીજીનો મહિલાઓના મસીહા બનવાનો ખોખલો પ્રયાસ આજે નિષ્ફળ રહ્યો છે.” તેમણે વિરોધ પક્ષની એકતા અને દૃઢતાની પ્રશંસા કરતાં કહ્યું કે આ ઘટનાએ લોકશાહીને મજબૂત બનાવી છે અને દેશના હિતને રાજકારણથી ઉપર રાખવામાં આવ્યો છે.
રાહુલ ગાંધીનો પણ સરકાર પર હુમલો
લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા Rahul Gandhi એ પણ આ મુદ્દે સરકારની ટીકા કરી. તેમણે કહ્યું કે આ “વાસ્તવિક મહિલા આરક્ષણ બિલ નહોતું”, પરંતુ ભારતના રાજકીય નકશામાં ફેરફાર કરવાની કોશિશ હતી.
રાહુલ ગાંધીએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે જો સરકાર 2023માં પાસ થયેલા મૂળ મહિલા આરક્ષણ બિલને અમલમાં મૂકે, તો કોંગ્રેસ અને સમગ્ર વિરોધ પક્ષ તેને “100 ટકા સમર્થન” આપશે.
મુદ્દાનો મૂળ વિવાદ શું છે?
આ સમગ્ર વિવાદ માત્ર મહિલા આરક્ષણ સુધી મર્યાદિત નથી. તેમાં ત્રણ મુખ્ય મુદ્દાઓ સામેલ છે:
જનગણના: જૂની 2011ની જનગણના આધારે નીતિ બનાવવાનો વિરોધ
ડિલિમિટેશન: મતવિસ્તારોના પુનઃગઠનને રાજકીય રીતે ઉપયોગ કરવાની શંકા
OBC પ્રતિનિધિત્વ: આરક્ષણમાં OBC વર્ગને સ્થાન ન આપવાનો પ્રશ્ન
આ ત્રણ મુદ્દાઓને કારણે બિલ પર વ્યાપક મતભેદ ઉભા થયા છે.
રાજકીય અને સામાજિક અસર
આ ઘટના દર્શાવે છે કે મહિલા આરક્ષણ હવે માત્ર લિંગ સમાનતાનો મુદ્દો નથી રહ્યો, પરંતુ તે રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ, સામાજિક ન્યાય અને ચૂંટણીની ગણિત સાથે સીધો જોડાઈ ગયો છે.
વિશ્લેષકો માને છે કે આવનારા સમયમાં આ મુદ્દો ચૂંટણીમાં પણ મુખ્ય એજન્ડા બની શકે છે. ખાસ કરીને OBC પ્રતિનિધિત્વ અને ડિલિમિટેશન જેવા મુદ્દાઓ રાજકીય ચર્ચાને વધુ ગરમાવી શકે છે.
