હિન્દુ ધર્મની સનાતન પરંપરામાં કાર્તિક માસના શુક્લ પક્ષની નવમી તિથિને અક્ષય નવમી અથવા આમળા નવમી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે ઉપવાસ, પૂજા, જપ અને તપ કરવાથી મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે અને પુણ્ય અક્ષય રહે છે. આ તહેવાર પ્રકૃતિ પૂજા સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં આમળાના ઝાડની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. નીચે આ પૂજાનું મહત્વ અને બે પ્રચલિત વાર્તાઓ વિગતવાર જાણીએ.
આમળાના ઝાડની પૂજા કેમ થાય છે?
આમળાનું ઝાડ ભગવાન વિષ્ણુ અને શિવનું સંયુક્ત પ્રતીક માનવામાં આવે છે. તેના ફળમાં તુલસી (વિષ્ણુને પ્રિય) અને બેલપત્ર (શિવને પ્રિય)ના ગુણો હોવાથી એકસાથે બંને દેવોની પૂજા થઈ શકે છે. આ પરંપરા દેવી લક્ષ્મીથી શરૂ થઈ, જેમણે આ દિવસે આમળાના ઝાડની પૂજા કરીને આ પ્રથા સ્થાપિત કરી.
કથા 1
દેવી લક્ષ્મી અને આમળાનું ઝાડએકવાર ધનની દેવી લક્ષ્મીજી પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરી રહી હતી. તેમણે જોયું કે લોકો ભગવાન વિષ્ણુને તુલસી અને શિવજીને બેલપત્ર અર્પણ કરીને અલગ-અલગ પૂજા કરે છે. આ જોઈને તેમને વિચાર આવ્યો, શિવ અને વિષ્ણુની એકસાથે પૂજા કેવી રીતે થઈ શકે? ત્યારે તેમને ખ્યાલ આવ્યો કે આમળાના ઝાડના ફળમાં તુલસી અને બેલ બંનેના ગુણો છે. તેમણે તુરંત આમળાના ઝાડની પૂજા કરી અને તેને શિવ-વિષ્ણુનું સ્વરૂપ માન્યું. આ ઘટના કાર્તિક શુક્લ નવમીના દિવસે બની. ત્યારથી આ દિવસે આમળાના ઝાડની પૂજા કરવાની પરંપરા ચાલુ થઈ.
વાર્તા 2: આમળા રાજા અને ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા
એક ધાર્મિક રાજા હતા, જેમણે પ્રતિજ્ઞા લીધી કે દરરોજ આમળાનું દાન કર્યા પછી જ ભોજન કરશે. લોકો તેમને આમળા રાજા કહેતા. તેમના પુત્ર અને પુત્રવધૂને ડર હતો કે આમ કરતાં રાજકોષ ખાલી થઈ જશે. તેમણે રાજાને દાન કરતા અટકાવ્યો. દુઃખી થઈને રાજા રાણી સાથે જંગલમાં ચાલ્યા ગયા. ત્યાં આમળાનું ઝાડ ન મળવાથી તેમણે સાત દિવસ સુધી ઉપવાસ કર્યો. ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના ભક્તની શ્રદ્ધા જોઈ અને જંગલમાં આમળાના ઝાડોથી ભરેલો મહેલ અને બગીચો પ્રગટ કર્યો. રાજા-રાણી ત્યાં રહેવા લાગ્યા.
બીજી તરફ, પુત્ર-પુત્રવધૂને દુશ્મનોએ પકડી લીધા અને તેઓ ભટકતા-ભટકતા રાજાના નવા મહેલમાં પહોંચ્યા. ત્યાં તેઓ નોકર બનીને રહેવા લાગ્યા. એક દિવસ પુત્રવધૂએ રાણીની પીઠ પરનો મસો જોઈને તેમને ઓળખી લીધા. રાણીએ તેમને આમળા પૂજા અને દાનનું મહત્વ સમજાવ્યું અને સદાચારનો ઉપદેશ આપ્યો.આ રીતે ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના ભક્તનું રક્ષણ કર્યું અને આમળા વ્રતનું મહત્વ સ્થાપિત થયું.
આમળા નવમીનું મહત્વ
આ બંને વાર્તાઓ દર્શાવે છે કે આમળાના ઝાડની પૂજા શ્રદ્ધા, દાન અને પ્રકૃતિ પ્રેમનું પ્રતીક છે. આ વ્રત કરવાથી અક્ષય પુણ્ય, સમૃદ્ધિ અને ભગવાનની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. જય શ્રી હરિ! જય મા લક્ષ્મી!
આ અક્ષય નવમી પર આમળાના ઝાડની પૂજા કરીને પોતાના જીવનને પુણ્યમય બનાવો.
