છઠ પૂજા હિન્દુ ધર્મનો એક પવિત્ર તહેવાર છે જે સૂર્યદેવ અને છઠી મૈયાને સમર્પિત છે, જે ખાસ કરીને બિહાર, ઝારખંડ, પૂર્વ ઉત્તર પ્રદેશ અને નેપાળના કેટલાક વિસ્તારોમાં ઉત્સાહપૂર્વક ઉજવાય છે. આ ચાર દિવસનો તહેવાર ‘નહાઈ-ખાય’થી શરૂ થઈ, ઉગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય અર્પણ સાથે સમાપ્ત થાય છે. પરંતુ આ પૂજાનો ત્રીજો દિવસ, જ્યારે અસ્ત થતા સૂર્યને અર્ઘ્ય ચઢાવવામાં આવે છે, તેનું વિશેષ ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વ છે.
અસ્ત થતા સૂર્યને અર્ઘ્ય: પ્રતીકાત્મક અર્થ
છઠ પૂજાના ત્રીજા દિવસે, કાર્તિક માસના શુક્લ પક્ષની છઠ્ઠી તિથિએ, ભક્તો અસ્ત થતા સૂર્યને પાણી અર્પિત કરે છે. આ વિધિ માત્ર ધાર્મિક પરંપરા નથી, પરંતુ જીવનના ગહન દર્શનનું પ્રતીક છે. અસ્ત થતો સૂર્ય અંધકારના અંત અને નવી ઊર્જાના આગમનનું સૂચક છે. આ અર્ઘ્ય દ્વારા ભક્તો જીવનની નકારાત્મકતાને દૂર કરી, નવા પ્રકાશ અને આશાનું સ્વાગત કરે છે. આ પ્રથા જીવનની ચક્રીયતા અને દરેક અંધકાર પછી નવી સવારની નિશ્ચિતતાનો સંદેશ આપે છે.
સૂર્યદેવની પૂજા જીવનનો આધાર
હિન્દુ ધર્મમાં સૂર્યદેવને જીવનનું મૂળ અને શક્તિનો સ્ત્રોત માનવામાં આવે છે. જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં સૂર્ય એકમાત્ર દૃશ્યમાન દેવતા છે, જે ઊર્જા, સ્થિરતા અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે. ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, સૂર્યની પૂજા કરવાથી સ્વાસ્થ્ય, સફળતા અને સકારાત્મક ઊર્જાનો આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે. છઠ પૂજા દરમિયાન સૂર્યની આરાધના જીવનના તમામ પાસાઓને પ્રકાશિત કરવાની શક્તિ ધરાવે છે.
દેવી પ્રત્યુષા- સાંજની દેવી
અસ્ત થતા સૂર્ય સાથે દેવી પ્રત્યુષાની પૂજા પણ કરવામાં આવે છે, જે સૂર્યદેવની પત્ની અને સાંજની પ્રમુખ દેવી માનવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, પ્રત્યુષા સૂર્યની બીજી પત્ની છે, જેનું નામ ‘પ્રત્યુષ’ શબ્દ પરથી આવ્યું છે, જેનો અર્થ સૂર્યાસ્ત કે સાંજ થાય છે. જ્યારે સૂર્યદેવ સંજ્ઞાથી અલગ થયા, ત્યારે તેમની શક્તિ પ્રત્યુષા અને છાયા નામના બે સ્વરૂપોમાં પ્રગટ થઈ. સૂર્યાસ્તના સમયે પ્રત્યુષાનો પ્રભાવ વધે છે, અને તેમની પૂજા કરવાથી સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિની પ્રાપ્તિ થાય છે. આ પૂજા દ્વારા ભક્તો સૂર્યદેવની ઊર્જા અને પ્રકૃતિના ચક્ર પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરે છે.
છઠ પૂજાના ત્રીજા દિવસે અસ્ત થતા સૂર્ય અને દેવી પ્રત્યુષાની પૂજા એ જીવનની નશ્વરતા, નવી શરૂઆત અને પ્રકૃતિની શક્તિ પ્રત્યે આદરનું પ્રતીક છે. આ વિધિ ભક્તોને નકારાત્મકતાને ત્યજી, જીવનમાં સકારાત્મક ઊર્જાને અપનાવવાની પ્રેરણા આપે છે.
