ઘઉંએ ખાતરની જરૂરિયાત કરી દીધી ખતમ! : આવી ગયા છે ‘સ્વયં-ખાતરીકરણ ઘઉં’, ભરાશે ખેડૂતોના ખિસ્સા!

Self-Fertilizing Wheat: કેલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી (UC Davis)ના વૈજ્ઞાનિકોએ વિશ્વનો પહેલો એવો ઘઉં વિકસાવ્યો છે જે પોતાના મૂળમાંથી ખાસ રસાયણ છોડીને જમીનના નાઇટ્રોજન-ફિક્સિંગ બેક્ટેરિયાને સક્રિય કરે છે અને હવામાંથી નાઇટ્રોજનને સીધું ખાતરમાં ફેરવે છે. આ નવી જાતને વૈજ્ઞાનિકો ‘Self-Fertilizing Wheat’ તરીકે ઓળખાવી રહ્યા છે.

CRISPR-Cas9 જીન-એડિટિંગ ટેક્નોલોજી

આ ક્રાંતિકારી સંશોધનનું નેતૃત્વ પ્લાન્ટ સાયન્સ વિભાગના પ્રોફેસર એડ્યુઆર્ડો બ્લમવાલ્ડે કર્યું છે. તેમની ટીમે CRISPR-Cas9 જીન-એડિટિંગ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ઘઉંના મૂળમાં એક કુદરતી સંયોજન (સુક્રોઝ અને સાઇટ્રિક એસિડ)નું ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે વધાર્યું છે. આ સંયોજન જમીનમાં જઈને નાઇટ્રોજન-ફિક્સિંગ બેક્ટેરિયા (જેમ કે Azotobacter અને Azospirillum)ને ‘જગાડે’ છે, જે હવામાંથી નાઇટ્રોજન લઈને એમોનિયાના રૂપમાં છોડ માટે સીધું ઉપલબ્ધ કરાવે છે.

ભારતીય ખેડૂતોને શું ફાયદો?

યુરિયા-ડીએપી જેવા રાસાયણિક ખાતરનો ખર્ચ 30-50% સુધી ઘટી શકે

પાણી અને હવાનું પ્રદૂષણ ઘટશે (નાઇટ્રસ ઓક્સાઇડ ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો)

નાના અને સીમાંત ખેડૂતો માટે આત્મનિર્ભરતા વધશે

ખાદ્ય સુરક્ષામાં વિશાળ સુધારો – ખાસ કરીને પંજાબ, હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર અને મધ્ય પ્રદેશ જેવા ઘઉં-ઉત્પાદક રાજ્યોમાં.

પ્રોફેસર બ્લમવાલ્ડ કહે છે, “આફ્રિકા કે ભારત જેવા દેશોમાં ખેડૂતો પાસે ખાતર ખરીદવાના પૈસા નથી હોતા. હવે એક વાર આવી જાતના બીજ વાવો, બાકીનું કામ પ્રકૃતિ અને બેક્ટેરિયા કરી લેશે!”હાલ આ ટેક્નોલોજી લેબ અને ગ્રીનહાઉસ ટ્રાયલ સ્ટેજમાં છે, પરંતુ વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આગામી 5-8 વર્ષમાં આ જાત વાણિજ્યિક રીતે ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે. આ જ ટેક્નોલોજીને મકાઈ, જુવાર અને ડાંગર જેવા અન્ય અનાજમાં પણ લાગુ કરવાનું કામ ઝડપથી ચાલી રહ્યું છે. આ સંશોધન ‘Nature’ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયું છે અને વિશ્વભરના કૃષિ વૈજ્ઞાનિકો તેને ‘ગ્રીન રિવોલ્યુશન 2.0’ ગણાવી રહ્યા છે.