આજના ઝડપી જીવનમાં મીઠાશની લાલચમાં ખાંડનો ઉપયોગ ઘરે-ઘરે વધી ગયો છે, પરંતુ વધતી ડાયાબિટીઝ, વજન વધારો અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓને કારણે લોકો ખાંડના વિકલ્પો શોધી રહ્યા છે. આવા સમયે પરંપરાગત સાકર (મિશ્રી/ખાંડની કેન્ડી) ફરીથી લોકપ્રિય બની રહી છે. બંને મીઠી હોય છે, પરંતુ બનાવવાની રીત, પોષણ અને સ્વાસ્થ્ય પર અસરમાં ઘણો તફાવત છે. ખાંડ ફેક્ટરીમાં રસાયણોની મદદથી બને છે અને તેને ઘણા લોકો 'ઝેર' જેવી માને છે, જ્યારે સાકર કુદરતી રીતે શેરડીના રસમાંથી બને છે અને કોઈ રસાયણ વગરની હોવાથી તેને વધુ ગુણકારી ગણવામાં આવે છે. આયુર્વેદમાં પણ સાકરને ઔષધીય ગુણોવાળી માનવામાં આવે છે, જ્યારે ખાંડ લોહીમાં શુગર લેવલ ઝડપથી વધારે છે. આ લેખમાં અમે ખાંડ અને સાકરના તફાવત, બનાવવાની રીત, સ્વાસ્થ્ય પર અસર અને કઈ વધુ સારી છે તે વિશે વિસ્તારથી જણાવીશું, જેથી તમે તમારા આહારમાં સાચો વિકલ્પ પસંદ કરી શકો.
ખાંડ અને સાકરની બનાવટમાં મુખ્ય તફાવત
ખાંડ અને સાકર બંને શેરડીના રસમાંથી બને છે, પરંતુ પ્રક્રિયા અલગ છે.
ખાંડની બનાવટ
શેરડીના રસને મશીનમાં રસાયણો (સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ, ફોસ્ફોરિક એસિડ વગેરે)ની મદદથી રિફાઇન કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં શેરડીનો કુદરતી રંગ અને પોષક તત્વો નષ્ટ થઈ જાય છે, અને છેવટે સફેદ, ઝીણા દાણાવાળી ખાંડ તૈયાર થાય છે. આ ખાંડમાં માત્ર સુક્રોઝ જ રહે છે, અન્ય વિટામિન-મિનરલ્સ લગભગ ગાયબ થઈ જાય છે.
સાકરની બનાવટ
સાકર શેરડીના રસને ઉકાળીને બાષ્પીભવન કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. તેમાં કોઈ રસાયણનો ઉપયોગ થતો નથી. રસને ઠંડો કરીને ક્રિસ્ટલાઇઝ કરવામાં આવે છે, જેમાં કેટલીક વખત તાર અથવા દોરા પર જોડીને બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં શેરડીના કુદરતી પોષક તત્વો (મિનરલ્સ, વિટામિન્સ) જળવાઈ રહે છે.
સાકર ખાંડ કરતાં વધુ ફાયદાકારક કેમ?
ખાંડની નુકસાનકારક અસરો:
લોહીમાં શુગર લેવલ ઝડપથી વધારે છે (હાઈ ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ)
ડાયાબિટીઝ, વજન વધારો, દાંતની સમસ્યા અને હૃદયરોગનું જોખમ વધારે છે
પોષણ લગભગ શૂન્ય – માત્ર ખાલી કેલરીઝ
રસાયણોના કારણે લાંબા ગાળે શરીરને નુકસાન
સાકરના ફાયદા:
કુદરતી રીતે બનેલી હોવાથી મિનરલ્સ (કેલ્શિયમ, આયર્ન, પોટેશિયમ) અને વિટામિન્સ જળવાઈ રહે છે
લોહીમાં શુગર ધીમે-ધીમે વધે છે (લો ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ)
ખાંસી, ગળામાં બળતરા, પાચન સુધારણા અને ઠંડીમાં ગરમી આપે છે
આયુર્વેદમાં ઔષધીય ગુણ – વાત-પિત્ત દોષ શાંત કરે છે
કઈ વધુ સારી?
સ્વાસ્થ્યની દૃષ્ટિએ સાકર ખાંડ કરતાં ચોક્કસપણે વધુ સારી છે, કારણ કે તે કુદરતી છે, પોષણ આપે છે અને લોહીમાં શુગરને ધીમે ધીમે વધારે છે. પરંતુ ડાયાબિટીઝના દર્દીઓ માટે બંનેનું સેવન મર્યાદિત અને ડોક્ટરની સલાહ મુજબ જ કરવું જોઈએ. સાકરને દૂધ, ઘી, આંબળા, વરિયાળી સાથે લેવાથી વધુ ફાયદા થાય છે. ખાંડને રોજિંદા ઉપયોગમાં ઘટાડીને સાકર અપનાવવી એ સ્વસ્થ વિકલ્પ છે.
