વડોદરા શહેર અને જિલ્લામાં ચાલુ ચોમાસાની ધીમી અને નબળી શરૂઆત હવે પાણીની ગંભીર સમસ્યાનું રૂપ લેતી જોવા મળી રહી છે. અષાઢ માસનો મોટો ભાગ વીતી ગયો હોવા છતાં જિલ્લામાં અત્યાર સુધી સરેરાશ માત્ર 7થી 8 ઈંચ જેટલો વરસાદ નોંધાયો છે. વરસાદની ભારે ખેંચને કારણે માત્ર ખેડૂતો જ નહીં પરંતુ શહેરના લાખો નાગરિકો પણ ચિંતામાં મુકાયા છે. વડોદરાની જીવાદોરી ગણાતા આજવા સરોવરમાં પૂરતી કુદરતી આવક ન થતાં શહેરમાં આગામી દિવસોમાં પીવાના પાણીનું સંકટ ઊભું થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
હાલની સ્થિતિ એવી છે કે શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભ જળસ્તર નોંધપાત્ર રીતે નીચે જતાં ખાનગી બોરવેલ અને કૂવા સૂકાઈ રહ્યા છે. બીજી તરફ પાલિકાના પાણીના દબાણમાં પણ ઘટાડો થતાં અનેક સોસાયટીઓ ટેન્કર પર નિર્ભર બનવા મજબૂર થઈ છે. જો આગામી દિવસોમાં સારો વરસાદ નહીં પડે તો વડોદરા માટે પાણીનો પ્રશ્ન વધુ ગંભીર બની શકે છે.
આજવા સરોવર પર વરસાદની અછતનો સીધો પ્રભાવ
વડોદરા શહેરને પીવાનું પાણી પૂરું પાડતા ઐતિહાસિક આજવા સરોવરમાં આ વર્ષે વરસાદના અભાવે કુદરતી પાણીની આવક લગભગ નહિવત રહી છે. સામાન્ય રીતે ચોમાસાના પ્રારંભિક તબક્કામાં જળગ્રહણ વિસ્તારોમાંથી સરોવરમાં નોંધપાત્ર પાણી પહોંચતું હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે અલગ જોવા મળી રહી છે. પરિસ્થિતિની ગંભીરતા ધ્યાનમાં રાખીને વડોદરા મહાનગરપાલિકાએ નર્મદા મુખ્ય કેનાલમાંથી પાણી છોડવાની વ્યવસ્થા કરી હતી. તેના કારણે આજવા સરોવરની જળસપાટી વધીને હાલમાં આશરે 207.85 ફૂટ સુધી પહોંચી છે. જોકે આ વધારો કુદરતી વરસાદના કારણે નહીં પરંતુ નર્મદાના પાણીના કારણે થયો હોવાનું અધિકારીઓ જણાવી રહ્યા છે.
નર્મદાના પાણી પર વધી શકે નિર્ભરતા
જો આગામી દિવસોમાં જળગ્રહણ વિસ્તારમાં સારો વરસાદ નહીં થાય તો વડોદરા મહાનગરપાલિકાને ફરી એકવાર સરદાર સરોવર નર્મદા નિગમ પાસેથી પાણી મેળવવું પડી શકે છે. અગાઉ પણ ઉનાળાના અંતિમ તબક્કામાં આજવા સરોવરનું જળસ્તર ઘટી જતાં કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ કરીને નર્મદાનું પાણી શહેર સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું.
આ વખતે પણ જો વરસાદની સ્થિતિમાં સુધારો નહીં થાય તો પાલિકા પર ફરી વધારાનો આર્થિક બોજ આવી શકે છે. પાણી ખરીદવા ઉપરાંત તેને શહેર સુધી પહોંચાડવા માટે પણ વધારાના ખર્ચનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
આ પણ વાંચો: વડોદરામાં બેફામ કાર બની કાળ : હિટ એન્ડ રનમાં MS યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીનું મોત
ખેડૂતોમાં પણ વધતી ચિંતા
વરસાદની અછતનો સૌથી મોટો પ્રભાવ કૃષિ ક્ષેત્ર પર જોવા મળી રહ્યો છે. જિલ્લામાં અનેક વિસ્તારોમાં ખેડૂતો દ્વારા વાવેતર પૂર્ણ કરી દેવામાં આવ્યું છે, પરંતુ સમયસર પૂરતો વરસાદ ન મળતાં પાકના વિકાસ પર અસર થવાની ભીતિ વધી રહી છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે જો આગામી એકાદ સપ્તાહમાં સારો વરસાદ નહીં પડે તો ઉભા પાકને ભારે નુકસાન થઈ શકે છે. કૃષિ નિષ્ણાતો પણ સમયસર વરસાદની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકી રહ્યા છે, કારણ કે સતત વરસાદની અછત ઉત્પાદન પર સીધી અસર કરી શકે છે.
ચોમાસામાં જ ટેન્કર રાજ શરૂ
સામાન્ય રીતે ચોમાસાની સિઝનમાં ભૂગર્ભ જળસ્તર ઊંચું આવતું હોય છે અને બોરવેલ તેમજ કૂવાઓમાં પૂરતું પાણી મળી રહે છે. પરંતુ આ વર્ષે સ્થિતિ તેના વિપરીત જોવા મળી રહી છે.
વરસાદના અભાવે શહેરની અનેક રહેણાંક સોસાયટીઓમાં બોરિંગ ફેઇલ થઈ રહ્યા છે. ઘણા વિસ્તારોમાં કૂવા સંપૂર્ણપણે સૂકાઈ ગયા છે. પરિણામે રહેવાસીઓ હવે પીવાના અને ઘરેલુ ઉપયોગ માટે ખાનગી ટેન્કર મંગાવવા મજબૂર બન્યા છે.
શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં ટેન્કરોની માંગ વધી જતાં લોકો વહેલી સવારથી પાણી માટે રાહ જોતા જોવા મળી રહ્યા છે. કેટલીક જગ્યાએ તો સોસાયટીઓએ સામૂહિક રીતે ટેન્કરની વ્યવસ્થા શરૂ કરી દીધી છે.
પાણી બચાવવા તંત્રની અપીલ
પાણીની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પાલિકા તંત્ર દ્વારા નાગરિકોને પાણીનો બગાડ ટાળવા અપીલ કરવામાં આવી રહી છે. અધિકારીઓનું કહેવું છે કે હાલ ઉપલબ્ધ પાણીનો સમજદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે, જેથી આગામી દિવસોમાં પુરવઠો જાળવી શકાય. પાણીના બિનજરૂરી વપરાશ, લીકેજ અને વ્યર્થ વેડફાટ અટકાવવા માટે પણ તંત્ર દ્વારા વિવિધ સ્તરે પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. સાથે જ પાણી પુરવઠાની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
આગામી દિવસોમાં વરસાદ પર રહેશે નજર
હવામાન વિભાગની આગાહી મુજબ આગામી દિવસોમાં રાજ્યના કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદી પ્રવૃત્તિ વધવાની સંભાવના છે. જોકે વડોદરા અને તેના જળગ્રહણ વિસ્તારમાં કેટલો વરસાદ થશે તેના પર શહેરની પાણીની સ્થિતિનો મોટો આધાર રહેશે. જો આગામી દિવસોમાં સારો વરસાદ પડશે તો આજવા સરોવરમાં કુદરતી પાણીની આવક વધશે અને પાણીના સંકટમાંથી રાહત મળી શકે છે. પરંતુ જો વરસાદની ખેંચ યથાવત રહેશે તો શહેરમાં ટેન્કર પરની નિર્ભરતા વધવાની સાથે પાણી પુરવઠા અંગે વધુ કડક નિર્ણયો લેવાની જરૂર પડી શકે છે.
વડોદરા જેવા ઝડપથી વિકસતા શહેર માટે પાણીનો પ્રશ્ન માત્ર મોસમી સમસ્યા નથી, પરંતુ લાંબા ગાળાની જળ વ્યવસ્થાપનની જરૂરિયાત તરફ પણ ઈશારો કરે છે. વરસાદ પર સંપૂર્ણ નિર્ભરતા ઘટાડીને વરસાદી પાણીના સંગ્રહ, ભૂગર્ભ જળ રિચાર્જ અને પાણીના કાર્યક્ષમ ઉપયોગ જેવી વ્યવસ્થાઓને વધુ પ્રોત્સાહન આપવું સમયની માંગ બની ગયું છે.
