G7 Summit Russian oil: ફ્રાન્સના એવિયન-લેસ-બૅન્સમાં યોજાઈ રહેલા G7 શિખર સંમેલનમાંથી ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ અને ચિંતાજનક સંકેતો સામે આવ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓ દરમિયાન પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલા તણાવ અને ઈરાન સંબંધિત સંઘર્ષોને કારણે રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધનો મુદ્દો વૈશ્વિક રાજકીય એજન્ડામાં થોડો પાછળ ધકેલાઈ ગયો હતો. જોકે હવે G7 દેશોએ ફરીથી યુક્રેન સંકટને કેન્દ્રસ્થાને લાવવાની શરૂઆત કરી છે અને તેના ભાગરૂપે રશિયાની ઊર્જા આવકને નિશાન બનાવવાના પ્રયાસો તેજ બન્યા છે.
અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યા છે કે, વૈશ્વિક ઓઇલ બજારમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે રશિયન તેલ પર અગાઉ આપવામાં આવેલી કેટલીક છૂટછાટો હવે સમાપ્ત થઈ શકે છે. જો આવું થાય તો ભારત સહિત અનેક દેશો માટે રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદી વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે. ખાસ કરીને ભારત, જે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ડિસ્કાઉન્ટ દરે મોટા પ્રમાણમાં રશિયન તેલ આયાત કરી રહ્યું છે, તેના માટે આ નિર્ણય ઊર્જા સુરક્ષા અને આયાત ખર્ચ બંને દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
ટ્રમ્પનું બદલાતું વલણ અને G7 દેશોની નવી વ્યૂહરચના
યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પર અનેક આર્થિક પ્રતિબંધો લગાવ્યા હતા. જોકે વૈશ્વિક ઓઇલ સપ્લાયમાં ખલેલ ન પડે અને ઊર્જા બજારમાં ભારે ઉથલપાથલ ન સર્જાય તે માટે કેટલાક દેશોને મર્યાદિત છૂટછાટ આપવામાં આવી હતી. આ નીતિનો મુખ્ય હેતુ વૈશ્વિક મોંઘવારીને નિયંત્રણમાં રાખવાનો હતો. હવે G7 નેતાઓનું માનવું છે કે, મધ્યપૂર્વમાં પરિસ્થિતિ ધીમે ધીમે સ્થિર થઈ રહી છે અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ મારફતે ઓઇલ સપ્લાયમાં આવેલા અવરોધો પણ ઘટી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં રશિયાને મળતી ઊર્જા આવક ઘટાડવા માટે ફરીથી કડક પ્રતિબંધો લાદવાની ચર્ચા તેજ બની છે. ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો કે વૈશ્વિક બજારમાં પૂરતી સપ્લાય ઉપલબ્ધ રહે તેવા સંજોગોમાં રશિયન ઓઇલ પરનું દબાણ વધારવામાં આવશે.
બ્રિટનના PM કીર સ્ટાર્મર અને કેનેડાના PM માર્ક કાર્નીએ પણ રશિયાના કહેવાતા ‘શેડો ફ્લીટ’ સામે નવા પગલાં જાહેર કર્યા છે. આ ફ્લીટમાં એવા ઓઇલ ટેન્કરોનો સમાવેશ થાય છે, જે પ્રતિબંધોને બાજુ પર રાખીને રશિયન તેલનું પરિવહન કરે છે.
ભારત માટે કેમ વધી રહી છે ચિંતા?
ભારત હાલમાં વિશ્વના સૌથી મોટા ક્રૂડ ઓઇલ આયાતકારોમાં સામેલ છે. દેશ પોતાની કુલ જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો વિદેશી બજારોમાંથી આયાત કરે છે. યુક્રેન યુદ્ધ બાદ પશ્ચિમી પ્રતિબંધોના કારણે રશિયાએ ભારત અને ચીન જેવા દેશોને ડિસ્કાઉન્ટ દરે ક્રૂડ ઓઇલ વેચવાનું શરૂ કર્યું હતું, જેના કારણે ભારતને મોટા પ્રમાણમાં આર્થિક લાભ મળ્યો હતો. ફેબ્રુઆરી 2026માં પશ્ચિમ એશિયામાં ઊભા થયેલા સંઘર્ષ અને વૈશ્વિક બજારમાં વધેલી કિંમતોને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકાએ કેટલાક દેશોને રશિયન ઓઇલની ખરીદી માટે અસ્થાયી રાહત આપી હતી. આ રાહત સમયગાળો એકથી વધુ વખત લંબાવવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ હવે તેની મુદત પૂર્ણ થવાના આરે છે. જો અમેરિકા આ છૂટછાટને આગળ નહીં વધારે તો ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે રશિયન ઓઇલની ખરીદી, શિપિંગ અને ચુકવણી સંબંધિત વ્યવહારો વધુ જટિલ બની શકે છે. નાણાકીય પ્રતિબંધો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બેંકિંગ વ્યવસ્થાના નિયમો વચ્ચે ભારતીય કંપનીઓને વધારાના જોખમોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
G7 સમિટમાં મોદીની ચિંતા
G7 સમિટમાં આમંત્રિત દેશ તરીકે ભાગ લઈ રહેલા પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષા અને વેપાર માર્ગોની સ્થિરતા અંગે ભારતની ચિંતાઓ રજૂ કરી છે. ખાસ કરીને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ જેવા વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગોમાં અવરોધ સર્જાય ત્યારે વૈશ્વિક વેપાર અને વિકાસશીલ અર્થતંત્રો પર તેની સીધી અસર થાય છે તે મુદ્દો ભારતે ઉઠાવ્યો છે. ભારતનું માનવું છે કે, ઊર્જા સપ્લાયમાં કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા વિકાસશીલ દેશો માટે મોંઘવારી, આયાત ખર્ચ અને આર્થિક વૃદ્ધિ પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે. તેથી વૈશ્વિક રાજકીય વિવાદો વચ્ચે ઊર્જા સુરક્ષા જાળવવી ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ પ્રાથમિકતા બની ગઈ છે.
યુક્રેનનો દબાણ વધારવાનો પ્રયાસ
G7 બેઠકમાં હાજર રહેલા યુક્રેનના પ્રમુખ વોલોદિમીર ઝેલેન્સ્કીએ ફરી એકવાર પશ્ચિમી દેશોને રશિયા સામે વધુ કડક આર્થિક પગલાં લેવા અપીલ કરી છે. ઝેલેન્સ્કીનું કહેવું છે કે રશિયા હાલમાં પણ શાંતિ વાટાઘાટો માટે ગંભીરતા દર્શાવી રહ્યું નથી અને આર્થિક દબાણ વધારવાથી જ તેને ચર્ચાના ટેબલ પર લાવી શકાય. તેમણે યુક્રેનના શહેરો અને ઊર્જા માળખાને રશિયન મિસાઇલ હુમલાઓથી બચાવવા માટે વધુ પેટ્રિઅટ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ અને અન્ય સૈન્ય સહાયની પણ માંગ કરી છે. G7 દેશોએ યુક્રેનને સતત સમર્થન આપવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આ પણ વાંચો: પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તું થવાની આશા!: 2 મહિના બાદ ખુલ્યો હોર્મુઝ માર્ગ, ઈરાને શરૂ કરી તેલ નિકાસ
રશિયન તેલની ખરીદીમાં ભારતનો વધારો
યુરોપ સ્થિત સંશોધન સંસ્થા ‘સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એર’ (CREA)ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, મે 2026 દરમિયાન ભારત રશિયન અશ્મિભૂત ઇંધણનો વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો ખરીદદાર રહ્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, મે મહિનામાં ભારત દ્વારા રશિયાથી કુલ ક્રૂડ ઓઇલ અને અન્ય ઇંધણની આયાતનું મૂલ્ય આશરે 5.8 બિલિયન યુરો એટલે કે લગભગ 6.7 બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચ્યું હતું. તેમાં ક્રૂડ ઓઇલનો હિસ્સો લગભગ 83 ટકા રહ્યો હતો, જેનું મૂલ્ય અંદાજે 4.8 બિલિયન યુરો હતું. આ ઉપરાંત ઓઇલ પ્રોડક્ટ્સ અને કોલસાની આયાત પણ નોંધપાત્ર સ્તરે રહી હતી. CREAના જણાવ્યા અનુસાર મે મહિનામાં ભારતની કુલ ક્રૂડ ઓઇલ આયાતમાં માસિક ધોરણે લગભગ 8 ટકાનો વધારો નોંધાયો હતો, જ્યારે માત્ર રશિયાથી આયાતમાં 21 ટકાનો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો.
આગળ શું?
G7 સમિટ બાદ અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશો રશિયા સામે કયા નવા પ્રતિબંધો જાહેર કરે છે તેના પર હવે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારની નજર રહેશે. જો રશિયન ઓઇલ સંબંધિત છૂટછાટો સમાપ્ત કરવામાં આવશે તો ભારતને મધ્યપૂર્વ, અમેરિકા અને અન્ય સપ્લાયરો તરફ વધુ નિર્ભર થવું પડી શકે છે. આ સ્થિતિમાં ભારત માટે સૌથી મોટો પડકાર ઊર્જા સુરક્ષા, આયાત ખર્ચ અને વૈશ્વિક કૂટનીતિક સંતુલન જાળવવાનો રહેશે. એક તરફ દેશને ઝડપી આર્થિક વૃદ્ધિ માટે સસ્તા અને સ્થિર ઊર્જા સ્ત્રોતોની જરૂર છે, જ્યારે બીજી તરફ અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો સાથેના વ્યૂહાત્મક સંબંધોને પણ ધ્યાનમાં રાખવા પડશે. આગામી દિવસોમાં વોશિંગ્ટનના નિર્ણયોથી ભારતની ઊર્જા નીતિ અને ઓઇલ આયાત વ્યૂહરચના પર નોંધપાત્ર અસર જોવા મળી શકે છે.
