અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી શાંતિ સમજૂતી બાદ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં મોટા પરિવર્તનો જોવા મળી રહ્યા છે. છેલ્લા બે મહિનાથી સુરક્ષા કારણોસર અસરગ્રસ્ત રહેલો હોર્મુઝ જળમાર્ગ હવે ફરીથી ખુલવા લાગ્યો છે અને ઈરાને પણ મોટા પાયે ક્રૂડ ઓઈલની નિકાસ ફરી શરૂ કરી દીધી છે. આ વિકાસ માત્ર મધ્યપૂર્વ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા, ઊર્જા સુરક્ષા અને તેલના ભાવ પર તેની સીધી અસર પડી રહી છે.
તાજેતરના શિપિંગ ડેટા અને સેટેલાઇટ તસવીરો અનુસાર ઈરાનના ત્રણ મોટા તેલ ટેન્કર લાખો બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર તરફ રવાના થઈ ચૂક્યા છે. આ ઘટનાને વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે મહત્વપૂર્ણ ટર્નિંગ પોઇન્ટ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
48 લાખ બેરલ તેલ સાથે દરિયામાં ઉતર્યા ઈરાની ટેન્કર
તેલ ટેન્કરોની હિલચાલ પર નજર રાખતી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા TankerTrackersના અહેવાલ મુજબ ઈરાનની નેશનલ ઈરાનિયન ટેન્કર કંપની (NITC)ના બે વિશાળ VLCC સુપરટેન્કર ‘DIONA’ અને ‘HERO2’ ક્રૂડ ઓઈલ લઈને સમુદ્રમાં આગળ વધી ચૂક્યા છે. આ બંને ટેન્કરમાં મળીને આશરે 38 લાખ બેરલ કાચું તેલ ભરાયેલું હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ જહાજોએ અગાઉ પ્રતિબંધિત અને સુરક્ષા નિયંત્રણ હેઠળ રહેલી સમુદ્રી સીમા સફળતાપૂર્વક પાર કરી લીધી છે.
તેના થોડા સમય બાદ એક Suezmax શ્રેણીનું વધુ એક ટેન્કર પણ દરિયાઈ માર્ગે રવાના થયું હતું, જેમાં અંદાજે 10 લાખ બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ હોવાનું જણાવાયું છે. આમ કુલ મળીને 48 લાખ બેરલ ઈરાની તેલ હવે વૈશ્વિક બજાર તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
2 મહિનાની અનિશ્ચિતતા બાદ બજારમાં રાહત
એપ્રિલ 2026 દરમિયાન અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધેલા તણાવને કારણે હોર્મુઝ વિસ્તાર આસપાસ સુરક્ષા પરિસ્થિતિ ગંભીર બની ગઈ હતી. અનેક વેપારી જહાજો માટે જોખમ ઊભું થતા કેટલાક માર્ગો પર નિયંત્રણ વધારવામાં આવ્યું હતું.
આ દરમિયાન વૈશ્વિક બજારમાં તેલ પુરવઠા અંગે ચિંતા વધી હતી અને રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતા જોવા મળી હતી. હવે બંને દેશો વચ્ચે તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસો અને સમજૂતી બાદ પરિસ્થિતિમાં સુધારો જોવા મળી રહ્યો છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ કેમ છે વિશ્વ માટે એટલો મહત્વનો?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક ગણાય છે. વૈશ્વિક દરિયાઈ માર્ગે થતો લગભગ 20 ટકા જેટલો ક્રૂડ ઓઈલ વેપાર આ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, કુવૈત, ઈરાક અને ઈરાન જેવા મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશો માટે આ માર્ગ જીવનરેખા સમાન છે. અહીં કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા વૈશ્વિક બજારમાં તરત જ અસર કરે છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં હોર્મુઝ વિસ્તાર અંગે ઉભી થયેલી ચિંતાઓને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં સતત વધારો જોવા મળ્યો હતો. હવે માર્ગ ફરીથી ખુલતા બજારમાં વિશ્વાસ વધ્યો છે.
આ પણ વાંચો: ટ્રમ્પ પર હુમલાના કાવતરામાં પાંચની ધરપકડ : વ્હાઇટ હાઉસ UFC ઇવેન્ટમાં સુરક્ષા ખતરા અંગે ચોંકાવનારો ખુલાસો!
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો ઘટાડો
અમેરિકા-ઈરાન સમજૂતીનો સૌથી મોટો પ્રભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર જોવા મળ્યો છે. થોડા સમય પહેલા સુધી 100થી 110 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ ટ્રેડ થતું બ્રેન્ટ ક્રૂડ હવે 80 ડોલરથી નીચે આવી ગયું છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ઘટીને 79.02 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયો છે, જે છેલ્લા ત્રણ મહિનાનો સૌથી નીચો સ્તર ગણાય છે. બીજી તરફ અમેરિકન બેન્ચમાર્ક WTI ક્રૂડ પણ ઘટીને 76.15 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે.
મર્બન ક્રૂડમાં પણ 7 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો છે અને તેનો ભાવ 71 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ પહોંચી ગયો છે. વૈશ્વિક બજારમાં સપ્લાય વધવાની સંભાવના વધતા રોકાણકારો હવે ભાવમાં વધુ સ્થિરતા જોવા મળી શકે તેવી આશા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો: ક્યાંક વરસાદ-વાવાઝોડું, ક્યાંક ગરમીનો કહેર! : 12 રાજ્યોમાં IMDનું મોટું એલર્ટ, જાણો કયાં વધુ ખતરો
ભારત માટે કેમ મહત્વના છે આ સમાચાર?
ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઈલ આયાતકાર દેશ છે અને પોતાની જરૂરિયાતના આશરે 85 ટકા જેટલા તેલ માટે આયાત પર નિર્ભર છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં થતો કોઈપણ મોટો ફેરફાર સીધી અસર ભારતીય અર્થતંત્ર પર કરે છે. જો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ લાંબા સમય સુધી નીચા રહે છે તો દેશની ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓનો આયાત ખર્ચ ઘટી શકે છે. પરિણામે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડાની શક્યતા પણ વધી શકે છે. આ ઉપરાંત પરિવહન ખર્ચમાં ઘટાડો થવાથી મોંઘવારી પર પણ નિયંત્રણ આવી શકે છે. સરકારનું આયાત બિલ ઘટશે, વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પરનું દબાણ ઓછું થશે અને ભારતીય રૂપિયાને પણ ટેકો મળી શકે છે.
