અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતી જતી સૈન્ય અથડામણ હવે માત્ર મધ્યપૂર્વ સુધી મર્યાદિત રહી નથી પરંતુ તેની અસર યુરોપ સહિત વિશ્વભરમાં સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Strait of Hormuz) પર ઉભી થયેલી અવરોધની સ્થિતિએ વૈશ્વિક તેલ સપ્લાયને ઝટકો આપ્યો છે, જેના કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો નોંધાયો છે અને યુરોપના લગભગ 21 દેશોમાં મોંઘવારી અંગે ચિંતા વધી છે.
+
આ સંકટનું મૂળ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં છે જ્યાંથી વિશ્વના લગભગ 20 ટકા તેલ અને ગેસનો પુરવઠો થાય છે. Strait of Hormuz પર સર્જાયેલી અસ્થિરતા કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ ગઈ છે. જેના સીધા અસર રૂપે ઈંધણ, પરિવહન અને ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો થયો છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ
હોર્મુઝ જળમાર્ગને વિશ્વનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઓઈલ ટ્રાંઝિટ રૂટ માનવામાં આવે છે. અહીં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય તણાવ કે અવરોધ વૈશ્વિક બજારોને તરત અસર કરે છે. 2026ના સંઘર્ષ દરમિયાન ઈરાને આ માર્ગ પર નિયંત્રણ કડક બનાવ્યું અને કેટલાક કિસ્સામાં જહાજોની અવરજવર મર્યાદિત કરી, જ્યારે અમેરિકા તરફથી પણ નૌકાબંધી જેવી કાર્યવાહી થઈ.
આ પરિસ્થિતિને કારણે તેલની કિંમતમાં ઐતિહાસિક વધારો થયો. બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ $120 પ્રતિ બેરલથી પણ ઉપર પહોંચી ગયા, જે છેલ્લા કેટલાય વર્ષોમાં સૌથી મોટો ઉછાળો ગણાય છે.
યુરોપમાં મોંઘવારીનો દબાણ
યુરોપીયન દેશો ખાસ કરીને ઊર્જા આયાત પર આધારિત હોવાથી આ સંકટથી સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત બન્યા છે. યુરોઝોનમાં મોંઘવારી દર 3% સુધી પહોંચી ગયો છે, જેમાં ઊર્જા કિંમતોમાં 10%થી વધુ વધારો નોંધાયો છે.
European Central Bank એ પણ સ્વીકાર્યું છે કે ઈરાન યુદ્ધ અને હોર્મુઝ સંકટના કારણે ઊર્જા ખર્ચ વધી રહ્યો છે, જે સીધો મોંઘવારીને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યો છે અને આર્થિક વૃદ્ધિને ધીમી બનાવી રહ્યો છે. આ પરિસ્થિતિ “સ્ટેગફ્લેશન” જેવી સ્થિતિ તરફ દોરી શકે છે.
આ પણ વાંચો: વૈશ્વિક તેલ વેપાર પર મોટો ખતરો! : અમેરિકાએ શિપિંગ કંપનીઓને આપી કડક ચેતવણી! જાણો શું થશે અસર
વૈશ્વિક અસર
તેલના ભાવમાં વધારો માત્ર ઈંધણ સુધી મર્યાદિત નથી. તે કૃષિ, પરિવહન અને ઉત્પાદન ખર્ચને અસર કરે છે. ખાતરો અને ખાદ્ય ઉત્પાદન સાથે જોડાયેલા ખર્ચમાં વધારો થતાં વૈશ્વિક ખાદ્ય મોંઘવારી પણ વધવાની શક્યતા છે. યુદ્ધના કારણે સપ્લાયમાં ખલેલ પડતા ઘણા દેશોમાં આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં પણ વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે. વિશેષ કરીને ઊર્જા આધારિત ઉદ્યોગોમાં ઉત્પાદન ખર્ચ વધતા સામાન્ય ગ્રાહકો પર સીધી અસર પડે છે.
બજારોમાં અસ્થિરતા
આ સંકટે વૈશ્વિક નાણાકીય બજારોમાં પણ અનિશ્ચિતતા ઊભી કરી છે. શેરબજારમાં ઉતાર-ચઢાવ, કરન્સી પર દબાણ અને વ્યાજદરમાં ફેરફાર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સીએ આ સ્થિતિને “વિશ્વના ઈતિહાસમાં સૌથી મોટો સપ્લાય ઝટકો” ગણાવ્યો છે.
આ પણ વાંચો: અમેરિકાની વિશ્વભરની શિપિંગ કંપનીઓને ચેતવણી : હોર્મુઝનાં માર્ગ પરથી પસાર થવા ફી ના ચૂકવવા જણાવાયું
આ 21 દેશોમાં ફુગાવાને કારણે ગભરાટ ફેલાયો
શેર કરેલ યુરો ચલણનો ઉપયોગ કરતા 21 દેશોમાં ફુગાવો ઝડપથી વધ્યો છે. આ દેશોમાં ફ્રાન્સ, જર્મની, ઈટાલી, ઑસ્ટ્રિયા, સ્પેન, બેલ્જિયમ, ફિનલેન્ડ અને નેધરલેન્ડ, ભારત અને પાકિસ્તાન જેવા મુખ્ય દેશોનો સમાવેશ થાય છે. યુરોઝોનમાં વાર્ષિક ફુગાવાનો દર માર્ચમાં 2.6% થી વધીને એપ્રિલમાં 3% થયો છે જે ઊર્જાના ભાવમાં 10.9% નો વધારો દર્શાવે છે. ફુગાવાની સાથે, યુરોઝોનનો વિકાસ દર પણ નોંધપાત્ર રીતે નિરાશાજનક રહ્યો છે. જાન્યુઆરી-માર્ચ ક્વાર્ટરમાં, યુરોઝોનનો વિકાસ દર પાછલા ક્વાર્ટરની તુલનામાં 0.1% વધ્યો.
ભારત અને અન્ય દેશો પર સંભવિત અસર
ભારત જેવા દેશો જે મોટા પાયે તેલ આયાત કરે છે, તેઓ માટે પણ આ પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક છે. તેલના વધતા ભાવથી પેટ્રોલ-ડીઝલના દરમાં વધારો, પરિવહન ખર્ચમાં વૃદ્ધિ અને સમગ્ર અર્થતંત્ર પર દબાણ આવી શકે છે. વિશ્વવ્યાપી રીતે જોવામાં આવે તો અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ હવે માત્ર ભૂરાજકીય મુદ્દો નથી રહ્યો, પરંતુ તે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે મોટું જોખમ બની રહ્યું છે.
