Uphaar Cinema Fire Tragedy: 13 જૂન 1997નો દિવસ હિન્દી સિનેમા માટે ખૂબ જ ખાસ હતો. આ એ જ દિવસ હતો જ્યારે ધર્મેન્દ્રના પુત્ર અને અભિનેતા સની દેઓલની ફિલ્મ 'બોર્ડર' દેશભરના સિનેમાઘરોમાં રિલીઝ થઈ હતી. દેશભક્તિ પર આધારિત આ ફિલ્મને લઈને પ્રેક્ષકોમાં જબરદસ્ત ઉત્સાહ હતો અને થિયેટરોની બહાર લાંબી લાંબી લાઈનો લાગી હતી. હજારોની સંખ્યામાં લોકો આ વોર ફિલ્મ જોવા પહોંચ્યા હતા. પરંતુ મનોરંજન માટે અને બાળકો સાથે સમય વિતાવવા ગયેલા લોકોએ ક્યારેય વિચાર્યું નહોતું કે આ દિવસ તેમના પરિવાર માટે જીવનનું સૌથી મોટું દુઃખ લઈને આવશે. ફિલ્મ જોવા ગયેલા ડઝનબંધ લોકો ક્યારેય ઘરે પાછા ફરી શક્યા નહીં અને આ દિવસ ભારતીય સિનેમાના ઈતિહાસની સૌથી દર્દનાક દુર્ઘટના તરીકે નોંધાઈ ગયો.
શું બની હતી ઘટના?
દિલ્હીના ગ્રીન પાર્ક વિસ્તારમાં આવેલા ઉપહાર સિનેમામાં 13 જૂનના દિવસે બપોરે અંદાજે 3 વાગ્યે 'બોર્ડર'નો શો ચાલી રહ્યો હતો. થિયેટર પ્રેક્ષકોથી ખીચોખીચ ભરેલું હતું. ફિલ્મ દરમિયાન અચાનક વીજળીના ટ્રાન્સફોર્મરમાં ખામી સર્જાતા આગ લાગી હતી. જોતજોતામાં આગનો ધુમાડો આખા સિનેમાઘરમાં ફેલાઈ ગયો. શરૂઆતમાં લોકોને સ્થિતિની ગંભીરતાનો અંદાજ ન આવ્યો, પરંતુ થોડી જ મિનિટોમાં હોલની અંદર નાસભાગ મચી ગઈ. ઘણા લોકો જીવ બચાવવા બહાર નીકળવા દોડ્યા, પરંતુ પરિસ્થિતિ ઝડપથી બગડતી ગઈ.
બંધ એક્ઝિટ ગેટને કારણે લોકોના દમ ઘૂંટાયા
તપાસમાં બહાર આવ્યું કે સિનેમા હોલની સુરક્ષામાં ગંભીર ખામીઓ હતી. સૌથી મોટી સમસ્યા એ હતી કે કેટલાક એક્ઝિટ ગેટ બંધ હતા, જેના કારણે લોકોને બહાર નીકળવાનો રસ્તો મળ્યો નહીં. ધુમાડો વધતો ગયો અને લોકો અંદર જ ફસાઈ ગયા. આગ કરતા વધુ નુકસાન ઝેરી ધુમાડાને કારણે થયું હતું. દમ ઘૂંટવાને કારણે 59 લોકોના મોત થયા, જ્યારે 100થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા. આ દુર્ઘટનાએ આખા દેશને હચમચાવી દીધો હતો.
દેશભરમાં શોકની લહેર
ઉપહાર સિનેમા દુર્ઘટનાના સમાચાર ફેલાતા જ દેશભરમાં શોક વ્યાપી ગયો. ફિલ્મ 'બોર્ડર'ની ટીમે પણ આ ઘટના પર ઊંડા દુઃખની લાગણી વ્યક્ત કરી હતી. સની દેઓલ, સુનીલ શેટ્ટી અને દિગ્દર્શક જે.પી. દત્તાએ પીડિત પરિવારો પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી હતી. આજે વર્ષો પછી પણ 'ઉપહાર સિનેમા'નું નામ સાંભળતા જ લોકોની આંખો સામે એ ભયાનક દ્રશ્યો આવી જાય છે.
અક્ષય કુમાર ક્યારે લેશે રિટાયરમેન્ટ? : સવાલ સાંભળતા જ આપ્યો એવો જવાબ કે ચાહકો પણ રહી ગયા દંગ
ફિલ્મ 'બોર્ડર' વિશે
આ દર્દનાક દુર્ઘટના છતાં ફિલ્મે બોક્સ ઓફિસ પર શાનદાર કમાણી કરી હતી. જે.પી. દત્તા દ્વારા લિખિત અને નિર્દેશિત આ ફિલ્મ 1971ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ અને લોંગેવાલાની ઐતિહાસિક લડાઈ પર આધારિત હતી. તેમાં સની દેઓલ, જેકી શ્રોફ, સુનીલ શેટ્ટી અને અક્ષય ખન્ના મુખ્ય ભૂમિકામાં હતા. અંદાજે 12 કરોડના બજેટમાં બનેલી આ ફિલ્મે તે સમયે 66.70 કરોડ રૂપિયાની રેકોર્ડબ્રેક કમાણી કરી હતી.
દુર્ઘટના પછી આવેલા બદલાવ
ઉપહાર કાંડ પછી લાંબો સમય કાયદાકીય લડાઈ ચાલી. આ કેસ બાદ દેશમાં સિનેમાઘરો, મોલ અને જાહેર સ્થળોની સુરક્ષાને લઈને તપાસ તેજ થઈ. સરકારે ફાયર સેફ્ટી (અગ્નિ સુરક્ષા)ના નિયમો વધુ કડક બનાવ્યા. ઇમરજન્સી એક્ઝિટ અને સેફ્ટી ઓડિટ જેવા મુદ્દાઓને ગંભીરતાથી લેવામાં આવ્યા. ભારતની ફાયર સેફ્ટી જાગૃતિમાં આ ઘટના એક મહત્વનો વળાંક સાબિત થઈ. જોકે, પોતાના સ્વજનોને ગુમાવનાર પરિવારો માટે આ દર્દ આજે પણ એટલું જ તાજું છે જેટલું 29 વર્ષ પહેલા હતું.
