Trump on Iran Ceasefire: અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની જાહેરાતે ભારત સહિત દુનિયાભરના બજારોમાં તબાહી મચાવી દીધી છે. ભારતીય બજારે માત્ર 20 મિનિટની અંદર 10 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ ગુમાવી દીધા. ટ્રમ્પની જાહેરાતથી સેન્સેક્સ 1900 પોઇન્ટ કરતાં પણ વધુ ક્રેશ થઈ ગયો. ઈરાન પર ટ્રમ્પના નિવેદને રોકાણકારોમાં એટલો ગભરાટ ફેલાવી દીધો કે પેનિક સેલિંગ (ભયભીત થઈને વેચવાલી) શરૂ થઈ ગઈ. સેન્સેક્સ 1900થી વધુ અંક તૂટીને 76,280 પર પહોંચી ગયો, જ્યારે નિફ્ટી 579 પોઇન્ટ ગગડીને 23,817 ના સ્તરે સરકી ગયો.
20 મિનિટમાં 10 લાખ કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન
બુધવારે સવારે 9.15 વાગ્યે સેન્સેક્સ 77,816 અંક પર ખૂલ્યો હતો. બપોરે 1.40 વાગ્યે સેન્સેક્સ 77,590 પોઇન્ટ પર ટ્રેડ કરી રહ્યો હતો. પરંતુ 2 વાગ્યે એટલે કે લગભગ 20 મિનિટ પછી સેન્સેક્સમાં ભયંકર કડાકો બોલાયો અને તે 76,700 અંક પર પહોંચી ગયો. એટલે કે માત્ર 20 મિનિટમાં આશરે 1000 પોઇન્ટનો ઘટાડો નોંધાયો. બપોરે 2:45 વાગ્યે સેન્સેક્સ 1810.55 પોઇન્ટ તૂટીને 76,370.17 પર પહોંચ્યો અને આખરે 1667 અંકના ઘટાડા સાથે 76,503.60 પર બંધ થયો.
ભારતીય શેરબજારમાં આવેલા આ ભૂકંપ પાછળ ટ્રમ્પની ઈરાન સાથે ડીલ ન કરવાની અને યુદ્ધવિરામ (Ceasefire) ખતમ કરવાની જાહેરાત જવાબદાર હતી. બજારમાં આવેલા આ કડાકાને કારણે BSE પર લિસ્ટેડ કંપનીઓની માર્કેટ કેપ 10 લાખ કરોડ રૂપિયા ઘટીને 470 લાખ કરોડ રૂપિયા પર પહોંચી ગઈ.
શેરબજારમાં આવેલા કડાકા પાછળના 5 મોટા કારણો
ટ્રમ્પનું નિવેદન: ભારતીય શેરબજારમાં આવેલા ઘટાડા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું નિવેદન રહ્યું, જેમાં તેમણે ઈરાન સાથે યુદ્ધવિરામ ખતમ કરવાની જાહેરાત કરી. આ જાહેરાત બાદ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ફરી એકવાર યુદ્ધ શરૂ થઈ શકે છે.
કાચા તેલની કિંમતમાં 6 ટકાથી વધુનો ઉછાળો: યુદ્ધ અને હોર્મુઝની ખાડી (Strait of Hormuz) પર નાકાબંધીના ડરથી બુધવારે બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમતમાં 6 ટકાથી વધુનો ઉછાળો જોવા મળ્યો. કાચું તેલ વધીને 78.09 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું.
વૈશ્વિક સંકેતોએ બજારની હાલત બગાડી: નબળા વૈશ્વિક સંકેતોને કારણે ભારતીય બજાર પર વેચવાલી હાવી રહી. ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તણાવ વધવાને કારણે અમેરિકા, જાપાન, સાઉથ કોરિયા, યુરોપ અને એશિયન બજારોમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી, જેણે ભારતીય બજાર પર પણ દબાણ વધાર્યું.
ટ્રેઝરી યીલ્ડમાં તેજી: અમેરિકી ટ્રેઝરી યીલ્ડ વધીને 4.565% પર પહોંચી ગઈ અને 30 વર્ષના બોન્ડની યીલ્ડ 5.068% થઈ ગઈ. બોન્ડ યીલ્ડ વધવાને કારણે ઇક્વિટી (શેરબજાર) પ્રત્યે રોકાણકારોનું આકર્ષણ નબળું પડ્યું.
રૂપિયામાં ઘટાડો: અમેરિકી ડોલર સામે રૂપિયો ફરી એકવાર નબળો પડ્યો છે અને તે 95.50 ના સ્તરથી નીચે સરકી ગયો છે. નબળા રૂપિયાએ બજાર પર નકારાત્મક અસર છોડી છે.
હવે આગળ શું થશે?
ટ્રમ્પના નિવેદનથી સ્પષ્ટ છે કે હવે તેઓ ઈરાન સાથે કોઈ સમજૂતી કરવા તૈયાર નથી. સાથે જ તેમણે સીઝફાયર ખતમ કરવાની પણ જાહેરાત કરી દીધી છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના આ વલણથી યુદ્ધ ફરી શરૂ થવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે. અમેરિકા તરફથી ઈરાનના 80 અડ્ડાઓને નિશાન પણ બનાવવામાં આવ્યા છે.
જવાબમાં ઈરાન ફરીથી હોર્મુઝની ખાડી બંધ કરવાની જાહેરાત કરી શકે છે. હોર્મુઝમાં ઓઈલ ટેન્કરો પર થતા હુમલાને કારણે ત્યાં અવરજવર ખોરવાઈ ગઈ છે, જેની અસર તેલની કિંમતો પર જોવા મળી છે. સપ્લાય પ્રભાવિત થવાને કારણે તેલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે. જો ઈરાન હોર્મુઝ પર ફરીથી સંપૂર્ણ નાકાબંધી લાગુ કરી દેશે, તો ભારતને મોટા તેલ અને ગેસ સંકટનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
ભારત પર શું અસર થશે?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 80 થી 85 ટકા કાચું તેલ આયાત (ઈમ્પોર્ટ) કરે છે, જેનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝના રસ્તેથી આવે છે. આ સિવાય એલપીજી (LPG) ની જરૂરિયાતનો લગભગ 60 થી 66 ટકા અને નેચરલ ગેસનો અડધો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો થાય છે.
આવા સંજોગોમાં હોર્મુઝમાં વધેલા તણાવથી ભારતને ફરી એકવાર ઉર્જા સંકટનો સામનો કરવો પડી શકે છે. જો કે, ભારતે તેના ઉર્જા આયાતમાં ઘણું વૈવિધ્ય (Diversification) રાખ્યું છે અને તે 40થી વધુ દેશોમાંથી કાચું તેલ આયાત કરે છે, તેમ છતાં હોર્મુઝનું મહત્વ ઓછું થતું નથી.
હાલમાં પણ ભારતના 9 જહાજ અને 198 નાવિકો હોર્મુઝમાં ફસાયેલા છે. ભારતના કાચા તેલની 60 ટકા આયાત હોર્મુઝ થઈને આવે છે, જ્યારે કતાર અને કુવૈત જેવા અખાતી દેશોમાંથી નેચરલ ગેસની ખરીદી પણ હોર્મુઝના રસ્તે જ ભારતીય તટ પર પહોંચે છે. આ ઉપરાંત કેમિકલ, ખાતર, કાચો માલ અને લાઈમસ્ટોન વગેરે પણ હોર્મુઝના કોરિડોર પર નિર્ભર છે. જો આ રસ્તો ફરીથી સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જશે, તો ભારતમાં મોટું આર્થિક અને ઉર્જા સંકટ ઊભું થઈ શકે છે.
