વાઘબારસ, જેને ગોવત્સ દ્વાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, એ હિન્દુ ધર્મમાં એક મહત્વપૂર્ણ વ્રત અને તહેવાર છે, જે કાર્તિક માસના કૃષ્ણ પક્ષની દ્વાદશી તિથિએ ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે, 2025માં, આ તહેવાર 17 ઓક્ટોબરના રોજ ઉજવાશે, જે ધનતેરસના એક દિવસ પહેલા આવે છે. આ દિવસે ગાય અને તેના વાછરડાની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે, અને સ્ત્રીઓ પોતાના પુત્રોની સુખ-સમૃદ્ધિ માટે આ વ્રત રાખે છે. આ દિવસે વ્રત રાખનારા લોકો ઘઉં અને દૂધથી બનેલી વસ્તુઓનું સેવન ટાળે છે. ચાલો, બાઘ બારસની પવિત્ર કથા વિશે જાણીએ.
વાઘ બારસની પવિત્ર કથા
પ્રાચીન સમયમાં એક ગામમાં ભયંકર દુકાળ પડ્યો હતો, જેના કારણે ખેતરો સૂકાઈ ગયા અને પાણીની તીવ્ર અછત સર્જાઈ. આ ગામમાં એક ધર્મનિષ્ઠ અને દયાળુ શાહુકાર રહેતો હતો, જેણે ગામના લોકોની મદદ માટે એક તળાવ બનાવ્યું હતું. પરંતુ, આ તળાવ હંમેશા ખાલી રહેતું, અને પાણીનો કોઈ સ્ત્રોત દેખાતો ન હતો. ચિંતિત શાહુકારે વિદ્વાન પંડિતોની સલાહ લીધી અને પૂછ્યું, "આ તળાવમાં પાણી કેમ નથી આવતું? તેનો ઉપાય શું છે?"પંડિતોએ જણાવ્યું કે તળાવમાં પાણી લાવવા માટે એક બાળકનું બલિદાન આપવું પડશે.
નાના પૌત્રનું બલિદાન આપવામાં આવ્યું
આ સાંભળી શાહુકાર ખૂબ જ દુઃખી થયો, કારણ કે તેના માટે પોતાના પરિવારના કોઈ સભ્યનું બલિદાન આપવું અશક્ય હતું. શાહુકારને બે પૌત્ર હતા, અને ઘણા વિચાર પછી તેણે નક્કી કર્યું કે ગામના હિત માટે તેના નાના પૌત્રનું બલિદાન આપવું જોઈએ. આ વાત તેની પુત્રવધૂને કહેવી મુશ્કેલ હતી, તેથી તેણે તેની પુત્રવધૂને તેના માતાપિતાના ઘરે મોકલી દીધી અને નાના પૌત્રને પોતાની પાસે રાખ્યો. નક્કી કરેલા દિવસે, નાના પૌત્રનું બલિદાન આપવામાં આવ્યું, અને ચમત્કારિક રીતે તળાવ પાણીથી છલકાઈ ગયું.આ ઘટના પછી, શાહુકારે ગામમાં એક ભવ્ય યજ્ઞનું આયોજન કર્યું અને બધાને આમંત્રણ આપ્યું, પરંતુ તેની પુત્રવધૂને જાણ ન કરી.
વાઘ બારસની પૂજા
જ્યારે પુત્રવધૂને આ યજ્ઞની ખબર પડી, તેણે વિચાર્યું કે કદાચ તેના સાસરિયાઓ વ્યસ્તતાને કારણે તેને બોલાવવાનું ભૂલી ગયા હશે. તેણે તેના ભાઈને સાથે લઈને સાસરે જવાનું નક્કી કર્યું. ત્યાં પહોંચીને, તેણે તેની સાસુ સાથે બાચ બારસની પૂજા કરી અને તળાવની પૂજા માટે ગઈ. પૂજા દરમિયાન, શાહુકાર અને તેની પત્નીએ બચબરસા માતાને નમ્રતાથી પ્રાર્થના કરી, "હે માતા, અમારું સન્માન બચાવો! અમે અમારી પુત્રવધૂને તેના પુત્ર વિશે શું કહીશું?"
પુત્રવધૂનો દીકરો હંસરાજ જીવિત બહાર આવ્યો
તેમણે ગાય અને તળાવની પૂજા કરી, અને પૂજા પૂર્ણ થતાં જ તળાવનો કિનારો તૂટી ગયો. સાસુએ લાડુ મૂકીને કહ્યું, "મારા દીકરા, લાડુ લે!" અચાનક, તળાવમાંથી એક વાછરડું બહાર આવ્યું, જે કાદવથી ઢંકાયેલું હતું, અને તેની સાથે પુત્રવધૂનો દીકરો હંસરાજ પણ જીવિત બહાર આવ્યો.પૂજા પછી, જ્યારે પુત્રવધૂએ આ બધું જોઈને સાસુને પૂછ્યું, "આ બધું શું છે?" ત્યારે સાસુએ આખી વાત સમજાવી અને કહ્યું, "વાક્બારસમાતાની કૃપાથી આપણું સન્માન બચી ગયું."
ગાયના છાણથી તળાવનું પ્રતીક
આજની પરંપરાઆ કથાને યાદ કરીને, આજે પણ વાઘબારસના દિવસે સ્ત્રીઓ ગાયના છાણથી તળાવનું પ્રતીક બનાવે છે, તેની પૂજા કરે છે, અને પછી કિનારો તોડીને લાડુ મૂકીને પોતાના પુત્રોને બોલાવે છે. આ પૂજા દ્વારા બચબરસા માતાને પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે કે તેમણે શાહુકારના પરિવારનું સન્માન બચાવ્યું તેવી જ રીતે બધાના સન્માન અને સંતાનની રક્ષા કરે.હે બચબરસા માતા, તમે જેમ શાહુકારના પરિવારનું રક્ષણ કર્યું, તેમ બધાના પરિવારનું રક્ષણ કરો!
