Teachers village: સપના જોવાની હિંમત અને તેને સાકાર કરવાની મહેનત હોય તો કોઈ પણ મુકામ અશક્ય નથી—આ વાતને જીવંત સાબિત કરે છે ઉત્તર પ્રદેશના બુલંદશહેર નજીક આવેલું અનોખું ગામ સાંખની. જહાંગીરાબાદથી માત્ર 3 કિલોમીટર દૂર આવેલું આ ગામ આજે સમગ્ર દેશમાં “Teachers Village” તરીકે ઓળખાય છે. અહીંના ઘરમાં-ઘરમાં શિક્ષણનો દીવો પ્રજ્વલિત છે. પ્રાઈમરી શિક્ષકથી લઈને સ્કૂલ પ્રિન્સિપલ, TGT, PGT, સ્પેશિયલ એજ્યુકેટર અને સ્કૂલ ઇન્સ્પેક્ટર સુધી—આ ગામે આધુનિક યુગના ચાણક્યો તૈયાર કર્યા છે.
શિક્ષણની મજબૂત પરંપરા
ભારતમાં શિક્ષણનું મહત્વ હંમેશા ઊંચું રહ્યું છે, પરંતુ સાંખની ગામે તેને જીવનશૈલી બનાવી છે. અહીંના દરેક પરિવારમાં શિક્ષણ માટેનો ઉત્સાહ, શિસ્ત અને લગન જોવા મળે છે. “કંઈક બનવાનું સપનું” અહીં માત્ર વિચાર નથી, પરંતુ પેઢી દર પેઢી આગળ વધતી પરંપરા છે.
ગામના પ્રથમ સરકારી શિક્ષકો અને ઇતિહાસ
આ ગામના ઇતિહાસ પર મહત્વપૂર્ણ પુસ્તક ‘તહકીકી દસ્તાવેજ’ લખનાર શિક્ષક હુસૈન અબ્બાસ મુજબ:
ગામના પ્રથમ શિક્ષક તુફૈલ અહમદ હતા, જેમણે 1880થી 1940 સુધી aided સ્કૂલમાં સેવા આપી.
પ્રથમ સરકારી શિક્ષક બાકર હુસૈન બન્યા, જેમણે 1905માં અલીગઢ જિલ્લાના શેખુપુર જુંડેરા ગામમાં સરકારી શાળામાં શિક્ષણ આપ્યું.
બાદમાં તેઓ 1914માં દિલ્હીની પુલ બંગશ નજીક આવેલી મિશનરી સ્કૂલમાં જોડાયા.
ગામના પ્રથમ પીએચડી ધારક હુસેન અલી રજા હતા, જેમણે 1996માં પીએચડી પૂર્ણ કરી.
હાલમાં મોહમ્મદ યુસુફ રજા જામિયામાંથી પીએચડી કરી રહ્યા છે.
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે સાંખની શિક્ષણક્ષેત્રે કેટલું ઊંડું મૂળ ધરાવે છે.
ગામમાં આવેલી શાળાઓ
કહેવાય છે કે સાંખની ગામની પહેલી શાળા 1876માં સ્થાપિત થઈ હતી, જે ત્રીજા ધોરણ સુધી હતી. સમય જતાં શિક્ષણનો વ્યાપ વધતો ગયો.
હાલમાં ગામમાં કુલ 7 ખાનગી અને સરકારી શાળાઓ કાર્યરત છે:
ઇસ્લામિયા પ્રાથમિક મક્તબ (ધોરણ 1 થી 5)
પ્રાથમિક શાળા સાંખની (ધોરણ 1 થી 5)
હૈદરી પબ્લિક સ્કૂલ (ધોરણ 1 થી 5)
હૈદરી ઇન્ટર કોલેજ (ધોરણ 6 થી 12)
પ્રાથમિક શાળા અબ્બાસ નગર (ધોરણ 1 થી 5)
ઓલ-એ-અથર શાળા (ધોરણ 1 થી 8)
જુનિયર હાઈસ્કૂલ સાંખની (ધોરણ 6 થી 8)
શિક્ષકોની નોંધપાત્ર સંખ્યા
1859ના રેકોર્ડ મુજબ ગામનો વિસ્તાર 1271 એકર છે. હાલ અહીં:
અંદાજે 600–700 ઘરો
વસ્તી 15,000 થી 18,000 વચ્ચે
300 થી 350 લોકો કાયમી સરકારી શિક્ષક તરીકે સેવા આપી ચૂક્યા છે અથવા આપી રહ્યા છે
ઉત્તર પ્રદેશ, દિલ્હી અને અન્ય રાજ્યોમાં શિક્ષકો ફરજ બજાવે છે
60થી વધુ ટ્યુટર, ગેસ્ટ ટીચર અને સ્પેશિયલ એજ્યુકેટર
મહિલાઓની ભાગીદારી સતત વધી રહી છે
આ આંકડા સાંખનીને સાચા અર્થમાં “શિક્ષકોનું ગામ” સાબિત કરે છે.
શિક્ષણ સાથે અન્ય વ્યવસાયો પણ
જોકે શિક્ષણ મુખ્ય ઓળખ છે, પરંતુ ગામના લોકો અન્ય ક્ષેત્રોમાં પણ સફળ રહ્યા છે:
એન્જિનિયર
ડોક્ટર
પત્રકાર
ફોટોગ્રાફર
એર હોસ્ટેસ
વકીલ
પોલીસ અધિકારી
ગામના પ્રથમ સિવિલ એન્જિનિયર અકબર હુસૈન હતા, જેમણે ભારત-પાકિસ્તાન વિભાજન બાદ પાકિસ્તાનમાં પણ એન્જિનિયર તરીકે સેવા આપી. હાલ આ ગામના લગભગ 50 લોકો એન્જિનિયર તરીકે કાર્યરત છે.
ફ્રી કોચિંગ: શિક્ષણ માટે સમર્પણ
શિક્ષણ પ્રત્યેની સમર્પિત ભાવના દર્શાવે છે સાંખની લાઇબ્રેરી અને કોચિંગ સેન્ટર, જે 2019થી શરૂ થયું.
પ્રવેશ પરીક્ષાઓ માટે મફત કોચિંગ
વિદ્યાર્થીઓ પાસેથી કોઈ ફી લેવામાં આવતી નથી
લગભગ 12 શિક્ષકો સ્વૈચ્છિક સેવા આપે છે
કેટલાક શિક્ષકોને માનધન પણ આપવામાં આવે છે
આ પહેલ ગામના યુવાનો માટે આશાનો પ્રકાશ બની છે.
સદીઓ જૂનું, પરંતુ વિચારોથી આધુનિક ગામ
‘તહકીકી દસ્તાવેજ’ અનુસાર સાંખની ગામ 500 વર્ષથી પણ વધુ જૂનું છે અને 1611થી તેનો ઉલ્લેખ ઇતિહાસમાં મળે છે. પરંપરા અને આધુનિકતાનો અનોખો સંગમ ધરાવતું આ ગામ આજે દેશભરમાં પ્રેરણારૂપ બની રહ્યું છે.
અંતમાં…
સાંખની માત્ર એક ગામ નથી, પરંતુ એ સાબિતી છે કે જો શિક્ષણને ધ્યેય બનાવી લેવામાં આવે, તો આખી પેઢીઓનું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ બનાવી શકાય. આ સાચા અર્થમાં “શિક્ષકોની ફેક્ટરી” છે—જ્યાંથી જ્ઞાન, સંસ્કાર અને સફળતાનો પ્રવાહ સતત વહેતો રહે છે.
