પોલો ફોરેસ્ટમાં છુપાયેલું 15મી સદીનું રહસ્યમય મંદિર! : પોલો ફોરેસ્ટનું રહસ્યમય શર્ણેશ્વર શિવ મંદિર

ગુજરાતના સાબરકાંઠા જિલ્લાના વિજયનગર તાલુકામાં, અરવલ્લીની ગિરિમાળાઓ અને હર્ણવ નદીના કિનારે આવેલું પોલો ફોરેસ્ટ એક એવું સ્થળ છે, જ્યાં પ્રકૃતિ અને ઇતિહાસનું અદભૂત સંગમ જોવા મળે છે. આ ગીચ જંગલોમાં એક પ્રાચીન શર્ણેશ્વર શિવ મંદિર ઊભું છે, જે 15મી સદીની ગાથાઓને પોતાની નકશીકામવાળી દિવાલોમાં સમાવે છે. આ મંદિર વિજયનગર યુગનું એક અમૂલ્ય રત્ન છે, જે ગુજરાત અને રાજસ્થાનના સાંસ્કૃતિક સેતુ તરીકે ઓળખાતા ‘પોલ’ની ગૌરવશાળી વાર્તા કહે છે.

શર્ણેશ્વર શિવ મંદિરનો ઇતિહાસ
પોલો ફોરેસ્ટ, જેને વિજયનગર ફોરેસ્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, એક સમયે ગુજરાત અને રાજસ્થાન વચ્ચેનું પ્રવેશદ્વાર હતું. ‘પોલ’ શબ્દ મારવાડી ભાષામાંથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ ‘દ્વાર’ થાય છે. આ સ્થળ 10મી સદીમાં ઇડરના પરિહાર રાજાઓ દ્વારા સ્થાપિત થયું હતું અને 15મી સદીમાં મારવાડના રાઠોડ રાજપૂતોએ તેના પર કબજો કર્યો હતો.

શર્ણેશ્વર શિવ મંદિર, જે અભાપુર ગામની નજીક આવેલું છે, 15મી સદીમાં બાંધવામાં આવ્યું હોવાનું મનાય છે. આ મંદિરની રચનામાં સોલંકી વંશની સ્થાપત્ય શૈલીની ઝલક જોવા મળે છે, જે તે સમયની કલાત્મક ઉત્કૃષ્ટતાનો પુરાવો આપે છે. આ ત્રણ માળનું મંદિર નકશીકામથી શણગારેલું છે, જેની દિવાલો પર યમ, ભૈરવ, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુની મૂર્તિઓ ઉત્કૃષ્ટ રીતે કોતરાયેલી છે. મંદિરનું નંદી મંડપ અને યજ્ઞકુંડ આજે પણ શિવભક્તોને આકર્ષે છે.

આધ્યાત્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ
શર્ણેશ્વર શિવ મંદિર માત્ર એક ધાર્મિક સ્થળ જ નથી, પરંતુ એક સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક ધરોહર પણ છે. મંદિરના ચોકમાં રક્ત ચામુંડાની ચાર હાથવાળી મૂર્તિ આવેલી છે, જેમાં ઉપરના હાથમાં વજ્ર અને નીચેના હાથમાં ખટવાંગ અને રક્તપાત્ર ધારણ કરેલું છે. દંતકથા અનુસાર, આ મંદિરનું નિર્માણ લાખા વણજારાની પુત્રીએ કરાવ્યું હતું, જે જૈન દેરાસરની રચના સાથે પણ જોડાયેલી છે.

આ મંદિર એક સમયે રાજવીઓ અને શાસકોની શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર હતું. કહેવાય છે કે શાસકો આ સ્થળનો ઉપયોગ દુશ્મનો અને નાગરિકોથી છુપાઈને ગુપ્ત રીતે ધાર્મિક કાર્યો કરવા માટે કરતા હતા. આજે પણ આ મંદિરની શાંતિ અને આધ્યાત્મિક ઊર્જા એવી છે કે દર્શનાર્થીઓને લાગે કે શિવ સ્વયં અહીં ધ્યાનમગ્ન છે.

પોલો ફોરેસ્ટની અન્ય આકર્ષણો
શર્ણેશ્વર શિવ મંદિર ઉપરાંત, પોલો ફોરેસ્ટમાં અન્ય ઘણાં દર્શનીય સ્થળો છે. ત્રયતન શિવ મંદિર, જૈન દેરાસર, હર્ણવ નદીનો ડેમ, લાખેણા મંદિર, ભીમ પર્વત, મ્યુઝિયમ, સૂર્ય મંદિર અને ચાંદ બૌરી સ્ટેપવેલ જેવા સ્થળો પ્રવાસીઓને આકર્ષે છે. આ ઉપરાંત, 400 ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલું આ જંગલ 450થી વધુ ઔષધીય વનસ્પતિઓ, 275 પક્ષીઓની પ્રજાતિઓ, 30 સસ્તન પ્રાણીઓ અને 32 સરીસૃપોનું ઘર છે.

ચોમાસામાં આ જંગલની હરિયાળી અને નદીના ઝરણાં પ્રકૃતિ પ્રેમીઓ માટે અનોખો અનુભવ આપે છે. ગુજરાત સરકાર દ્વારા દર વર્ષે આયોજિત પોલો ઉત્સવમાં ટ્રેકિંગ, ફોટોગ્રાફી અને સાહસિક પ્રવૃત્તિઓનો આનંદ માણી શકાય છે.

કેવી રીતે પહોંચવું?
પોલો ફોરેસ્ટ અમદાવાદથી આશરે 150 કિલોમીટર અને ગાંધીનગરથી 129 કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે. નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન હિંમતનગર છે, જ્યાંથી ટેક્સી અથવા બસ દ્વારા પોલો પહોંચી શકાય છે. પોલો કેમ્પ સિટી અને ફોરેસ્ટ રેસ્ટ હાઉસમાં રોકાણની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે, જે પ્રવાસીઓને આરામદાયક અનુભવ આપે છે.

શા માટે મુલાકાત લેવી?
શર્ણેશ્વર શિવ મંદિરની મુલાકાત એ માત્ર ધાર્મિક યાત્રા જ નથી, પરંતુ ઇતિહાસ અને પ્રકૃતિનું અનોખું સંયોજન છે. આ સ્થળની શાંતિ, નકશીકામથી શણગારેલી દિવાલો અને આધ્યાત્મિક વાતાવરણ દરેક મુલાકાતીને મંત્રમુગ્ધ કરે છે. ચોમાસાથી શિયાળા (જુલાઈથી ફેબ્રુઆરી) સુધીનો સમય આ સ્થળની મુલાકાત માટે શ્રેષ્ઠ છે, જ્યારે હરિયાળી અને સૌમ્ય તાપમાન પ્રવાસને યાદગાર બનાવે છે.

શું તમે પોલો ફોરેસ્ટના શર્ણેશ્વર શિવ મંદિરની મુલાકાત લીધી છે?