Telegram Ban : ભારતમાં સોશિયલ મીડિયા અને મેસેજિંગ એપ્સ પર સરકારની નજર હંમેશા કડક રહે છે, પરંતુ આ વખતે મામલો ઘણો ગંભીર બની ગયો છે. NEET UG 2026 ની અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પુનઃપરીક્ષા (Re-exam) યોજાય તે પહેલા જ કેન્દ્ર સરકારે દેશમાં લોકપ્રિય મેસેજિંગ એપ ટેલિગ્રામ (Telegram) પર કામચલાઉ પ્રતિબંધ લાદી દીધો છે. સરકારના આ અચાનક અને કડક નિર્ણય વિરુદ્ધ ટેલિગ્રામ કંપનીએ દિલ્હી હાઈકોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા છે. આ કાનૂની લડાઈ દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટમાં એક વિગતવાર સોગંદનામું (Affidavit) રજૂ કર્યું છે, જેમાં ટેલિગ્રામના પ્લેટફોર્મ પર થતી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ અંગે એવા ચોંકાવનારા અને ગંભીર ખુલાસા કર્યા છે જેને સાંભળીને દરેક વ્યક્તિ દંગ રહી જાય.
અચાનક નથી લેવાયો નિર્ણય
દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ટેલિગ્રામ પર લેવાયેલું આ કડક પગલું કોઈ ઉતાવળિયું કે રાતોરાત લેવાયેલું પગલું નથી. સરકારે જણાવ્યું કે મે 2026 ના મહિનાથી જ ટેલિગ્રામ પ્લેટફોર્મના દુરુપયોગ અંગે સતત ફરિયાદો મળી રહી હતી. આ અંગે સરકાર અને ટેલિગ્રામના અધિકારીઓ વચ્ચે સતત વાતચીત ચાલી રહી હતી અને કંપનીને અનેક સત્તાવાર નોટિસ અને ચેતવણીઓ પણ આપવામાં આવી હતી. પરંતુ કંપનીએ આ ચિંતાઓ કે ફરિયાદો પર કોઈ નક્કર પગલાં ભર્યા નહીં. અંતે, દેશની સુરક્ષા અને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે IT એક્ટની કલમ 69A હેઠળ પોતાની ઇમરજન્સી સત્તાઓનો ઉપયોગ કરીને આ એપ પર અસ્થાયી પ્રતિબંધ લગાવવો પડ્યો હતો.
બાળ સુરક્ષા અને ગેરકાયદે કન્ટેન્ટનો ગંભીર આરોપ
સરકારે કોર્ટ સમક્ષ જે સૌથી ગંભીર અને ચિંતાજનક મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે તે બાળ સુરક્ષાને લગતો છે. સરકારી એજન્સીઓના રિપોર્ટ અનુસાર, ટેલિગ્રામ પર અસંખ્ય એવી ગુપ્ત ચેનલો અને ગ્રુપ્સ સક્રિય છે જ્યાં માસૂમ બાળકોને નુકસાન પહોંચાડતું અશ્લીલ અને ગેરકાયદેસર કન્ટેન્ટ ખુલ્લેઆમ શેર અને વાયરલ કરવામાં આવે છે. ટેલિગ્રામની એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્શન પોલિસી અને યુઝર્સની ઓળખ છુપાવવાની સુવિધાનો ફાયદો ઉઠાવીને આવા વિકૃત માનસિકતા ધરાવતા લોકો કાયદાની પકડથી બચી રહ્યા છે. સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે આ બાબત દેશના બાળકોના ભવિષ્ય અને સામાજિક સુરક્ષા સામે એક બહુ મોટો ખતરો બની ગઈ છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : બિહારને મળ્યા નવા મહાધિવક્તા : સત્યદર્શી સંજયને સોંપાઈ મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી
સાયબર છેતરપિંડી અને ડેટા લીક
નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ (National Cyber Crime Reporting Portal) ના સત્તાવાર આંકડાઓનો હવાલો આપતા સરકારે કોર્ટને જણાવ્યું કે, હાલના દિવસોમાં ટેલિગ્રામ દ્વારા થતા સાયબર ફ્રોડના કેસોમાં 3 થી 4 ગણો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ગુનેગારો આ એપ પર નકલી અને નનામી પ્રોફાઇલ બનાવીને સામાન્ય નાગરિકો સાથે કરોડો રૂપિયાની નાણાકીય છેતરપિંડી અને રોકાણના નામે કૌભાંડો કરી રહ્યા છે. એટલું જ નહીં, વૈશ્વિક સ્તરે સંસ્થાઓ કે કંપનીઓમાંથી હેક કરવામાં આવેલો ભારતીય નાગરિકોનો કિંમતી ડેટા પણ ટેલિગ્રામના અલગ-અલગ ગ્રુપ્સમાં કાળા બજારમાં ખૂબ જ સસ્તા ભાવે વેચવામાં આવી રહ્યો છે.
ખાનગી ડેટા અને બોટ્સનો ખતરો
આજના ડિજિટલ યુગમાં ડેટા જ સૌથી મોટી સંપત્તિ છે, અને સરકારે કોર્ટમાં ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે ટેલિગ્રામ પર ચાલતા ઓટોમેટેડ બોટ્સ (Bots) સામાન્ય લોકોની પ્રાઇવસી માટે મોટો માથાનો દુખાવો બની ગયા છે. આ પ્લેટફોર્મ પર એવા ડઝનબંધ બોટ્સ ઉપલબ્ધ છે, જેમાં માત્ર કોઈ વ્યક્તિનો મોબાઈલ નંબર નાખવાથી તેની તમામ અંગત વિગતો, જેમ કે સરનામું, આધાર કાર્ડની વિગતો કે અન્ય સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સની લિંક્સ સેકન્ડોમાં સામે આવી જાય છે. આ પ્રકારના ફીચર્સના કારણે સામાન્ય લોકોનો ખાનગી ડેટા લીક થઈ રહ્યો છે અને ગુનેગારો તેનો ઉપયોગ લોકોને બ્લેકમેલ કરવા માટે કરી રહ્યા છે.
પેપર લીક અને આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ
છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશની મોટી સરકારી અને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના પેપર લીક થવાની ઘટનાઓમાં ટેલિગ્રામ મુખ્ય કેન્દ્ર સાબિત થયું છે. NEET જેવી પ્રતિષ્ઠિત પરીક્ષાઓના ગુપ્ત અને લીક થયેલા પેપરો લાખો રૂપિયામાં ટેલિગ્રામ ચેનલો દ્વારા જ વિદ્યાર્થીઓ સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યા હોવાના પુરાવા સરકારને મળ્યા છે. આ ઉપરાંત, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા એજન્સીઓના રિપોર્ટ અનુસાર, કેટલાક પ્રતિબંધિત આતંકવાદી સંગઠનો અને દેશવિરોધી તત્વો પણ ભારતમાં હિંસા ભડકાવવા, નફરત ફેલાવવા અને પોતાના ભ્રામક પ્રોપેગૅન્ડાને પ્રોમોટ કરવા માટે આ એપનો હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરી રહ્યા છે કારણ કે અહીં યુઝરને ટ્રેસ કરવો ખૂબ જ મુશ્કેલ હોય છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : પ્રેમિકાથી બે દિવસ વાત ન થતાં 200 ફૂટના ટાવર પર ચઢ્યો યુવક : ત્રણ કલાક સુધી ચાલ્યો હાઇવોલ્ટેજ ડ્રામા! ગામમાં મચી દોડધામ
ટેલિગ્રામ કંપનીનો પક્ષ
બીજી તરફ, ટેલિગ્રામ કંપનીના સિનિયર વકીલ ધ્રુવ મહેતાએ કોર્ટમાં સરકારના આ બ્લેન્કેટ બેન (સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ) જેવા નિર્ણય સામે જોરદાર વિરોધ નોંધાવ્યો છે. કંપનીનું કહેવું છે કે સરકારનો આ નિર્ણય કાયદાની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ કઠોર અને મનસ્વી છે. ટેલિગ્રામે દલીલ કરી છે કે તેઓ હંમેશા ભારતીય કાયદાઓનું સન્માન કરે છે અને જ્યારે પણ સરકારી એજન્સીઓ દ્વારા કોઈ ગેરકાયદેસર ચેનલ કે લિંક વિશે માહિતી આપવામાં આવી છે, ત્યારે તેમણે તેને તાત્કાલિક બ્લોક કરી છે. કંપનીએ કોર્ટને વિનંતી કરી છે કે આ પ્રકારના અસ્થાયી પ્રતિબંધથી દેશના કરોડો નિર્દોષ અને સામાન્ય યુઝર્સ પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે, જેઓ પોતાના અભ્યાસ, વેપાર કે રોજિંદા કામકાજ માટે ટેલિગ્રામ પર નિર્ભર છે. હાલમાં બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ હવે દિલ્હી હાઈકોર્ટ આ મામલે શું વચગાળાનો આદેશ આપે છે તેના પર દેશભરની નજર છે.
