Government Employee Promotion: દેશના લાખો સરકારી કર્મચારીઓને સીધી અસર કરે તેવા એક અત્યંત મહત્વના કાનૂની મામલામાં સર્વોચ્ચ અદાલતે મોટો ચુકાદો સંભળાવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે સરકારી કર્મચારીઓને જૂના નિયમો હેઠળ જ પ્રમોશન મેળવવાનો કોઈ કાનૂની કે બંધારણીય હક નથી. અદાલતે શાસન વ્યવસ્થાની તરફેણ કરતા કહ્યું કે, સરકાર પાસે પ્રશાસનિક સુધારાઓ અને કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે કોઈપણ તબક્કે નિમણૂક પ્રક્રિયા તેમજ સેવા નિયમો (Service Rules) માં ફેરફાર કરવાની સંપૂર્ણ સત્તા છે.
જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને જસ્ટિસ ઓગસ્ટીન જ્યોર્જ મસીહની ખંડપીઠે ઓડિશા સરકારની અપીલને સ્વીકારતા આ ચુકાદો આપ્યો હતો. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે, માત્ર એટલા ખાતર કે કોઈ જગ્યા (વેકેન્સી) જૂના સેવા નિયમો અમલમાં હતા ત્યારે ખાલી પડી હતી, કર્મચારીઓ એ આધાર પર પ્રમોશનનો દાવો કરી શકે નહીં. સરકાર કોઈપણ ચરણમાં નવા સેવા નિયમો લાવીને પસંદગી અને પદોન્નતિની પદ્ધતિ બદલી શકે છે, શરત માત્ર એટલી છે કે આ ફેરફાર મનસ્વી કે ભેદભાવપૂર્ણ ન હોવો જોઈએ.
આ પણ વાંચો: PM મોદીની દેશવાસીઓને કારપૂલિંગ કરવાની અપીલ: આ એપ્સથી મુસાફરી બનશે સરળ
કર્મચારીનો અધિકાર માત્ર ઉમેદવારી પૂરતો સીમિત: સુપ્રીમ કોર્ટ
સર્વોચ્ચ અદાલતની પીઠે ચુકાદામાં ઉમેર્યું હતું કે, "કોઈપણ કર્મચારી પાસે ન તો પ્રમોશન મેળવવાનો કોઈ સહજ અધિકાર હોય છે અને ન તો તેને પ્રમોશનની કોઈ કાયદેસર અપેક્ષા પ્રાપ્ત હોય છે." પીઠે કાયદાકીય સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરતા કહ્યું કે, કર્મચારીનો અધિકાર માત્ર એટલો જ છે કે જ્યારે પ્રમોશનની પ્રક્રિયા થાય ત્યારે તેની ઉમેદવારી પર યોગ્ય રીતે વિચાર કરવામાં આવે. જો નિમણૂક કરનાર સત્તાધિકારી એટલે કે સરકાર પોતાના વિવેકબુદ્ધિથી એવો નિર્ણય લે કે ખાલી પડેલી જગ્યાઓને પ્રમોશન દ્વારા નહીં, પરંતુ સીધી ભરતી કે નવી પ્રક્રિયાથી ભરવી છે (ખાસ કરીને જ્યારે કેડરનું પુનર્ગઠન થયું હોય), તો કોર્ટ સરકારને પ્રમોશન આપવા માટે બાધ્ય કરી શકે નહીં.
ઓડિશા હાઈકોર્ટનો આદેશ સુપ્રીમ કોર્ટે પલટી નાખ્યો
આ વિવાદ ઓડિશા સરકારના પરિવહન વિભાગમાં 'સહાયક ક્ષેત્રીય પરિવહન અધિકારી' (ARTO) ના પદ પર કર્મચારીઓના પ્રમોશન સંબંધિત હતો. આ મામલામાં અગાઉ ઓડિશા હાઈકોર્ટે રાજ્ય સરકારને એવો આદેશ આપ્યો હતો કે જે તે સમયે ખાલી પડેલી જગ્યાઓ પર જૂના નિયમો અનુસાર જ કર્મચારીઓના પ્રમોશન અંગે વિચાર કરવામાં આવે. સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આ આદેશને સંપૂર્ણપણે રદ (રદબાતલ) ઠેરવ્યો છે. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે કહ્યું કે, જો સરકાર પદોના પુનર્ગઠન બાદ વહીવટી કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે નવી અને વધુ સ્પર્ધાત્મક પ્રક્રિયા અપનાવે, તો તેને કોઈ પણ રીતે ખોટી કે ગેરકાનૂની ઠેરવી શકાય નહીં કારણ કે નિમણૂકની રીત નક્કી કરવી એ સંપૂર્ણપણે સરકારનો નીતિગત મામલો છે.
આ પણ વાંચો: બંગાળમાં હાર બાદ મમતા બેનર્જીનો મોટો દાવો: ટૂંક સમયમાં જ દિલ્હીમાંથી હટી જશે ભાજપ સરકાર'
રહેણાંક વિસ્તારોના કોમર્શિયલ ઉપયોગ પર તમામ રાજ્યો પાસેથી રિપોર્ટ તલબ
પ્રમોશનના આ ચુકાદા ઉપરાંત, સુપ્રીમ કોર્ટે અન્ય એક સળગતા મામલામાં દેશના તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને કડક આદેશ આપ્યો છે. કોર્ટે તમામ રાજ્યોની રાજધાનીઓના સંબંધિત સત્તાધિકારીઓને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ રહેણાંક પ્લોટ કે જગ્યાઓ પર થઈ રહેલા ગેરકાયદેસર વ્યવસાયિક (Commercial) ઉપયોગની તપાસ કરે અને તેનો વિગતવાર રિપોર્ટ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરે. લોગનાથમ વિરુદ્ધ તમિલનાડુ રાજ્યના કેસમાં ગેરકાયદેસર બાંધકામ અને જમીનના દુરુપયોગ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા કોર્ટે આ કડક વલણ અપનાવ્યું છે. પીઠે નોંધ્યું હતું કે વિવિધ શહેરોમાં બિલ્ડિંગ બાયલોઝ (ભવન નિયમો) નો ખુલ્લેઆમ ભંગ થઈ રહ્યો છે. રહેણાંક વિસ્તારોને કોમર્શિયલ ઝોનમાં ફેરવી નાખવાના કારણે સામાન્ય નાગરિકોના જનજીવન અને પર્યાવરણ પર ગંભીર નકારાત્મક અસરો પડી રહી છે, જેની તપાસ થવી અત્યંત જરૂરી છે.
