શું છે ફરક છે સાદા અને ગ્રીન ફટાકડા વચ્ચે? : કેવી રીતે ઓળખશો? શું છે સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ?

દિવાળી પહેલાં સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તા અને પ્રદૂષણને ધ્યાનમાં રાખીને એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે.
દિલ્હી-એનસીઆરમાં હવે ફક્ત CSIR-NEERI દ્વારા પ્રમાણિત “ગ્રીન ફટાકડા” જ ફોડવાની મંજૂરી રહેશે.

આ ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી ફક્ત 18 થી 21 ઑક્ટોબર સુધી જ માન્ય રહેશે.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈે જણાવ્યું કે, “દિલ્હી-એનસીઆરમાં ગેરકાયદેસર રીતે સામાન્ય ફટાકડાની દાણચોરી કરવામાં આવે છે, જે પર્યાવરણ અને સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ છે.”

🔍 શું છે ગ્રીન ફટાકડા?

ગ્રીન ફટાકડા એવા વિશેષ પ્રકારના ફટાકડા છે જે ઓછું ધુમાડું, ઓછો અવાજ અને ઓછું પ્રદૂષણ કરે છે.
આ ફટાકડાઓ સલ્ફર અને બેરિયમ જેવા હાનિકારક રસાયણોના ઉપયોગ વગર બનાવવામાં આવે છે.

તેમને CSIR–NEERI (Council of Scientific and Industrial Research – National Environmental Engineering Research Institute) દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યા છે, જેથી તેઓ પર્યાવરણને અનુકૂળ રહે.

વૈજ્ઞાનિકો મુજબ, ગ્રીન ફટાકડા સામાન્ય ફટાકડા કરતાં 30% ઓછું પાર્ટીક્યુલેટ મેટર (PM) અને 20% ઓછો અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે.

સામાન્ય અને ગ્રીન ફટાકડામાં તફાવત

વિશેષતા	સામાન્ય ફટાકડા	ગ્રીન ફટાકડા
ધુમાડો	વધુ	ઓછો
અવાજ	160 dB સુધી	125 dB સુધી
રસાયણો	સલ્ફર, બેરિયમ, એલ્યુમિનિયમ	સલ્ફર/બેરિયમ વિના, વૈકલ્પિક સંયોજન
પ્રદૂષણ સ્તર	ઊંચું	30–35% ઓછું
પર્યાવરણ અનુરૂપતા	❌	✅

ગ્રીન ફટાકડા કેવી રીતે ઓળખવા?

બજારમાં સામાન્ય ફટાકડા “ગ્રીન” નામે વેચાતા છે, પરંતુ તમે આ રીતે અસલી ફટાકડા ઓળખી શકો છો:

1. CSIR-NEERI નો લોગો:
   ફટાકડાના પેકેટ પર “CSIR-NEERI Certified” લોગો સ્પષ્ટ રીતે છપાયેલો હોવો જોઈએ.

2. QR કોડ:
   દરેક અસલી ગ્રીન ફટાકડામાં યુનિક QR કોડ હોય છે.
   મોબાઇલ કેમેરાથી સ્કેન કરતાં નીચેની માહિતી મળવી જોઈએ:

   • ઉત્પાદકનું નામ

   • લાઇસન્સ નંબર

   • ફટાકડાનો પ્રકાર

   • પ્રમાણન વિગતો

3. પર્યાવરણ-ફ્રેન્ડ્લી લેબલ:
   “Eco-Friendly Fireworks” અથવા “Green Crackers”નો લેબલ હોવો જોઈએ.

4. પ્રતિક્રિયા:
   અસલી ગ્રીન ફટાકડા તીવ્ર ગંધ કે આંખોમાં ચભચભાટ પેદા કરતા નથી.
   જો ધુમાડો વધારે હોય અથવા તીવ્ર ગંધ આવે, તો તે નકલી ગ્રીન ફટાકડા હોઈ શકે છે.

---

સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ શું કહે છે?

• દિલ્હી-NCRમાં સામાન્ય ફટાકડાની વેચાણ અને પરિવહન પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ.

• ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી માત્ર 18 થી 21 ઑક્ટોબર સુધી.

• ગ્રીન ફટાકડા સિવાય અન્ય કોઈ ફટાકડા વેચનાર કે ખરીદનાર સામે કડક કાર્યવાહી થશે.

---

શા માટે જરૂરી બન્યા ગ્રીન ફટાકડા

દર વર્ષે દિવાળી બાદ દિલ્હીમાં AQI “ખૂબ જ ખરાબ” થી “ગંભીર” સ્તરે પહોંચે છે.
સામાન્ય ફટાકડાઓના કારણે વાયુમાં PM2.5 અને PM10 કણોનું પ્રમાણ અતિશય વધે છે.
આથી શ્વાસની સમસ્યાઓ, અસ્થમા અને આંખમાં બળતરા જેવી તકલીફો વધે છે.

ગ્રીન ફટાકડાનો ઉપયોગ કરીને પ્રદૂષણમાં 25-30% ઘટાડો શક્ય છે.

---

નાગરિકો માટે માર્ગદર્શિકા

• ફટાકડા ખરીદતા પહેલાં હંમેશા QR કોડ સ્કેન કરો.

• ફટાકડા ફોડતા સમયે શિશુઓ અને વૃદ્ધોથી દૂર રહો.

• રાત્રીના 10 વાગ્યા પછી ફટાકડા ફોડવા પર પ્રતિબંધ છે.

• માસ્ક પહેરો અને પાણીની બાલ્ટી અથવા સેન્ડ બકેટ નજીક રાખો.