China Artificial Sun: ભવિષ્યમાં અખૂટ અને પ્રદૂષણમુક્ત ઊર્જા મેળવવાના વૈશ્વિક પ્રયાસોમાં ચીને વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. ચીનના વૈજ્ઞાનિકોએ ન્યૂક્લિયર ફ્યુઝન ટેકનોલોજી આધારિત 'આર્ટિફિશિયલ સન' એટલે કે કૃત્રિમ સૂરજ પ્રોજેક્ટ માટે દુનિયાનું સૌથી મોટું સુપરકંડક્ટિંગ મેગ્નેટ સફળતાપૂર્વક તૈયાર કર્યું છે. 582 ટન વજન ધરાવતું આ વિશાળ મેગ્નેટ ભવિષ્યમાં સ્વચ્છ ઊર્જા ઉત્પાદનના ક્ષેત્રમાં ક્રાંતિ લાવી શકે છે. વિજ્ઞાનીઓનું માનવું છે કે, જો ન્યૂક્લિયર ફ્યુઝન ટેકનોલોજી સંપૂર્ણપણે સફળ સાબિત થશે તો તે માનવજાતને લગભગ અખૂટ અને પર્યાવરણને નુકસાન ન પહોંચાડતી ઊર્જાનો સ્ત્રોત પૂરો પાડી શકશે. ચીનની આ નવી સિદ્ધિને ફ્યુઝન એનર્જી ક્ષેત્રમાં એક મોટું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
શું છે 'આર્ટિફિશિયલ સન'?
'આર્ટિફિશિયલ સન' એવી પ્રયોગાત્મક વ્યવસ્થા છે જેમાં સૂર્યની અંદર ઊર્જા ઉત્પન્ન થતી પ્રક્રિયાને પૃથ્વી પર કૃત્રિમ રીતે પુનઃસર્જિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને ન્યૂક્લિયર ફ્યુઝન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ફ્યુઝન પ્રક્રિયામાં અત્યંત ઊંચા તાપમાને પ્લાઝમા તૈયાર કરવામાં આવે છે, જ્યાં હાઇડ્રોજનના પરમાણુઓ ભેગા થઈ વિશાળ માત્રામાં ઊર્જા ઉત્પન્ન કરે છે. વૈજ્ઞાનિકો લાંબા સમયથી આ ટેકનોલોજીને વ્યાવસાયિક સ્તરે ઉપયોગી બનાવવા માટે સંશોધન કરી રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો: અફઘાનિસ્તાનનો પલટવાર? : પાકિસ્તાનમાં ઘૂસીને ISIS-Kના ઠેકાણાઓ પર ડ્રોન હુમલો, સરહદે વધ્યો તણાવ
દુનિયાનું સૌથી મોટું સુપરકંડક્ટિંગ મેગ્નેટ
ચીને તૈયાર કરેલું આ સુપરકંડક્ટિંગ મેગ્નેટ કદ અને ક્ષમતાની દ્રષ્ટિએ અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું મેગ્નેટ ગણાય છે. તેનું કુલ વજન આશરે 582 ટન છે, જ્યારે તેની લંબાઈ 21 મીટર, પહોળાઈ 12 મીટર અને ઊંચાઈ 3.3 મીટર છે. આ મેગ્નેટનું મુખ્ય કાર્ય રિએક્ટરની અંદર રહેલા અત્યંત ગરમ પ્લાઝમાને નિયંત્રિત રાખવાનું છે. પ્લાઝમાનું તાપમાન કરોડો ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી શકે છે, તેથી તેને રિએક્ટરની દિવાલોથી દૂર રાખવું અત્યંત જરૂરી બને છે. મેગ્નેટિક ફિલ્ડની મદદથી પ્લાઝમાને સ્થિર રાખવામાં આવે છે, જેથી ઊર્જા ઉત્પન્ન કરવાની પ્રક્રિયા સતત ચાલુ રહી શકે.
ITER પ્રોજેક્ટ કરતાં પણ વધુ શક્તિશાળી
ચીન દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલું આ મેગ્નેટ આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્યુઝન પ્રોજેક્ટ ITERમાં ઉપયોગમાં લેવાતા સમાન મેગ્નેટ કરતાં અંદાજે 1.3 ગણું મોટું હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. તેમાં ત્રણ ગણું વધુ ઊર્જા સંગ્રહિત કરવાની ક્ષમતા છે. વિજ્ઞાનીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ભવિષ્યમાં આવા કુલ 16 વિશાળ મેગ્નેટને એકસાથે જોડીને ફ્યુઝન રિએક્ટરમાં સ્થાપિત કરવામાં આવશે, જેનાથી ઊર્જા ઉત્પાદનની ક્ષમતા વધુ વધશે.
સુપરકંડક્ટિંગ કૉઇલનું પણ સફળ પરીક્ષણ
ચીનના વૈજ્ઞાનિકોએ આ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત એક વિશેષ સુપરકંડક્ટિંગ કૉઇલ પણ તૈયાર કરી છે. આ કૉઇલનું કામ ફ્યુઝન પ્રક્રિયાની શરૂઆત કરવાનું અને સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન પ્લાઝમાને યોગ્ય સ્થિતિમાં જાળવી રાખવાનું રહેશે. પરીક્ષણ દરમિયાન આ કૉઇલે 60 કિલોએમ્પિયર કરંટ અને 6.03 મેગાજૂલ ઊર્જા સંભાળવાની ક્ષમતા દર્શાવી છે. નિષ્ણાતોના મતે આ ટેકનોલોજી લાંબા સમય સુધી સતત ઊર્જા ઉત્પાદન કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
સ્વચ્છ ઊર્જાના ભવિષ્ય માટે મોટું પગલું
વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આ બંને મહત્વપૂર્ણ સાધનો સંપૂર્ણપણે ચીનમાં જ ડિઝાઇન અને વિકસાવવામાં આવ્યા છે. તેના કારણે હવે આ ક્ષેત્રમાં વિદેશી ટેકનોલોજી પરની નિર્ભરતા નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે. ન્યૂક્લિયર ફ્યુઝનને આગામી પેઢીની ઊર્જા ટેકનોલોજી તરીકે જોવામાં આવે છે, કારણ કે તે કાર્બન ઉત્સર્જન વગર વિશાળ માત્રામાં ઊર્જા ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જો આ ટેકનોલોજી વ્યાપારી સ્તરે સફળ થશે તો તે વૈશ્વિક ઊર્જા ક્ષેત્રમાં ઐતિહાસિક પરિવર્તન લાવી શકે છે.
આ પણ વાંચો: અમદાવાદ FPO પર કસ્ટમ્સનો મોટો પર્દાફાશ : આયાતી પાર્સલમાંથી 467.50 ગ્રામ શંકાસ્પદ ગાંજો જપ્ત
વૈશ્વિક ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ સિદ્ધિ?
વિશ્વભરમાં ઊર્જાની માંગ સતત વધી રહી છે અને પરંપરાગત ઇંધણ સ્ત્રોતો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની જરૂરિયાત અનુભવાઈ રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ન્યૂક્લિયર ફ્યુઝન ટેકનોલોજી સ્વચ્છ, સુરક્ષિત અને લગભગ અખૂટ ઊર્જાનો વિકલ્પ બની શકે છે. ચીનની આ સફળતા માત્ર વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે ભવિષ્યમાં ઊર્જા સુરક્ષા, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને ટકાઉ વિકાસ માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
