દેશની રાજધાની દિલ્હી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં (NCR) પ્રદૂષણનું સ્તર ફરી એકવાર જોખમી સપાટી વટાવી ચૂક્યું છે. ઠંડીની શરૂઆત સાથે જ વાયુ પ્રદૂષણમાં થયેલા ધરખમ વધારાને પગલે સુપ્રીમ કોર્ટે એક ઐતિહાસિક અને કડક નિર્ણય સંભળાવ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દિલ્હી-NCR માં હવે માત્ર BS-4 અને તેનાથી અદ્યતન એન્જિન ધરાવતી ગાડીઓને જ ચાલવાની મંજૂરી મળશે. આ આદેશને કારણે લાખો વાહન માલિકો મુશ્કેલીમાં મુકાઈ શકે છે કારણ કે BS-3 અને તેથી જૂની ટેકનોલોજી ધરાવતા વાહનોની એન્ટ્રી પર હવે કાયમી બ્રેક મારી દેવામાં આવી છે.
શું છે આ BS સ્ટેજ અને તેની અનિવાર્યતા?
BS એટલે કે 'ભારત સ્ટેજ' ઉત્સર્જનના એવા માપદંડો છે જે નક્કી કરે છે કે વાહનનું એન્જિન હવામાં કેટલું ઝેરી પ્રદૂષણ છોડશે. વર્ષ 2000 માં આ ધોરણોની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી જેથી વધતા પ્રદૂષણ પર કાબૂ મેળવી શકાય. કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) દ્વારા સમયાંતરે આ નિયમોને સખત કરવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધી આપણે BS-1 થી લઈને અત્યંત આધુનિક એવા BS-6 સુધીની સફર ખેડી છે. જેમ જેમ સ્ટેજ વધે છે તેમ તેમ વાહનોમાંથી નીકળતા કાર્બન મોનોક્સાઈડ અને નાઈટ્રોજન ઓક્સાઈડ જેવા હાનિકારક વાયુઓનું પ્રમાણ ઘટતું જાય છે.
BS-1 થી BS-6 સુધીની ઉત્ક્રાંતિ
ભારતમાં વાહનો માટેના ધોરણો સમય જતાં બદલાતા રહ્યા છે. 1 એપ્રિલ 2000 ના રોજ પ્રથમ વાર BS-1 લાગુ થયું હતું, ત્યારબાદ 2017 માં BS-4 અને એપ્રિલ 2020 થી હાલનું સૌથી સખત માપદંડ BS-6 અમલમાં આવ્યું છે. BS-3 વાહનોમાં પ્રદૂષણ ફેલાવનારા પાર્ટીક્યુલેટ મેટર (PM) નું પ્રમાણ વધુ હોવાથી હાલમાં તેના પર કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે. બીજી તરફ, BS-6 ટેકનોલોજી પર્યાવરણ માટે સૌથી વધુ સુરક્ષિત ગણાય છે કારણ કે તે વાયુ પ્રદૂષણને ન્યૂનતમ સ્તરે રાખે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો નવો આદેશ અને તેની અસરો
વાયુ ગુણવત્તા વ્યવસ્થાપન પંચ (CAQM) ની વિનંતી પર સુપ્રીમ કોર્ટે જૂના આદેશમાં સુધારો કર્યો છે. હવે દિલ્હીમાં BS-3 વાહનોને સીઝ પણ કરી શકાય છે. અગાઉ 10 વર્ષ જૂના ડીઝલ અને 15 વર્ષ જૂના પેટ્રોલ વાહનોને મળેલી અસ્થાયી રાહત હવે BS-3 મોડલ માટે ખતમ થઈ ગઈ છે. આંકડા મુજબ ગુરુગ્રામમાં 1.5 લાખ, નોઈડામાં 1.40 લાખ અને ગાઝિયાબાદમાં 3.70 લાખથી વધુ BS-3 વાહનો આ નિર્ણયથી સીધા પ્રભાવિત થશે.
નાગરિકો માટે આ નિર્ણયનું મહત્વ
દિલ્હીના અનેક વિસ્તારોમાં અત્યારે AQI 300 થી ઉપર નોંધાયો છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત જોખમી છે. જો તમારી પાસે BS-3 કે તેથી જૂની ગાડી છે, તો તેને દિલ્હીમાં ચલાવવી હવે ગેરકાનૂની ગણાશે. જોકે આ નિર્ણય સામાન્ય જનતા માટે કઠોર હોઈ શકે છે, પરંતુ લાંબા ગાળે શુદ્ધ હવા અને નાગરિકોના બહેતર સ્વાસ્થ્ય માટે આ પગલું અનિવાર્ય માનવામાં આવે છે. ભવિષ્યની પેઢીને શ્વાસ લેવા લાયક વાતાવરણ આપવા માટે જૂની ટેકનોલોજીના વાહનોને તિલાંજલિ આપવી જરૂરી બની ગઈ છે.
