ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સોલર એનર્જીનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. શહેરોથી લઈને ગામડાં સુધી ઘરો, ફેક્ટરીઓ અને હાઇવેની આસપાસ મોટી સંખ્યામાં સોલર પેનલ જોવા મળી રહ્યા છે. પરંતુ ઉનાળામાં જ્યારે દેશના ઘણા વિસ્તારોમાં તાપમાન 45થી 50 ડિગ્રી સુધી પહોંચી જાય છે ત્યારે લોકોના મનમાં એક સામાન્ય પ્રશ્ન ઊભો થાય છે શું વધુ ગરમીમાં સોલર પેનલ વધુ વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે કે પછી તેની કાર્યક્ષમતા ઘટી જાય છે? આ સવાલનો જવાબ ઘણા લોકોને આશ્ચર્યમાં મૂકી શકે છે.
ભારત આજે વિશ્વના સૌથી મોટા સોલર એનર્જી ઉત્પાદક દેશોમાં સામેલ થઈ ગયું છે. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા સોલર પ્રોજેક્ટ્સને પ્રોત્સાહન મળતા હવે સામાન્ય લોકો પણ ઘર ઉપર સોલર પેનલ લગાવવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.
પરંતુ સોલર પેનલ અંગે હજુ પણ ઘણી ગેરસમજો છે. તેમાં સૌથી મોટી માન્યતા એ છે કે જેટલી વધુ ગરમી પડશે તેટલી વધુ વીજળી સોલર પેનલ ઉત્પન્ન કરશે. હકીકતમાં વિજ્ઞાન કંઈક અલગ જ કહે છે.
વધુ તાપમાનથી ઘટે છે સોલર પેનલની કાર્યક્ષમતા
ટેકનિકલ રિપોર્ટ્સ અને એનર્જી નિષ્ણાતો અનુસાર સોલર પેનલને “પ્રકાશ”ની જરૂર હોય છે, “ગરમી”ની નહીં.
સામાન્ય રીતે સોલર પેનલની ટેસ્ટિંગ અને કાર્યક્ષમતા 25 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાનના ધોરણ પર માપવામાં આવે છે. જ્યારે તાપમાન આ લેવલથી ઉપર જાય છે ત્યારે પેનલની કાર્યક્ષમતા ધીમે ધીમે ઘટવા લાગે છે.
નિષ્ણાતો મુજબ:
25°C પછી દરેક 1 ડિગ્રી વધારાથી
સોલર પેનલની કાર્યક્ષમતા સરેરાશ 0.34% જેટલી ઘટી શકે છે
એટલે કે:
જો બહારનું તાપમાન 35°C હોય તો પેનલ લગભગ 3.4% ઓછી કાર્યક્ષમ બની શકે છે.
ખાસ કરીને ગુજરાત, રાજસ્થાન, દિલ્હી અને મધ્ય ભારત જેવા વિસ્તારોમાં ઉનાળામાં આ અસર વધુ જોવા મળે છે.
ગરમીથી સોલર પેનલ પર શું અસર પડે છે?
સોલર પેનલમાં Photovoltaic Cells હોય છે, જે સૂર્યપ્રકાશને વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરે છે. જ્યારે તાપમાન ખૂબ વધી જાય છે ત્યારે આ સેલ્સનું ઇલેક્ટ્રિકલ વોલ્ટેજ ઘટવા લાગે છે.
તેના કારણે:
પાવર આઉટપુટ ઘટે છે
ઊર્જા રૂપાંતરણની ક્ષમતા ઓછી થાય છે
લાંબા ગાળે કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો આવી શકે છે
જોકે તેનો અર્થ એવો નથી કે પેનલ કામ કરવાનું બંધ કરી દે છે. તે હજુ પણ વીજળી બનાવે છે, પરંતુ તેની કાર્યક્ષમતા થોડું ઘટી જાય છે.
છતાં ઉનાળામાં વધુ વીજળી કેમ બને છે?
આ પ્રશ્ન પણ ખૂબ મહત્વનો છે.
જ્યારે વધારે ગરમી કાર્યક્ષમતા ઘટાડે છે, ત્યારે ઉનાળામાં:
દિવસો લાંબા હોય છે
સૂર્યપ્રકાશ વધુ સમય મળે છે
આકાશ વધુ સ્વચ્છ રહે છે
આ કારણે કુલ વીજ ઉત્પાદન ઘણીવાર વધુ રહે છે.
એટલે કે પેનલની Efficiency ઘટે છે, પરંતુ લાંબા સમય સુધી સૂર્યપ્રકાશ મળવાથી કુલ પાવર જનરેશન સારું રહે છે.
શું સોલર પેનલને કામ કરવા માટે સીધી ધૂપ જરૂરી છે?
ઘણા લોકો માને છે કે સોલર પેનલ ફક્ત તીવ્ર ધૂપમાં જ કામ કરે છે, પરંતુ આ માન્યતા સંપૂર્ણપણે સાચી નથી.
સોલર પેનલ:
વાદળછાયા વાતાવરણમાં પણ કામ કરે છે
ઠંડી ઋતુમાં પણ વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે
ઓછા પ્રકાશમાં પણ કાર્યરત રહે છે
હા, સીધો અને વધુ સૂર્યપ્રકાશ મળે તો પાવર જનરેશન વધે છે, પરંતુ સંપૂર્ણ તડકો હોવો ફરજિયાત નથી.
આ જ કારણ છે કે યુરોપ જેવા ઠંડા દેશોમાં પણ સોલર એનર્જી સફળતાપૂર્વક ઉપયોગમાં લેવામાં આવે છે.
સોલર પેનલ માટે આદર્શ તાપમાન કેટલું?
સામાન્ય રીતે:
15°C થી 25°C વચ્ચેનું તાપમાન
સોલર પેનલ માટે વધુ અનુકૂળ માનવામાં આવે છે.
ઠંડા પરંતુ સૂર્યપ્રકાશવાળા દિવસોમાં ઘણીવાર પેનલ વધુ કાર્યક્ષમ રીતે કામ કરે છે.
રાત્રે સોલર પાવર કેવી રીતે મળે છે?
રાત્રે સૂર્યપ્રકાશ ન હોવાના કારણે સોલર પેનલ સીધી રીતે વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી. આવી સ્થિતિમાં Battery Storage System ખૂબ ઉપયોગી બને છે.
આ સિસ્ટમ:
દિવસ દરમિયાન ઉત્પન્ન થયેલી વીજળી સ્ટોર કરે છે
પછી રાત્રે તેનો ઉપયોગ થાય છે
મોટાભાગના આધુનિક સોલર સિસ્ટમમાં Lithium-ion Batteryનો ઉપયોગ થાય છે.
આ બેટરી:
લાંબા સમય સુધી ઊર્જા સંગ્રહ કરી શકે છે
આખી રાત ઘર ચલાવવા પૂરતી વીજળી પૂરી પાડી શકે છે
ઇમરજન્સી બેકઅપ તરીકે પણ ઉપયોગી છે
ગરમીમાં સોલર પેનલની કાર્યક્ષમતા કેવી રીતે જાળવવી?
1. યોગ્ય હવા પ્રવાહ રાખો
પેનલની નીચે પૂરતી જગ્યા રાખવાથી ગરમી ઝડપથી બહાર નીકળી શકે છે.
2. નિયમિત સફાઈ કરો
ધૂળ અને માટી પણ કાર્યક્ષમતા ઘટાડે છે. તેથી સમયાંતરે પેનલ સાફ કરવી જરૂરી છે.
3. ગુણવત્તાવાળા પેનલ પસંદ કરો
આધુનિક High Efficiency Panels ગરમીને વધુ સારી રીતે સહન કરી શકે છે.
4. યોગ્ય ઇન્સ્ટોલેશન
પેનલનો Angle અને Direction યોગ્ય હોય તો પાવર જનરેશન સુધરે છે.
ભારતમાં સોલર એનર્જીનો ઝડપથી વધતો ઉપયોગ
ભારત સરકાર દ્વારા:
PM Surya Ghar Yojana
Rooftop Solar Schemes
Solar Parks
જેવા પ્રોજેક્ટ્સને પ્રોત્સાહન મળતા દેશમાં સોલર એનર્જીનું ઉત્પાદન ઝડપથી વધી રહ્યું છે.
ભારત હવે વિશ્વમાં સોલર એનર્જી ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ટોચના દેશોમાં સામેલ થઈ ગયું છે.
