SCAPEGOAT : દિલજીત દોસાંઝની બહુચર્ચિત ફિલ્મ Punjab 95એ માનવ અધિકાર કાર્યકર્તા જસવંત સિંહ ખાલરાના જીવન અને સંઘર્ષને ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધા છે. ખાલરાએ પંજાબમાં આતંકવાદ વિરોધી અભિયાન દરમિયાન થયેલા કથિત નકલી એન્કાઉન્ટર અને ગુમ થયેલા લોકોના કેસો અંગે મહત્વપૂર્ણ માહિતી બહાર લાવી હતી. તેમના જીવન પર આધારિત ફિલ્મની ચર્ચા વચ્ચે હવે સિદ્ધુ મૂસેવાલાના વર્ષ 2022ના ગીત SCAPEGOATમાં થયેલા બીબી ખાલરાના ઉલ્લેખની પણ ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. 11 એપ્રિલ, 2022ના રોજ રિલીઝ થયેલા આ ગીતમાં મૂસેવાલાએ પોતાની ચૂંટણીમાં થયેલી હારનો ઉલ્લેખ કરતાં કેટલાક જાણીતા પંજાબી ચહેરાઓના નામ લીધા હતા. તેમાં પરમજીત કૌર ખાલરા, એટલે કે બીબી ખાલરાનું નામ પણ સામેલ હતું. આ જ ઉલ્લેખને કારણે ગીત રાજકીય વિવાદમાં આવ્યું હતું.
ચૂંટણીમાં હાર બાદ મૂસેવાલાનો સંગીત દ્વારા જવાબ
10 માર્ચ, 2022ના રોજ પંજાબ વિધાનસભાની ચૂંટણીના પરિણામ જાહેર થયા હતા. કોંગ્રેસના ઉમેદવાર તરીકે માનસા બેઠક પરથી ચૂંટણી લડનારા સિદ્ધુ મૂસેવાલાને પરાજય મળ્યો હતો. ચૂંટણી બાદ સોશિયલ મીડિયા પર તેમની હારને લઈને અનેક મીમ્સ વાયરલ થયા હતા. પંજાબી ગાયક ગેરી સંધુ અને કરણ ઔજલાની કેટલીક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સ પણ ચર્ચામાં રહી હતી. મૂસેવાલા જાહેર નિવેદન આપવાને બદલે પોતાના સંગીત દ્વારા જવાબ આપવા માટે જાણીતા હતા. ચૂંટણી હાર્યા બાદ લગભગ એક મહિના પછી તેમણે SCAPEGOAT નામનું ગીત રજૂ કર્યું. અંગ્રેજી શબ્દ Scapegoatનો અર્થ થાય છે 'બલિનો બકરો'. ગીતમાં તેમણે એવો સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો કે તેઓ એકલા એવા વ્યક્તિ નથી જેમને જનતાએ નકાર્યા હોય.
ગીતને લઈને કેમ થયો હતો વિવાદ?
ગીત સામે સૌથી મોટો વાંધો આમ આદમી પાર્ટીના કેટલાક નેતાઓએ ઉઠાવ્યો હતો. તેમનો આરોપ હતો કે ગીતમાં વપરાયેલા કેટલાક શબ્દો પંજાબના મતદારોનું અપમાન કરે છે. વિરોધીઓનું કહેવું હતું કે મૂસેવાલાએ પોતાની હાર માટે મતદારોને જવાબદાર ગણાવ્યા છે. બીજી તરફ મૂસેવાલાના સમર્થકોનું માનવું હતું કે ગીત વ્યક્તિગત અને રાજકીય પ્રતિક્રિયા હતી, જેમાં ગાયકે ચૂંટણી પરિણામોને લઈને પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો હતો. ગીતના અર્થઘટન અંગે બંને પક્ષોના જુદા જુદા મત રહ્યા હતા.
આ પણ ખાસ વાંચો : PM મોદીએ જકાર્તામાં બોલિવૂડ ફિલ્મનો ઉલ્લેખ કર્યો : PM મોદીએ 'કુછ કુછ હોતા હૈ' થી સમજાવ્યા ભારત-ઇન્ડોનેશિયા સંબંધો
બીબી ખાલરાનું નામ કેમ લેવામાં આવ્યું?
ગીતમાં અંદાજે 50 સેકન્ડ આસપાસ મૂસેવાલા બીબી ખાલરાનો ઉલ્લેખ કરે છે. તેઓ એવો સંદર્ભ આપે છે કે સમાજમાં સન્માન મેળવનાર વ્યક્તિઓ પણ ચૂંટણીમાં હારનો સામનો કરી ચૂકી છે. આ જ સંદર્ભમાં બીબી ખાલરાનું નામ લેવામાં આવ્યું હતું. બીબી ખાલરા એટલે પરમજીત કૌર ખાલરા, જેઓ માનવ અધિકાર કાર્યકર્તા જસવંત સિંહ ખાલરાની પત્ની છે. જસવંત સિંહ ખાલરાના ગુમ થયા બાદ તેમણે વર્ષો સુધી ન્યાય માટે લડત ચલાવી હતી અને માનવ અધિકારના મુદ્દાઓ પર સક્રિય રહ્યા હતા.
બે વખત ચૂંટણી લડી, પરંતુ જીત મળી નહીં
પરમજીત કૌર ખાલરાએ પ્રથમ વખત 1999માં તરનતારન લોકસભા બેઠક પરથી ચૂંટણી લડી હતી. તેઓ સર્વ હિંદ શિરોમણી અકાલી દળના ઉમેદવાર હતા. આ બેઠક પર તેમને અંદાજે 38 હજાર મત મળ્યા હતા અને તેઓ ત્રીજા સ્થાને રહ્યા હતા. ત્યારબાદ 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં તેમણે ખડૂર સાહિબ બેઠક પરથી ફરી ચૂંટણી લડી હતી, પરંતુ આ વખતે પણ તેઓ જીત મેળવી શક્યા નહોતા અને ત્રીજા સ્થાને રહ્યા હતા. મૂસેવાલાએ પોતાના ગીતમાં આ ચૂંટણી હારનો સંદર્ભ આપ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : મનીષ પોલના માતા ઉર્મિલ પોલનું 76 વર્ષની ઉંમરે નિધન : એક્ટરે જૂનો ફોટો શેર કરી ભાવુક પોસ્ટ શેર કરી
2024માં ફરી ચર્ચામાં આવ્યા બીબી ખાલરા
2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં બીબી ખાલરા પોતે ઉમેદવાર નહોતા. તેમણે ખડૂર સાહિબ બેઠક પરથી અપક્ષ ઉમેદવાર તરીકે ચૂંટણી લડનારા અમૃતપાલ સિંહના સમર્થનમાં પ્રચાર કર્યો હતો. તે સમયે અમૃતપાલ સિંહ આસામની ડિબ્રુગઢ સેન્ટ્રલ જેલમાં બંધ હતા. તેમ છતાં તેમણે આ બેઠક પરથી જીત મેળવી હતી. ફિલ્મ Punjab 95માં પરમજીત કૌર ખાલરાનું પાત્ર અભિનેત્રી ગીતિકા વિદ્ય ઓહલ્યાને ભજવ્યું છે. ફિલ્મના કારણે તેમની ભૂમિકા અને સિદ્ધુ મૂસેવાલાના ગીતમાં થયેલો ઉલ્લેખ ફરી ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. 1995 સુધી પરમજીત કૌર ખાલરાનું જીવન એક સામાન્ય પંજાબી પરિવાર જેવું હતું. તેઓ ગુરુ નાનક દેવ યુનિવર્સિટીમાં લાઇબ્રેરિયન તરીકે ફરજ બજાવતા હતા, જ્યારે તેમના પતિ જસવંત સિંહ ખાલરા સામાજિક અને માનવ અધિકારના મુદ્દાઓ પર કામ કરતા હતા. પરિવારનું જીવન સામાન્ય રીતે આગળ વધી રહ્યું હતું. પરંતુ વર્ષ 1995એ બધું બદલાવી દીધું. જસવંત સિંહ ખાલરા અચાનક ગુમ થઈ ગયા. ત્યારથી પરમજીત કૌરનું જીવન લાઇબ્રેરીની શાંત દુનિયામાંથી કોર્ટરૂમ અને ન્યાય માટેની લાંબી લડાઈ તરફ વળી ગયું.
સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચી લડત
પતિ ગુમ થયા બાદ પરમજીત કૌરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં બંદી પ્રત્યક્ષીકરણ અરજી દાખલ કરી. કેસની ગંભીરતા જોતા નવેમ્બર 1995માં સુપ્રીમ કોર્ટે તપાસ CBIને સોંપી હતી. સાથે જ તે સમયના તરનતારનના SSP અજિત સિંહ સંધુને પણ વિસ્તારથી હટાવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. CBIની તપાસમાં સામે આવ્યું કે જસવંત સિંહ ખાલરાને ગેરકાયદેસર રીતે પોલીસ કસ્ટડીમાં રાખવામાં આવ્યા હતા અને બાદમાં તેમની હત્યા કરવામાં આવી હતી. તપાસમાં પંજાબ પોલીસના અનેક અધિકારીઓના નામ સામે આવ્યા હતા.
આ પણ ખાસ વાંચો : પિતા ડાયરેક્ટર, પુત્રી સ્ટાર... છતાં ફ્લોપ રહી આ ફિલ્મ : મહેશ ભટ્ટના નિર્દેશનમાં બનેલી આલિયા ભટ્ટની ફિલ્મને દર્શકોએ સંપૂર્ણપણે નકારી દીધી
લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયા
મુખ્ય આરોપીઓમાં સામેલ SSP અજિત સિંહ સંધુનું 1997માં અવસાન થયું હતું. તે સમયે તેમના મૃત્યુને આત્મહત્યા તરીકે નોંધવામાં આવ્યું હતું. અન્ય એક આરોપી DSP અશોક કુમારનું પણ ટ્રાયલ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં અવસાન થયું હતું. આખરે છ પોલીસ અધિકારીઓ સામે કેસ ચલાવવામાં આવ્યો. 18 નવેમ્બર, 2005ના રોજ પટિયાલાની અદાલતે તમામ છ આરોપીઓને દોષિત ઠેરવ્યા હતા. બે અધિકારીઓને આજીવન કેદ અને ચારને સાત વર્ષની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.
હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો
16 ઓક્ટોબર, 2007ના રોજ પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે બાકીના ચાર દોષિતોની સજા વધારીને પણ આજીવન કેદ કરી દીધી હતી. ત્યારબાદ તમામ છ દોષિતોને સમાન સજા થઈ હતી. આ નિર્ણય સામે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ સર્વોચ્ચ અદાલતે દોષિતોને કોઈ રાહત આપી નહોતી. કોર્ટે આજીવન કેદનો ચુકાદો યથાવત રાખતાં આતંકવાદ વિરોધી અભિયાન દરમિયાન પોલીસની કાર્યવાહી અંગે પણ કડક ટિપ્પણીઓ કરી હતી.
આજે ક્યાં છે પરમજીત કૌર ખાલરા?
મીડિયા અહેવાલો મુજબ પરમજીત કૌર ખાલરા હાલમાં અમેરિકામાં તેમની પુત્રી નવકિરણ કૌર સાથે રહે છે, જ્યારે તેમનો પુત્ર કેનેડામાં વસે છે. તેમ છતાં તેઓ સમયાંતરે પંજાબમાં યોજાતા કાર્યક્રમોમાં હાજરી આપવા આવે છે. દિલજીત દોસાંઝની Punjab 95 ફિલ્મના કારણે જસવંત સિંહ ખાલરાની લડત ફરી રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચામાં આવી છે. તેની સાથે સિદ્ધુ મૂસેવાલાના SCAPEGOAT ગીતમાં થયેલો બીબી ખાલરાનો ઉલ્લેખ પણ ફરી ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. એક તરફ આ ગીત રાજકીય ચર્ચાનું કારણ બન્યું હતું, જ્યારે બીજી તરફ તેણે બીબી ખાલરા અને જસવંત સિંહ ખાલરાની સંઘર્ષગાથાને ફરી લોકો સુધી પહોંચાડવાનું કામ પણ કર્યું.
