સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારી નોકરીઓમાં અનામત અંગે એક મોટો ચુકાદો આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST), અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગ (EWS) ના ઉમેદવારો સામાન્ય શ્રેણીની બેઠકોમાં સરકારી નોકરીઓ માટે પાત્ર બનશે જો તેઓ સામાન્ય કેટેગરીના કટ-ઓફથી ઉપર સ્કોર મેળવશે. આ ચુકાદાની ભારતમાં સરકારી નોકરીઓ અને સરકારી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં પ્રવેશ માટે દૂરગામી અસરો થશે.
અનામત વર્ગના ઉમેદવારોનો મોટો વિજય
સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયને અનામત માટે લાયક મેરિટર્સ ઉમેદવારો માટે એક મોટી જીત માનવામાં આવી રહી છે. આ નિર્ણયથી સરકારી નોકરીઓમાં સામાન્ય કેટેગરીની બેઠકોનો અર્થ પણ ફરીથી વ્યાખ્યાયિત થયો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે રાજસ્થાન હાઈકોર્ટ દ્વારા દાખલ કરાયેલા એક કેસમાં આ ચુકાદો આપ્યો હતો , જેમાં ચુકાદો આપવામાં આવ્યો હતો કે અનામત શ્રેણીના ઉમેદવારોને જનરલ કેટેગરીની બેઠકો પર નિયુક્ત કરવામાં આવશે નહીં, ભલે તેમના સ્કોર સામાન્ય કટ-ઓફ કરતાં વધી જાય.
યોગ્યતાને તેનું યોગ્ય મહત્વ આપવું જોઈએ
રાજસ્થાન હાઈકોર્ટે દલીલ કરી હતી કે SC, ST, OBC અને આર્થિક રીતે પછાત વર્ગના ઉમેદવારોને જનરલ કેટેગરીની બેઠકો પર ચૂંટણી લડવાની મંજૂરી આપવાથી તેમને "બેવડો લાભ" મળશે, એક અનામત દ્વારા અને બીજો સામાન્ય શ્રેણી દ્વારા. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ દલીલોને ફગાવી દીધી હતી. ન્યાયાધીશ દીપાંકર દત્તા અને એ.જી. મસીહની બેન્ચે રાજસ્થાન હાઈકોર્ટ વહીવટીતંત્ર અને તેના રજિસ્ટ્રાર દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીને ફગાવી દીધી હતી, અને કહ્યું હતું કે યોગ્યતાને તેનું યોગ્ય મહત્વ આપવું જોઈએ.
બધા માટે ઓપન કેટેગરીની બેઠકો
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં 1992 ના ઈન્દિરા સાહની કેસના ઐતિહાસિક ચુકાદાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. જસ્ટિસ દત્તાએ કહ્યું, "અમારું માનવું છે કે 'ઓપન' શબ્દનો અર્થ ફક્ત ઓપન થાય છે. ઓપન કેટેગરીની બેઠકો કોઈ ચોક્કસ જાતિ કે જૂથ માટે અનામત નથી. તે બધા માટે છે." સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર અનામતની ઉપલબ્ધતા SC, ST, OBC, અથવા EWS કેટેગરીઓના લાયક ઉમેદવારને શુદ્ધ ગુણવત્તાના આધારે બિનઅનામત બેઠક પરથી પસંદ થવાથી રોકી શકતી નથી.
અનામત કેટેગરી કેવી રીતે નક્કી થશે?
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં ભરતી પ્રક્રિયા માટે સ્પષ્ટ ગાઈડલાઇન પણ જારી કરી હતી. પ્રક્રિયા નીચે મુજબ હોવી જોઈએ:
જો અનામત શ્રેણીના ઉમેદવાર લેખિત પરીક્ષામાં સામાન્ય શ્રેણીના કટ-ઓફ કરતા વધુ ગુણ મેળવે છે, તો તેને ઇન્ટરવ્યુમાં સામાન્ય શ્રેણીના ઉમેદવાર તરીકે ગણવામાં આવશે.
જોકે, જો અંતિમ મેરિટ લિસ્ટમાં આવા કોઈપણ ઉમેદવારનો કટ-ઓફ જનરલ કેટેગરી માટે નિર્ધારિત કટ-ઓફ કરતા ઓછો હોય, તો તે/તેણી તેની/તેણીની અનામત શ્રેણી મુજબ અનામતનો લાભ મેળવવા માટે પાત્ર બનશે.
