ભારત અને રશિયા વચ્ચે દાયકાઓથી મજબૂત રક્ષા સહયોગ રહ્યો છે. Su-30MKIથી લઈને S-400 Air Defence System સુધી બંને દેશોએ અનેક મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય પ્રોજેક્ટ્સમાં સાથે કામ કર્યું છે. હવે ફરી એકવાર રશિયાએ ભારત સમક્ષ તેના સૌથી આધુનિક Fifth Generation Fighter Jet Su-57ને લઈને મોટો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ Vladimir Putinએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે મોસ્કો હજુ પણ ભારત સાથે Su-57 Fighter Jetના Joint Development અને Joint Production માટે તૈયાર છે. ખાસ વાત એ છે કે રશિયા માત્ર વિમાન વેચવા જ નહીં પરંતુ Technology Transfer માટે પણ તૈયાર હોવાનું કહી રહ્યું છે. આ નિવેદન બાદ ફરી એકવાર ભારતના ભવિષ્યના Fighter Aircraft કાર્યક્રમોને લઈને ચર્ચા તેજ બની છે.
Putinએ શું કહ્યું?
તાજેતરમાં એક મીડિયા ઇન્ટરવ્યૂ દરમિયાન Vladimir Putinએ જણાવ્યું હતું કે રશિયાએ અગાઉ પણ ભારતને Su-57 Fighter Jetના સંયુક્ત વિકાસ માટે પ્રસ્તાવ આપ્યો હતો. જોકે તે સમયે ભારતે ઉતાવળે નિર્ણય લેવાના બદલે પરિસ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવાનું પસંદ કર્યું હતું. Putinએ કહ્યું કે જો ભારત તે સમયે આ પ્રોજેક્ટમાં જોડાયું હોત તો Su-57 આજે રશિયા અને ભારત બંનેનું સંયુક્ત ઉત્પાદન બની શક્યું હોત. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે રશિયા હજુ પણ ભારત સાથે આ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરવા માટે તૈયાર છે.
રશિયન રાષ્ટ્રપતિનું આ નિવેદન એટલા માટે પણ મહત્વનું છે કારણ કે Su-57ને રશિયા પોતાના સૌથી અદ્યતન Fighter Aircraft તરીકે રજૂ કરે છે.
વિદેશ મંત્રાલયે શું જવાબ આપ્યો?
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયની નિયમિત પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન પણ Su-57ને લઈને પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું કે ભારત અને રશિયા વચ્ચેના રક્ષા સંબંધો ખૂબ જ મજબૂત અને લાંબા સમયથી ચાલતા આવ્યા છે. જોકે Su-57 કાર્યક્રમ અંગે વધુ માહિતી માટે તેમણે રક્ષા મંત્રાલયનો સંપર્ક કરવાની સલાહ આપી હતી.
આ જવાબ દર્શાવે છે કે ભારત સરકારે હજુ સુધી આ પ્રસ્તાવ અંગે કોઈ જાહેર અને અંતિમ નિર્ણય જાહેર કર્યો નથી.
Su-57 શું છે અને કેમ ખાસ માનવામાં આવે છે?
Su-57 રશિયાનું Fifth Generation Stealth Fighter Aircraft છે. તેને અમેરિકાના F-22 Raptor અને F-35 Lightning II જેવા વિમાનોના પ્રતિસ્પર્ધી તરીકે વિકસાવવામાં આવ્યું છે.
આ વિમાનની કેટલીક મહત્વપૂર્ણ વિશેષતાઓમાં સામેલ છે:
Stealth Technology
Supercruise Capability
Advanced Radar Systems
Internal Weapons Bay
High Maneuverability
Long Range Combat Capability
રશિયાનો દાવો છે કે Su-57 હવાઈ યુદ્ધ, ગ્રાઉન્ડ સ્ટ્રાઈક અને મલ્ટી-રોલ મિશન માટે અત્યંત અસરકારક પ્લેટફોર્મ છે.
Ukraine યુદ્ધની વચ્ચે કેમ મહત્વપૂર્ણ બન્યો પ્રસ્તાવ?
Putinનું નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે Ukraine યુદ્ધને કારણે રશિયાના રક્ષા ઉદ્યોગ પર ભારે દબાણ છે.
છેલ્લાં કેટલાક વર્ષોમાં ભારતને રશિયા પાસેથી મળતા કેટલાક રક્ષા સાધનોની સપ્લાયમાં વિલંબ જોવા મળ્યો છે. Ukraine યુદ્ધ પછી Supply Chain, ઉત્પાદન ક્ષમતા અને ડિલિવરી સમયપત્રક પર અસર પડી છે. આ જ કારણસર ભારતે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અમેરિકા, ફ્રાન્સ, ઇઝરાયેલ અને અન્ય દેશો સાથે પણ રક્ષા સહયોગ વધાર્યો છે. વિશ્લેષકો માને છે કે આવી સ્થિતિમાં Su-57 માટે ભારતને આપવામાં આવેલો નવો પ્રસ્તાવ રશિયાની વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતાઓનો પણ ભાગ હોઈ શકે છે.
AMCA પ્રોજેક્ટ વચ્ચે ભારત શું કરશે?
Su-57 અંગેની ચર્ચા વચ્ચે ભારત પોતાના સ્વદેશી Fifth Generation Fighter Aircraft પ્રોગ્રામ Advanced Medium Combat Aircraft (AMCA) પર ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે. AMCAને ભારતના સૌથી મહત્વાકાંક્ષી Aerospace Projectsમાંથી એક માનવામાં આવે છે. તેનો હેતુ દેશને Fifth Generation Fighter Aircraft ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનાવવાનો છે. રક્ષા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે Su-57 પ્રસ્તાવ અંગે ભારતનો નિર્ણય AMCAની પ્રગતિ, ટેક્નોલોજીની જરૂરિયાતો અને ભવિષ્યની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવશે. કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે જો રશિયા ખરેખર મહત્વપૂર્ણ Technology Transfer માટે તૈયાર હોય તો ભારત માટે કેટલીક ટેક્નિકલ ક્ષમતાઓ ઝડપી મેળવવાની તક ઊભી થઈ શકે છે. જ્યારે અન્ય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે AMCA પર સંપૂર્ણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું ભારત માટે વધુ લાભદાયી બની શકે છે.
ભારત-રશિયા રક્ષા સંબંધો કેટલા મહત્વપૂર્ણ?
ભારત અને રશિયા વચ્ચેનો રક્ષા સહયોગ દાયકાઓ જૂનો છે. ભારતીય સશસ્ત્ર દળોમાં આજે પણ મોટી સંખ્યામાં રશિયન મૂળના પ્લેટફોર્મ કાર્યરત છે.
તેમાં મુખ્યત્વે:
Su-30MKI Fighter Jet
MiG Series Aircraft
T-90 Tanks
BrahMos Missile
S-400 Air Defence System
જેવા મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મનો સમાવેશ થાય છે.
BrahMos Missile જેવી સફળ ભાગીદારીને કારણે બંને દેશો વચ્ચે Joint Defence Productionનું મોડેલ પહેલેથી જ સફળ સાબિત થયું છે.
