દેશભરમાં જૈવિક ખેતી (ઓર્ગેનિક ફાર્મિંગ) તરફ ખેડૂતો અને ગ્રાહકો બંનેનો રસ સતત વધી રહ્યો છે. રાસાયણિક ખાતર અને જંતુનાશકોના વધતા ઉપયોગને કારણે આરોગ્ય અને જમીનની ફળદ્રુપતા અંગે ઊભી થયેલી ચિંતાઓ વચ્ચે અનેક રાજ્ય સરકારો જૈવિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે વિવિધ યોજનાઓ અમલમાં મૂકી રહી છે. આવી જ એક મહત્વપૂર્ણ યોજના હેઠળ ખેડૂતોને જૈવિક ખેતી શરૂ કરવા માટે પ્રતિ એકર રૂ. 10,000 સુધીની સહાય આપવામાં આવી રહી છે.
આ યોજના હેઠળ સરકારનો મુખ્ય હેતુ ખેડૂતોને રાસાયણિક ખેતીમાંથી બહાર કાઢીને કુદરતી અને પર્યાવરણમૈત્રી ખેતી તરફ પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. શરૂઆતના તબક્કામાં જૈવિક ખેતી માટે જરૂરી જૈવિક ખાતર, વર્મી કમ્પોસ્ટ, બાયોપેસ્ટિસાઇડ્સ અને અન્ય સામગ્રી ખરીદવામાં ખેડૂતોને આર્થિક સહાય મળી રહે તે માટે સબસિડીની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
કયા રાજ્યમાં અમલમાં છે યોજના?
આ યોજના હરિયાણા સરકાર દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. રાજ્ય સરકાર જૈવિક ખેતીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પાત્ર ખેડૂતોને પ્રતિ એકર રૂ. 10,000ની નાણાકીય સહાય આપે છે. સહાયની રકમ સીધી લાભાર્થી ખેડૂતના બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે, જેથી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા જળવાઈ રહે. વિશેષજ્ઞોના મતે, જૈવિક ખેતીના પ્રારંભિક વર્ષોમાં ઉત્પાદન અને ખર્ચને લઈને ખેડૂતોમાં કેટલીક આશંકાઓ રહેતી હોય છે. આવી સ્થિતિમાં સરકાર દ્વારા મળતી આર્થિક સહાય ખેડૂતો માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો: ખેડૂતોના હક્કને મળ્યો સરકારનો સાથ : 24 કલાકમાં જ જાહેર થયો વળતરનો પરિપત્ર
કેટલી જમીન ધરાવતા ખેડૂતોને મળશે લાભ?
યોજનાનો લાભ લેવા માટે ખેડૂતો પાસે ઓછામાં ઓછી એક એકર અને વધુમાં વધુ પાંચ એકર સુધીની ખેતીલાયક જમીન હોવી જરૂરી છે. આ માપદંડ હેઠળ નાના અને મધ્યમ ખેડૂતોને ખાસ ધ્યાનમાં રાખવામાં આવ્યા છે. જો કોઈ ખેડૂત પાંચ એકર સુધીની જમીનમાં જૈવિક ખેતી શરૂ કરે છે, તો તેને સરકાર તરફથી વધુ સહાય મળવાની શક્યતા રહે છે. જોકે, અંતિમ સહાય અને પાત્રતા સંબંધિત તમામ નિયમો રાજ્ય સરકારના માર્ગદર્શિકા મુજબ લાગુ પડશે.
આ પણ વાંચો: વિયેતનામના ખેડૂતો સૌથી સમૃદ્ધ કેમ? : જાણો સફળ ખેતીનું મોડેલ
જૈવિક ખેતીના શું છે ફાયદા?
જૈવિક ખેતીમાં રાસાયણિક ખાતર અને જંતુનાશકોના બદલે કુદરતી ખાતર અને જૈવિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેનાથી જમીનની ફળદ્રુપતા લાંબા ગાળે જળવાઈ રહે છે અને પર્યાવરણ પર પણ ઓછી અસર થાય છે. આ ઉપરાંત, બજારમાં જૈવિક શાકભાજી, અનાજ અને અન્ય કૃષિ ઉત્પાદનોની માંગ સતત વધી રહી છે. આરોગ્ય પ્રત્યે જાગૃત ગ્રાહકો ઓર્ગેનિક ઉત્પાદનો માટે વધુ કિંમત ચૂકવવા પણ તૈયાર રહેતા હોવાથી ખેડૂતોને લાંબા ગાળે વધુ આવક મેળવવાની તક મળી શકે છે.
અરજી કેવી રીતે કરવી?
યોજનાનો લાભ લેવા ઇચ્છતા ખેડૂતો માટે અરજી પ્રક્રિયા સરળ રાખવામાં આવી છે. ખેડૂત પોતાના નજીકના કૃષિ વિભાગના કાર્યાલય, જન સેવા કેન્દ્ર (CSC) અથવા રાજ્ય સરકારની સત્તાવાર વેબસાઇટ મારફતે ઓનલાઈન અરજી કરી શકે છે. અરજી કર્યા બાદ સંબંધિત કૃષિ વિભાગના અધિકારીઓ ખેડૂતના ખેતરની મુલાકાત લઈને જરૂરી ચકાસણી કરશે. તમામ માહિતી યોગ્ય હોવાનું જણાય તો મંજૂરી મળ્યા બાદ સહાયની રકમ સીધી બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવશે.
આ પણ વાંચો: સરકારે ડુંગળી ખરીદીના ભાવ વધાર્યા : ખેડૂતોને મોટી રાહત, પણ ગ્રાહકો પર શું થશે અસર?
અરજી માટે કયા દસ્તાવેજો જરૂરી?
યોજનામાં અરજી કરતી વખતે કેટલાક જરૂરી દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડશે. તેમાં મુખ્યત્વે જમીનના માલિકીના દસ્તાવેજો (ખતૌની અથવા જમીનનો રેકોર્ડ), આધાર કાર્ડ, બેંક પાસબુકની નકલ, પાસપોર્ટ સાઇઝનો ફોટોગ્રાફ અને અન્ય જરૂરી
ઓળખ સંબંધિત દસ્તાવેજોનો સમાવેશ થાય છે. અરજી કરતા પહેલા તમામ દસ્તાવેજો સંપૂર્ણ અને યોગ્ય હોવાની ખાતરી કરવી જરૂરી છે જેથી અરજી પ્રક્રિયામાં કોઈ વિલંબ ન થાય.
ખેડૂતો માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે યોજના?
જૈવિક ખેતી તરફ પરિવર્તન માટે શરૂઆતમાં વધુ આયોજન અને રોકાણની જરૂર પડે છે. સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી આ સહાય ખેડૂતોને આર્થિક રીતે મજબૂત બનાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. સાથે જ રાસાયણિક ખેતી પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને ટકાઉ કૃષિ વ્યવસ્થા વિકસાવવામાં પણ આવી યોજનાઓ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જોકે, આ યોજના હાલમાં હરિયાણા સરકાર દ્વારા અમલમાં છે. અન્ય રાજ્યોના ખેડૂતો માટે સમાન યોજનાઓના નિયમો અલગ હોઈ શકે છે. તેથી અરજી કરતા પહેલાં સંબંધિત રાજ્યના કૃષિ વિભાગ અથવા સત્તાવાર વેબસાઇટ પરથી તાજેતરની માર્ગદર્શિકા અને પાત્રતા અંગેની માહિતી ચકાસવી જરૂરી છે. આવી સરકારી યોજનાઓનો યોગ્ય લાભ લઈને ખેડૂતો પર્યાવરણને અનુકૂળ ખેતી અપનાવી શકે છે અને પોતાની ખેતીને વધુ ટકાઉ તથા નફાકારક બનાવી શકે છે.
