NITI Aayog meeting: ભારતને 2047 સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાના લક્ષ્યને આગળ વધારવા માટે આજે દિલ્હીમાં નીતિ આયોગની 11મી ગવર્નિંગ કાઉન્સિલ બેઠક યોજાઈ રહી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આ બેઠકની અધ્યક્ષતા કરશે, જેમાં વિવિધ રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરો અને કેન્દ્ર સરકારના વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિઓ ભાગ લેશે. બેઠકનો મુખ્ય વિષય “વિકસિત ભારત @2047 માટે સમાવિષ્ટ માનવ વિકાસ” રાખવામાં આવ્યો છે.
વિકસિત ભારતના વિઝનને આગળ ધપાવતી મહત્વપૂર્ણ બેઠક
નવી દિલ્હીના રાષ્ટ્રપતિ ભવન કલ્ચરલ સેન્ટરમાં યોજાનારી આ બેઠક માત્ર એક નિયમિત પ્રશાસનિક બેઠક નથી, પરંતુ આગામી બે દાયકાઓ માટે ભારતના વિકાસના માર્ગને દિશા આપનારી મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. કેન્દ્ર સરકારનું લક્ષ્ય છે કે 2047માં સ્વતંત્રતાના 100 વર્ષ પૂર્ણ થાય ત્યારે ભારત એક વિકસિત અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક અર્થતંત્ર તરીકે ઉભરી આવે.
નીતિ આયોગની ગવર્નિંગ કાઉન્સિલ કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે સહકારી સંઘવાદ (Cooperative Federalism)ને મજબૂત બનાવવાનું મહત્વપૂર્ણ મંચ છે. અહીં રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ પોતાના અનુભવ, પડકારો અને વિકાસ માટેના સૂચનો રજૂ કરે છે, જ્યારે કેન્દ્ર સરકાર રાષ્ટ્રીય સ્તરની પ્રાથમિકતાઓ અંગે માર્ગદર્શન આપે છે.
બેઠકનો મુખ્ય ફોકસ: સમાવિષ્ટ માનવ વિકાસ
આ વર્ષની બેઠકમાં “Inclusive Human Development for Viksit Bharat @2047” એટલે કે “વિકસિત ભારત માટે સમાવિષ્ટ માનવ વિકાસ” પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર વિકાસનો લાભ દેશના દરેક નાગરિક સુધી પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે વ્યાપક ચર્ચા થશે. ઉંમર, લિંગ, પ્રદેશ અથવા સામાજિક-આર્થિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં લીધા વગર દરેક વ્યક્તિના કલ્યાણ અને વિકાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
આ બેઠકમાં ખાસ કરીને ચાર મુખ્ય આધારસ્તંભો પર ચર્ચા થવાની છે:
માનવ મૂડી અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર કૌશલ્ય વિકાસ
રોજગાર સર્જન, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને વિકેન્દ્રિત વિકાસ
આરોગ્ય, પોષણ અને સર્વાંગી કલ્યાણ
સમાનતા અને ગૌરવ સાથેનો વિકાસ
આ ચાર ક્ષેત્રોને ભારતના લાંબા ગાળાના વિકાસ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
રોજગાર, કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા પર ભાર
ભારત વિશ્વના સૌથી યુવા દેશોમાંનું એક છે. તેથી યુવાનોને રોજગાર અને કૌશલ્ય સાથે જોડવું કેન્દ્ર સરકાર માટે સૌથી મોટી પ્રાથમિકતાઓમાંનું એક છે. બેઠકમાં દેશભરમાં ટકાઉ રોજગારની તકો વધારવા, સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવા અને ઉદ્યોગસાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની વ્યૂહરચનાઓ પર ચર્ચા થવાની છે.
આ ઉપરાંત ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ સ્કિલિંગ પ્રોગ્રામ્સ, ડિજિટલ અર્થતંત્ર માટે માનવ સંસાધન તૈયાર કરવું અને સ્થાનિક સ્તરે વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાના મુદ્દાઓ પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેશે.
અમલીકરણ માટેનો રોડમેપ પણ તૈયાર થશે
માત્ર નીતિઓ ઘડવી પૂરતી નથી, પરંતુ તેનો અસરકારક અમલ પણ એટલો જ મહત્વનો છે. તેથી બેઠકમાં અમલીકરણ માટે સ્પષ્ટ રોડમેપ તૈયાર કરવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવશે. ગવર્નન્સ સુધારા, ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI), ડેટા આધારિત નિર્ણય પ્રક્રિયા, ભાગીદારી મોડલ અને કેન્દ્ર-રાજ્ય સમન્વય જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની છે.
સાથે જ ટૂંકા, મધ્યમ અને લાંબા ગાળાના પરિણામો માપવા માટે મોનિટરિંગ મિકેનિઝમ વિકસાવવા અંગે પણ વિચારણા કરવામાં આવશે જેથી વિકાસ કાર્યક્રમોની અસરકારકતા સુનિશ્ચિત થઈ શકે.
મુખ્યમંત્રીઓના સૂચનો રહેશે મહત્વપૂર્ણ
નીતિ આયોગની ગવર્નિંગ કાઉન્સિલ બેઠકની વિશેષતા એ છે કે તેમાં વિવિધ રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ સીધા પોતાના વિચારો રજૂ કરે છે. વિવિધ રાજ્યોના વિકાસના મોડલ, સ્થાનિક પડકારો અને સફળ પહેલોને રાષ્ટ્રીય સ્તરે શેર કરવાની તક મળે છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા રાજ્યો અને કેન્દ્ર વચ્ચે વધુ સારો સંવાદ અને સંકલન વિકસે છે.
રાજ્યોની વિકાસ દ્રષ્ટિને રાષ્ટ્રીય “વિકસિત ભારત” વિઝન સાથે સુમેળમાં લાવવા માટે પણ આ બેઠક મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
શા માટે આ બેઠક મહત્વપૂર્ણ છે?
ભારત હાલમાં વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સામેલ છે. પરંતુ વિકસિત રાષ્ટ્ર બનવા માટે માત્ર આર્થિક વૃદ્ધિ પૂરતી નથી. શિક્ષણ, આરોગ્ય, પોષણ, રોજગાર, કૌશલ્ય વિકાસ અને સામાજિક સમાનતા જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ ઝડપી પ્રગતિ જરૂરી છે.
નીતિ આયોગની આજની બેઠક આ જ મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રિત છે. 2047 સુધીના લાંબા ગાળાના વિકાસ લક્ષ્યોને હાંસલ કરવા માટે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે એક સંકલિત અભિગમ વિકસાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. જો બેઠકમાંથી નીકળતા સૂચનો અને નિર્ણયો અસરકારક રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવે તો તે ભારતના વિકાસના આગામી તબક્કાને દિશા આપી શકે છે.
