ભારતમાં પ્રથમવાર કેપ્ટાગોન (Captagon) નામના અત્યંત ખતરનાક સાયકોટ્રોપિક ડ્રગ્સનો મોટો જથ્થો ઝડપાતા નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યૂરો (NCB)એ આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ્સ નેટવર્ક સામે મોટી સફળતા મેળવી છે. NCB એ કુલ 227.7 કિલોગ્રામ કેપ્ટાગોન ટેબ્લેટ્સ અને પાવડર જપ્ત કર્યો છે, જેની આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર કિંમત અંદાજે ₹182 કરોડ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
આ સમગ્ર ઓપરેશન દરમિયાન દિલ્હી અને ગુજરાતના મુન્દ્રા પોર્ટ સુધી ફેલાયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય સિન્ડિકેટનો પર્દાફાશ થયો છે. તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે આ ડ્રગ્સનો જથ્થો ભારત મારફતે મધ્ય પૂર્વના દેશો, ખાસ કરીને સાઉદી અરેબિયા પહોંચાડવાનો હતો. આ કેસમાં એક સીરિયન નાગરિકની ધરપકડ કરવામાં આવી છે, જે વિઝાની સમયમર્યાદા પૂર્ણ થયા બાદ પણ ભારતમાં ગેરકાયદેસર રીતે રહેતો હતો.
દિલ્હીમાં મશીનની અંદર છુપાવેલી મળી કેપ્ટાગોન ટેબ્લેટ્સ
NCB ને વિદેશી ડ્રગ લૉ એન્ફોર્સમેન્ટ એજન્સી પાસેથી મળેલી ગુપ્ત માહિતીના આધારે નવી દિલ્હીના નેબસરાઈ વિસ્તારમાં દરોડો પાડવામાં આવ્યો હતો. તપાસ દરમિયાન કોમર્શિયલ કટિંગ મશીનની અંદર અત્યંત ચાતુરાઈથી છુપાવવામાં આવેલી અંદાજે 31.5 કિલોગ્રામ કેપ્ટાગોન ટેબ્લેટ્સ મળી આવી હતી.
પ્રાથમિક તપાસમાં ખુલ્યું કે આ કન્સાઈનમેન્ટ જેદ્દાહ, સાઉદી અરેબિયા મોકલવાનું હતું. આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રેડ કાર્ગોનો ઉપયોગ કરીને ડ્રગ્સ હેરાફેરી કરવાની આ રીત તપાસ એજન્સીઓ માટે પણ ચિંતાનો વિષય બની છે.
કેપ્ટાગોન મધ્ય પૂર્વમાં ખૂબ જ પ્રચલિત ગેરકાયદેસર સાયકોટ્રોપિક ડ્રગ માનવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ ઊંચી નશાકારક અસર અને લાંબા સમય સુધી જાગૃત રાખવા માટે થતો હોવાના અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલો છે.
મુન્દ્રા પોર્ટ પરથી વધુ 196 કિલો ડ્રગ્સ ઝડપાયું
દિલ્હીમાં થયેલી કાર્યવાહી બાદ NCB એ તપાસનો વ્યાપ વધારતાં ગુજરાતના મુન્દ્રા કન્ટેનર ફેસિલિટેશન સ્ટેશન (CFS) ખાતે પહોંચેલી શંકાસ્પદ કન્ટેનરની તપાસ કરી હતી. આ કન્ટેનર સીરિયાથી આવ્યું હોવાનું સામે આવ્યું હતું.
તપાસ દરમિયાન ઘેટાંના ઊનના કન્સાઈનમેન્ટ વચ્ચે છુપાવવામાં આવેલી ત્રણ બેગમાંથી અંદાજે 196.2 કિલોગ્રામ કેપ્ટાગોન પાવડર મળી આવ્યો હતો. આ સાથે જ કુલ જપ્તીનો આંકડો 227.7 કિલોગ્રામ સુધી પહોંચી ગયો છે.
તપાસ એજન્સીઓના જણાવ્યા અનુસાર ડ્રગ્સ માફિયાઓ હવે કોમર્શિયલ કાર્ગો, કન્ટેનરાઇઝ્ડ ટ્રેડ રૂટ્સ અને કાયદેસર માલની આડમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નશીલા પદાર્થોની હેરફેર માટે નવી મોડસ ઓપરેન્ડી અપનાવી રહ્યા છે.
હવાલા અને આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્ક સુધી તપાસ
NCB હવે માત્ર જપ્તી સુધી મર્યાદિત રહેવા માંગતું નથી. એજન્સીએ હવાલા નેટવર્ક, લોજિસ્ટિક્સ ચેઇન, વિદેશી રિસીવર્સ અને સમગ્ર આંતરરાષ્ટ્રીય સિન્ડિકેટ સુધી પહોંચવા માટે ઊંડાણપૂર્વકની તપાસ શરૂ કરી છે.
ડ્રગ્સ નેટવર્ક હવે પરંપરાગત સ્મગલિંગ માર્ગો સિવાય કાયદેસર આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માર્ગોનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે, જેના કારણે સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે પડકારો વધી રહ્યા છે.
કેપ્ટાગોન શું છે અને કેમ ખતરનાક છે?
કેપ્ટાગોન મૂળતઃ ફેનેથાઇલિન નામના સાયકોટ્રોપિક સ્ટિમ્યુલન્ટ ડ્રગ તરીકે ઓળખાય છે. કેટલાક દેશોમાં તે પ્રતિબંધિત છે અને ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વના ગેરકાયદેસર ડ્રગ માર્કેટમાં તેની ભારે માંગ છે.
વિશ્વભરના અનેક સુરક્ષા અહેવાલોમાં કેપ્ટાગોનને “જિહાદી ડ્રગ” તરીકે પણ ઓળખાવવામાં આવ્યું છે, કારણ કે યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં તેનો ઉપયોગ થતો હોવાના દાવા થયા છે. જોકે, તેની ગેરકાયદેસર હેરફેર પાછળ મોટું આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિમિનલ નેટવર્ક કાર્યરત હોવાની વાત અનેક વખત સામે આવી છે.
આરોગ્ય મંત્રીની મુલાકાત બાદ સુરત સિવિલમાં તંત્ર એક્શનમાં: ઇન્ચાર્જ સુપ્રિટેન્ડેન્ટની તાત્કાલિક બદલી
અમિત શાહે NCB ને પાઠવ્યા અભિનંદન
કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે આ સફળ કાર્યવાહી બદલ NCB ની ટીમને અભિનંદન પાઠવ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું કે મોદી સરકાર “ડ્રગ મુક્ત ભારત” માટે સંપૂર્ણ પ્રતિબદ્ધ છે અને દેશને આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ ટ્રાન્ઝિટ હબ તરીકે ઉપયોગ કરવાનો દરેક પ્રયાસ નિષ્ફળ બનાવવામાં આવશે.
અમિત શાહે આ કાર્યવાહીને સરકારની “ઝીરો ટોલરન્સ” નીતિનું મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ ગણાવતાં કહ્યું કે સુરક્ષા એજન્સીઓ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ્સ નેટવર્ક સામે વધુ આક્રમક કાર્યવાહી કરશે.
ગુજરાત માટે પણ ચિંતાજનક સંકેત
મુન્દ્રા પોર્ટ પરથી ફરી એકવાર મોટી ડ્રગ્સ જપ્તી સામે આવતા ગુજરાતના સમુદ્રી માર્ગોનો દુરુપયોગ થતો હોવાની ચર્ચા ફરી તેજ બની છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગુજરાતના બંદરો મારફતે અનેક મોટા ડ્રગ્સ કન્સાઈનમેન્ટ ઝડપાયા છે, જેના કારણે સુરક્ષા અને કસ્ટમ્સ મોનિટરિંગ વધુ મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત ઉભી થઈ છે.
આ કેસ હવે માત્ર એક જપ્તી પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો, પરંતુ ભારતને આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ્સ ટ્રાન્ઝિટ નેટવર્ક તરીકે ઉપયોગ કરવાની કોશિશો સામે ગંભીર ચેતવણીરૂપ બની રહ્યો છે.
