ચંદ્ર પર ઉતરાણ, ધ્વજ ફરકાવવો અને નમૂનાઓ લાવવાનો યુગ હવે પાછળ રહી ગયો છે. હવે સ્પર્ધા ચંદ્ર પર કાયમી માળખા અને ઊર્જા પુરવઠા માટે શરૂ થઈ છે, જેમાં પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
એપ્રિલ 2025માં ચીને 2035 સુધીમાં ચંદ્ર પર પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ સ્થાપવાની યોજના જાહેર કરી હતી, જે તેના આંતરરાષ્ટ્રીય ચંદ્ર સંશોધન કેન્દ્રને ઊર્જા પૂરી પાડશે. તેના જવાબમાં ઓગસ્ટ 2025માં યુએસ નાસાના કાર્યકારી એડમિનિસ્ટ્રેટર સીન ડફીએ જણાવ્યું કે અમેરિકા 2030 સુધીમાં પોતાનો ચંદ્ર પરમાણુ રિએક્ટર શરૂ કરી શકે છે.
ટેકનોલોજી અને કાયદાકીય પૃષ્ઠભૂમિ
નાસા અને યુએસ ઊર્જા વિભાગ વર્ષોથી નાના પરમાણુ પાવર સિસ્ટમ પર કામ કરી રહ્યા છે, જે ચંદ્ર પર પાયા, ખાણકામ અને લાંબા ગાળાના નિવાસને વીજળી પૂરી પાડી શકે. 1992ના યુએન ઠરાવ અનુસાર, સૌર ઊર્જા અપૂરતી હોય ત્યારે પરમાણુ ઊર્જાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદામાં શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે ચંદ્ર પર પરમાણુ ઊર્જાનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત નથી.
કાયમી હાજરીનો સંકેત
ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ જેવા સંસાધન સમૃદ્ધ વિસ્તારોમાં રિએક્ટર સ્થાપવું કાયમી હાજરીનો સંકેત છે. અહીંના બરફનો ઉપયોગ રોકેટ ઇંધણ અને પાણી માટે થઈ શકે છે. આવી સુવિધાઓ સ્થાપવાથી સંસાધનો પર પહોંચ સુનિશ્ચિત થાય છે અને અન્ય દેશોની પ્રવૃત્તિ મર્યાદિત થઈ શકે છે.
સૌર ઊર્જાની મર્યાદા, પરમાણુનો લાભ
ચંદ્ર પર લાંબી અંધારી અવધિ અને કેટલાક ખાડાઓમાં કાયમી અંધકાર હોવાને કારણે સૌર ઊર્જા હંમેશા ઉપયોગી નથી. નાનું રિએક્ટર 10 વર્ષથી વધુ સમય સુધી સતત વીજળી પૂરી પાડી શકે છે, જે નિવાસ, રોવર્સ, 3D પ્રિન્ટિંગ અને જીવન સહાયક સિસ્ટમને સક્રિય રાખે છે.
શાસનમાં નેતૃત્વની તક
વિશેષજ્ઞો માને છે કે અમેરિકા પારદર્શક અને નિયમસંગત કાર્યક્રમો દ્વારા વૈશ્વિક ધોરણ નક્કી કરી શકે છે. ભવિષ્યમાં ચંદ્ર પરની અસર ધ્વજ નહીં, પણ માળખાકીય સુવિધાઓ અને તેના ઉપયોગની રીત દ્વારા માપવામાં આવશે.
