મિડલ ઈસ્ટમાં વધી રહેલા જીઓ-પોલિટિકલ તણાવના કારણે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા ફરી એક વખત દબાણમાં આવી શકે છે. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવને લઈને નિષ્ણાતોએ ગંભીર ચેતવણી આપી છે કે પરિસ્થિતિ વધુ બગડશે તો તેલના ભાવ $200 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે. જો આવું થાય તો ભારત સહિત દુનિયાભરના દેશોમાં મોંઘવારીમાં ભારે ઉછાળો જોવા મળી શકે છે.
મિડલ ઈસ્ટ તણાવ: સ્થિતિ કેમ ગંભીર બની રહી છે?
તાજેતરમાં મિડલ ઈસ્ટ વિસ્તારમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ વધી રહ્યો છે. આ તણાવ માત્ર રાજકીય નથી, પરંતુ વૈશ્વિક એનર્જી સપ્લાય ચેઇન પર સીધી અસર કરે છે.
મિડલ ઈસ્ટ વિશ્વના મોટા ભાગના ક્રૂડ ઓઈલનું ઉત્પાદન કરે છે. ખાસ કરીને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ (Hormuz Strait) એક મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગ છે, જ્યાંથી વિશ્વના લગભગ 20% તેલની સપ્લાય પસાર થાય છે. જો આ માર્ગ અવરોધિત થાય તો વૈશ્વિક સપ્લાયમાં મોટો વિક્ષેપ સર્જાઈ શકે છે.
ક્રૂડ ઓઈલ $200 સુધી કેમ પહોંચી શકે?
નિષ્ણાતોના મતે, જો તણાવ યુદ્ધમાં પરિવર્તિત થાય અથવા સપ્લાય ચેઇન પર સીધી અસર થાય, તો તેલના ભાવ ઝડપથી વધી શકે છે.
મુખ્ય કારણો:
સપ્લાયમાં અચાનક ઘટાડો
શિપિંગ રૂટ્સ પર જોખમ
ઈન્શ્યોરન્સ ખર્ચમાં વધારો
બજારમાં પેનિક બાયિંગ
ઇતિહાસ મુજબ, જ્યારે પણ મિડલ ઈસ્ટમાં મોટા સંઘર્ષો થયા છે, ત્યારે તેલના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. જો હાલની પરિસ્થિતિ વધુ બગડે તો $150 થી $200 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં.
ભારત પર શું પડશે અસર?
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ આયાતકાર દેશોમાંનો એક છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું લગભગ 85% ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે.
સીધી અસર:
પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો
ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધશે
FMCG અને રોજિંદા વસ્તુઓ મોંઘી થશે
આર્થિક અસર:
મોંઘવારી (Inflation) વધશે
રૂપિયો નબળો પડી શકે
કરંટ એકાઉન્ટ ડિફિસિટ વધશે
આથી ભારતની સામાન્ય જનતા પર સીધી અસર પડશે, ખાસ કરીને મધ્યમ વર્ગ અને નાના વેપારીઓ પર.
વૈશ્વિક બજારોમાં પણ ઉથલપાથલ
તેલના ભાવ વધતા જ વૈશ્વિક શેરબજારમાં અસ્થિરતા વધે છે.
એરલાઈન કંપનીઓને મોટો ફટકો
મેન્યુફેક્ચરિંગ ખર્ચમાં વધારો
સપ્લાય ચેઇન પર દબાણ
આ પરિસ્થિતિમાં રોકાણકારો સેફ એસેટ્સ જેમ કે ગોલ્ડ તરફ વળે છે, જેના કારણે સોનાના ભાવમાં પણ વધારો જોવા મળી શકે છે.
અગાઉ પણ આવી સ્થિતિ સર્જાઈ ચૂકી છે
ઈતિહાસમાં 1973ના ઓઈલ ક્રાઈસિસ અને 1990ના ગલ્ફ વોર દરમિયાન તેલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો આવ્યો હતો.
તાજેતરમાં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન પણ તેલના ભાવ $120 સુધી પહોંચી ગયા હતા. આથી સ્પષ્ટ છે કે જીઓ-પોલિટિકલ તણાવ સીધો તેલના ભાવને અસર કરે છે.
