ચોમાસાની સીઝનમાં જ્યારે આખું ભારત વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યું હોય, ત્યારે સેટેલાઇટની કેટલીક તસવીરોએ હવામાનશાસ્ત્રીઓને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધા છે. ભારતના આકાશમાંથી વાદળોનો જથ્થો અચાનક ગાયબ થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે વરસાદમાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. આ માત્ર કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી, પરંતુ આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) અને વાતાવરણીય ફેરફારોનું પરિણામ હોઈ શકે છે. આખરે વાદળો ક્યાં જઈ રહ્યા છે અને તેનું આપણા ચોમાસા પર શું અસર પડશે? વાંચો વિગતવાર અહેવાલ.
સેટેલાઇટ તસવીરોમાં પશ્ચિમ ભારત લગભગ વાદળવિહોણું
તાજેતરની હવામાન સેટેલાઇટ તસવીરોમાં જોવા મળ્યું છે કે ગુજરાત, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, છત્તીસગઢ અને દક્ષિણ ભારતના કેટલાક વિસ્તારો ઉપર વરસાદી વાદળોની ઘનતા ખૂબ ઓછી થઈ ગઈ છે. બીજી તરફ ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ, મેઘાલય, મિઝોરમ, ત્રિપુરા અને પૂર્વોત્તર રાજ્યો તરફ ગાઢ વરસાદી વાદળોનું કેન્દ્ર ખસી ગયું છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ચોમાસાની ટ્રફ (Monsoon Trough) ઉત્તર તરફ સરકતાં વરસાદી સિસ્ટમ પણ પૂર્વીય અને હિમાલયની તળેટીના વિસ્તારો તરફ સક્રિય બની ગઈ છે. જેના કારણે ઉત્તર અને પૂર્વ ભારતના અનેક રાજ્યોમાં ભારે વરસાદ અને પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ રહી છે, જ્યારે પશ્ચિમ અને મધ્ય ભારત વરસાદની રાહ જોઈ રહ્યું છે.
વાદળો ગાયબ થવાનું વૈજ્ઞાનિક કારણ શું છે?
હવામાન વિભાગના વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર ચોમાસા દરમિયાન કેટલીક વખત "બ્રેક મોનસૂન" (Break Monsoon) જેવી સ્થિતિ સર્જાય છે. આ સ્થિતિમાં અરબી સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડીમાંથી ભેજ લાવતા પવનોની ગતિ ધીમી પડે છે અથવા તેમનો માર્ગ બદલાઈ જાય છે. પરિણામે દેશના મોટા ભાગમાં વરસાદી વાદળો ઓછા થઈ જાય છે. આ ઉપરાંત ઉચ્ચ દબાણ (High Pressure System), જેટ સ્ટ્રીમમાં ફેરફાર, સમુદ્રના સપાટી તાપમાનમાં વધારો અને વૈશ્વિક આબોહવા પરિવર્તન જેવા પરિબળો પણ વરસાદી વાદળોની રચના અને તેમની દિશા પર અસર કરે છે. આ જ કારણોસર એક વિસ્તારમાં વરસાદ બંધ થઈ જાય છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારમાં અતિભારે વરસાદ જોવા મળે છે.
શું આ વર્ષે ચોમાસું નબળું પડશે?
હવામાન નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે હાલમાં વાદળોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં સમગ્ર ચોમાસું નબળું પડશે તેવું માનવું યોગ્ય નથી. ભારતીય ચોમાસું અનેક તબક્કામાં આગળ વધે છે અને તેમાં વરસાદી વિરામ (Break Phase) આવવો સામાન્ય પ્રક્રિયા છે. જો આગામી દિવસોમાં બંગાળની ખાડી અથવા અરબી સમુદ્રમાં નવું લો-પ્રેશર એરિયા (Low Pressure Area) સર્જાશે તો વરસાદી વાદળો ફરી પશ્ચિમ અને મધ્ય ભારત તરફ આગળ વધી શકે છે. તેથી હાલની સ્થિતિને અંતિમ ચિત્ર તરીકે જોવું યોગ્ય નથી.
ખેડૂતો અને જળાશયો માટે કેમ મહત્વની છે આ સ્થિતિ?
દેશના અનેક રાજ્યોમાં હાલ ખરીફ પાકની વાવણી ચાલી રહી છે. જો લાંબા સમય સુધી વરસાદ ન પડે તો વાવેતર, પાકના વિકાસ અને સિંચાઈ વ્યવસ્થા પર સીધી અસર પડી શકે છે. ખાસ કરીને વરસાદ આધારિત ખેતી ધરાવતા વિસ્તારોમાં ખેડૂતો માટે આગામી એકથી બે સપ્તાહ અત્યંત મહત્વના બની શકે છે. બીજી તરફ જ્યાં ભારે વરસાદ ચાલુ છે ત્યાં પૂર, ભૂસ્ખલન અને નદીઓમાં જળસ્તર વધવાના જોખમો પણ વધ્યા છે. એટલે ચોમાસાની આ બદલાતી સ્થિતિ દેશના અલગ-અલગ વિસ્તારો માટે અલગ પ્રકારના પડકારો ઊભા કરી રહી છે.
આ પણ વાંચો: વિયેતનામમાં ભારતીય પ્રવાસીઓને લઈ જતી બોટ પલટી : 15 ભારતીયોના મોતની પુષ્ટિ, મૃતકોની યાદી જાહેર
હવામાન વિભાગ સતત રાખી રહ્યું છે નજર
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) સતત સેટેલાઇટ, રડાર અને અન્ય આધુનિક હવામાન મોડેલ્સ દ્વારા ચોમાસાની સ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યું છે. આગામી દિવસોમાં વરસાદી સિસ્ટમમાં થતા ફેરફારોને આધારે અલગ-અલગ રાજ્યો માટે આગાહી અને એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવશે. નિષ્ણાતો લોકોને અફવાઓથી દૂર રહી સત્તાવાર હવામાન બુલેટિન પર વિશ્વાસ રાખવાની સલાહ આપી રહ્યા છે. કારણ કે ચોમાસાની સ્થિતિ દિવસ-પ્રતિદિન બદલાતી રહે છે અને સેટેલાઇટના નવા ડેટાના આધારે આગાહીમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
